Мезозой заманы
Сабақтың тақырыбы
Мезозой заманында тіршіліктің дамуы (презентациямен).
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларға мезозой заманындағы тіршіліктің дамуы туралы жүйелі түсінік беру, оның маңызы мен қызметіне тоқталу.
Дамытушылық
Оқушылардың мезозой дәуірі туралы білімін тереңдету, шығармашылық қабілетін дамыту, ойлау дағдыларын шыңдау.
Тәрбиелік
Табиғатты қорғауға, адамгершілік пен эстетикалық құндылықтарды құрметтеуге, салауатты өмір салтын ұстануға және өз ойын еркін жеткізуге тәрбиелеу.
Сабақтың ұйымдастырылуы
- Сабақтың типі
- Дәстүрлі емес (сайыс сабақ)
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Өту әдісі
- Ауызша баяндау, сұрақ-жауап
- Көрнекілігі
- Слайд, интерактивті тақта
- Пәнаралық байланыс
- География, тарих
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, назарын сабаққа аудару.
- Ынталандыру сөзі: «Ел экономикасының дамуы — білімді жастардың қолында. Бүгінгі білімімізді шыңдай отырып, сабаққа белсенді қатысайық!»
II. Үй тапсырмасын сұрау
Сыныпты топтарға бөліп, алдыңғы тақырыптарды қайталау:
III. Жаңа сабақты баяндау
Мезозой — Жер тарихындағы палеозой мен кайнозойдың арасындағы эра және соған сәйкес келетін тау жыныстарының қабаты. Мезозой эрасын 1841 жылы ағылшын геологі Джордж Филлипс бөліп көрсеткен.
Мезозой эрасы төменнен жоғары қарай триас, юра және бор кезеңдеріне бөлінеді. Жаратылыстану ғылымдарындағы кең қолданылатын уақыт межесі бойынша бұл аралық шамамен 235,1–66,3 млн жыл (кей деректерде 248–65 млн жыл) кезеңін қамтиды.
Триас кезеңі
Триас (trias — «үштік») атауы Еуропадағы геологиялық қимадағы үш түрлі қабаттың біріктірілуіне байланысты қалыптасқан. Бұл мезозой эратемасының ең төменгі қабаттары және олардың жиналу уақыты шамамен 251–199,6 млн жыл.
Жоғарғы палеозойдағы жаппай қырылудан кейін триаста жаңа фауна мен флора элементтері пайда болды. Негізгілері: аммониттер, қазіргі коралдар, әртүрлі моллюскілер, динозаврлар және кейбір жалаңаш тұқымдылар.
Юра кезеңі
Юра — триас пен бордың арасындағы кезең. Ол шамамен 199,6–145,5 млн жыл аралығын қамтиды (ұзақтығы шамамен 54,1 млн жыл).
Юра дәуірінде кең тараған тау жыныстары: саз балшық, ізбесті құмдақ, әктас. Бұл кезең 11 ярусқа бөлінеді (геттанг, синемюр, плинсбах, тоар, аален, байос, бат, келловей, оксфорд, киммеридж, титон).
Омыртқасыздардан брахиоподтар, қосжақтаулылар және аммониттер кең тарады. Рептилиялар құрлықта да, суда да көп кездескен. Сүтқоректілер саны аз болып, көбіне түнгі тіршілікке бейімделген деп есептеледі. Құстардың алғашқы өкілдері, соның ішінде археоптерикс, юраның соңында пайда болды.
Бор кезеңі
Бор — мезозойдың үшінші кезеңі. Шамамен 145,5 млн жыл бұрын басталып, 65,5 млн жыл бұрын аяқталған.
Бұл кезең Англиядағы Дувр маңындағы White Cliffs («Ақ Жартас») өңірінде бор шөгінділерінің жиналуымен және көптеген жануарлар топтарының, соның ішінде динозаврлар, мозазаврлар, ихтиозаврлар және плезиозаврлардың жаппай жойылуымен ерекшеленеді.
Кей деректерге сүйенсек, шамамен 93 млн жыл бұрын жанартаулық белсенділік қазіргі деңгейден 300–500 есе артып, әсіресе қазіргі Кариб теңізі аймағында күшейген. Атмосфераға көмірқышқыл газы көп бөлініп, оттегі мөлшерінің азаюы байқалған. Әкті қабықшасы бар біржасушалы фораминифералар жаппай қырылып, олардың қалдықтары бор шөгінділерінің түзілуіне үлес қосқан.
Мезозой кезеңдерінің ұзақтығы
Төмендегі мәліметтер оқу материалы ретінде берілген (кей дереккөздерде жылдар шкаласы сәл өзгеше болуы мүмкін):
Юра дәуіріндегі климаттық көрініс (қысқаша)
Юраның бастапқы және орта кезеңдерінде термиялық белсенділікпен қатар атмосфералық жауын-шашын режимінің өзгеруі байқалған. Құрғақ (аридті) белдеулер Солтүстік Америка мен Солтүстік Африканың кей бөліктерін қамтыған.
Құбылмалы ылғалды жағдайлар Бразилия мен Африканың, Арабия мен Үндіқытайдың оңтүстігінде басым болған. Экваторлық ылғалды климат Мексиканың оңтүстігін, Гвинея, Камерун, Нигерия және Египет аймақтарын қамтыған.
Сібір мен Ресейдің солтүстік-шығысы, Моңғолия мен Солтүстік Қытайдың едәуір бөлігі ылғалды, субтропиктікке жақын климатпен сипатталған. Изотоптық және магнийлік палеотермометриялық деректер бойынша экваторлық белдеуде температура шамамен 26–28°C, ал тропиктік белдеуде 21–24°C аралығында өзгерген.