Түлкі алған итте сын болмас
Мақал-мәтелдер: ит туралы нақылдар
Төмендегі мақал-мәтелдер қазақ дүниетанымындағы иттің орны мен адам мінезін, ұят-ибаны, адалдық пен әдетті бейнелі тілмен жеткізеді. Әр сөйлем — қысқа болғанымен, ойы терең, тұрмыстық тәжірибеге сүйенген тұжырым.
Негізгі ойлар
- Иба мен ұят — қоғамды ұстап тұрған өлшем; ол жоғалса, мінез де өзгереді.
- Адалдық пен дағды — сыртқы жағдайға тәуелді емес, адамның ішкі қалпы.
- Сын мен мін — әрекет арқылы танылады; көп жағдайда сөзден гөрі іс шешеді.
Мақал-мәтелдер жинағы
- Ит – жеті қазынаның бірі.
- Есіктен ергенек кетсе, иттен иба кетеді.
- Жеңген ит желкесінен талаиды.
- Аш иттің құйрығын сұқ ит жалайды.
- Иттің құны — бір күшік.
- Иттің басын алтын табаққа салсаң, шоршып түседі.
- Қазаннан қақпақ кетсе, иттен ұят кетеді.
- Иттің ұлылығын бөрі естімес.
- Ит те киімге қарап үреді.
- Ит аузы тигенмен, дария суы арам болмас.
- Итіңді жамандасаң, иесіне тиеді.
- Ит үрген жерде ауыл бар.
- Итке темір не керек?
- Көп жортқан ит Күшалаға кездеседі.
- Ит баласы жүре азар.
- Ысқырған жылан шақпайды, үрген ит қаппайды.
- Қырсыққанның иті қырын жүгіреді.
- Жақсы ит өлігін көрсетпейді.
- Асыранды күшік аузыңды жалайды.
- Итті қонақ жараспас.
- Ауыл итінің достығы — сүйек тастағанша.
- Сүйекпен ұрған ит қыңсыламайды.
- Қойға қасқыр шапса, ит семіреді.
- Итті иесімен қина.
- Ит ұяласынан қорықпас.
- Итті «күшігім» десең, аузыңды жалайды.
- Ит итті жұмсайды, ит құйрығын жұмсайды.
- Түлкі алған итте сын болмас.
- Табаны қышыған ит керуенге үреді.
- Ақ ит, қара ит — бәрі бір ит.
- Иттің жатқан жері — төсегі.
- Иттің ішіне сарымай жақпайды.
- Итті тепсең — ырысыңды тебесің.
- Мысық жоқта тышқан кісінейді.
- Ит жоқта шошқа үреді.
- Ит әлі жеткенін талап алады.
- Ит қорыған жерге өш.
- Жаман күшіктің атын Бөрібасар қояр.
- Итке үкі жараспайды.
- Ит арық болса — ауылдың намысы.
Бұл мақал-мәтелдердегі бейнелер күнделікті тіршіліктен алынған: әдет, тәртіп, ар-намыс және адам арақатынасы сияқты ұғымдарды қысқа сөйлемге сыйғызады.