Бала біздің болашақ

Бала тәрбиесі – баршамызға ортақ ойтолғау

Халқымыздың сан ғасырдан бергі даналығына құлақ ассақ: «Адамның бір қызығы – бала» дейді. Кей адам бақытты байлықтан іздейді, енді бірі мансап қуып, өмір бойы жоғары қызметке ұмтылады. Алайда мұның бәрі уақытша. Адамның ең негізгі бақыты – өз ұрпағы. Адам ұрпағымен мың жасайды.

Қарым-қатынастың өзегі: құрмет пен түсіністік

Баланың жақсы ісін мадақтап, теріс қылығын сабырмен түзетіп отырсаңыз, ол да үлкендерді сыйлап, көмектесуге әрдайым дайын болады. Кез келген іске ұрысып, айқаймен жауап беру – бала мен ата-ана арасындағы сыйластықты әлсіретеді.

Ата-ана – бала тәрбиесіндегі басты тұлға. Сондықтан баланың жан дүниесіне үңіліп, мінез-құлқын жақсы танып-білген жөн. Балалардың ұсынысы мен пікіріне құрметпен қарау – олардың өзіне деген сенімін нығайтады.

Қызығушылықты қолдау және жауапкершілікке үйрету

Бала кішкентай кезінде ата-анасына көмектескісі келеді, көрген заттарының не үшін керек екенін сұрап, білуге ұмтылады. Сол кезде сұрағына толық жауап беріп, түсіндіріп отырған маңызды. Тіпті «сенің қолыңнан келеді» деп шағын тапсырма беріп, оны соңына дейін жеткізуге бағыттау керек.

Сонда ғана өсіп келе жатқан бала өз отбасы мен қоғамға қажет екенін сезінеді, әр ісіне ұқыпты бола бастайды.

Отбасынан басталған тәрбие – өмірлік бағдар

Бала үшін ата-анасынан, бауырларынан артық жан жоқ. Адамгершілік, бауырмалдық, инабаттылық, кішіпейілділік сияқты қасиеттер балаға алдымен отбасында дариды. Үлкендердің іс-әрекетін көріп өскен бала өсе келе кең ортада да тәрбиелілігін танытып, «жақсы, тәрбиелі» деген атқа лайық болады.

«Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» деген халық даналығы – соның айғағы.

Ой мен қиялды дамыту: сұрақ, ертегі, талдау

Балаға сұрақ қойып, ақыл-ойына және қиялына еркіндік берсеңіз, тың әрі үлкендердің ойына бірден келе бермейтін жауап айтуы мүмкін. Түрлі ертегілер айтып, ондағы жағымды және жағымсыз кейіпкерлерді ажыратуға көмектесу арқылы бала жақсы қасиеттерді санасына түйеді.

Еңбек тәрбиесі: дағды, жоспар, дербестік

Тәрбиенің маңызды қырының бірі – еңбек. Еңбек ақыл-ойды дамытады, салыстыруға үйретеді, өз ісін жоспарлауға дағдыландырады. Балабақшада ойын кезінде балалар қуыршақты киіндіреді, тамақтандырады, жуындырады, ән айтып береді, ұйқыға жатқызады. Осындай әрекеттер олардың қамқорлығын, еңбексүйгіштігін байқатады.

Топтағы жауапты міндеттердің бірі – балалардың еңбекке ықыласы мен қабілетін дамыту, еңбек сүйгіштікке баулу. Бұл – тәрбиелі болып өсудің нақты дәлелдерінің бірі.

Тәрбие – бесіктен: отбасы, балабақша, мектеп, орта

«Бала тәрбиесі бесіктен басталады» деген қағида бар. Балаға алдымен ата-ана мен балабақша, әрі қарай өскен ортасы мен қоғам әсер етеді. Уақыт өте бала мектеп табалдырығын аттайды: мұғалімдер, қатарлас ортасы тәрбиелік ықпалға араласады.

Көп бала жақсы ұстазына еліктеп, «осы апайдай» немесе «осы ағайдай» болсам деп өзін түзеп, мінезін қалыптастырады. Демек, баланың жүрген ортасы оның жақсы өсіп-жетілуіне ерекше ықпал етеді.

Ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні

Ұлттық ойындардың бала тәрбиесіндегі орны айрықша. Олардың көпшілігі ұқыптылыққа, шымырлыққа, дене дамуына ықпал етеді.

• Омпы – асықты бір сызық бойына тізіп, дәл көздеп ата білу арқылы шапшаңдыққа және мергендікке баулиды.

• Көтермек – баланың күшін сынап, өз бойындағы қуатты дұрыс қалыптастыруға, жігерге және жеңіске ұмтылуға тәрбиелейді.

Осындай және басқа да ұлттық ойындар балалардың уақытын пайдалы іске бағыттап, бұзақылыққа ұрындырмай, керісінше тәртіпті әрі тәрбиелі болып өсуіне көмектеседі.