Аты шартты түрде ғана аталып отырған ертегілік образ
Айбөкен бейнесі: шартты ат, мифтік болмыс
Айбөкен — аты шартты түрде ғана аталып отырған ертегілік образ. Ертегіде оның «айға шабамын» деп мерт болғаны айтылады. Сондай-ақ ол туралы «адам жейді» деген сипаттама да кездеседі.
Эпизодтың қысқаша желісі
- Құйын батыр ілулі тұрған Айбөкеннің астынан өтіп бара жатып, қылышымен тіліп, жерге түсіреді.
- Айбөкен екі рет «қайт» деп айқайлағанымен, батыр келмейді; үшінші рет айтқанда ғана батыр оның қасына жақындайды.
- Содан кейін Айбөкен батырға дос болып, батыр оның жарасын таңып береді.
Көмекшіге айналу шарты
Бастапқыда үрейлі көрінетін бұл кейіпкер белгілі бір шарт орындалғанда батырға көмек берушіге айналады. Батыр оның жарасын таңып, жақсылық жасағаннан кейін, Айбөкен түрлі кеңестер береді.
Бірінші кеңес
Киелі бөкеннің сүтін қалай алуға болатынын түсіндіреді.
Екінші кеңес
Су сиырының сүтін қалай алуға болатынын да айтып береді.
Мифтік сипаты мен мағынасы
Айбөкен — нақты есім емес. Бұл атқа ие образ арқылы ағашта ілулі тұратын хтоникалық мифтік пендені көреміз. Ол — қорқынышты бейне, бірақ тиісті шарт орындалғанда батырды қолдайтын тұлғаға ауысады.
Зерттеушілік тұрғыдан алғанда, Айбөкеннің болмысы мифтік абыз бен бақсыға жақын сипаттағы кейіпкер болуы мүмкін: яғни ол бір жағынан тылсым дүниемен байланысты, екінші жағынан — батырға жол нұсқайтын, білім мен кеңес ұсынатын делдал.