Қазақша рефераттар

Өткен сабақты қадағалау

Сабақ туралы жалпы мәлімет

Сабақтың тақырыбы

Өрнек

Сабақтың түрі

Сәндік-қолданбалы өнер

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға өрнектің шығу тегі, түрлері, түстердің үйлесімі және өзіндік ырғақпен жарасып келуі туралы толық мағлұмат беру. Өрнек элементтерін бояумен орындау тәсілдерін үйрету.

Дамытушылық

Қол жаттығуын жетілдіру, ойлау мен қиялды ұштау, шығармашылық қабілетті еркін пайдалануға бағыттау.

Тәрбиелік

Эстетикалық талғамды, ұқыптылықты қалыптастыру; адамгершілікке баулу және табиғатты аялауға тәрбиелеу.

Қажетті құрал-жабдықтар

Мұғалімге

  • Плакаттар
  • Өрнекті ыдыстар
  • Орамалдар

Оқушыға

  • Альбом
  • Бояулар (түстер жиынтығы)
  • Қылқалам
  • Су құятын ыдыс

Сабақтың жоспары

  1. 1
    Ұйымдастыру кезеңі
  2. 2
    Өткен сабақты қайталау
  3. 3
    Жаңа сабақты түсіндіру
  4. 4
    Оқушылардың өзіндік жұмысы
  5. 5
    Жұмысты аяқтау және бағалау
  6. 6
    Қорытынды

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Амандасу, оқушыларды түгелдеу.
  • Сабаққа дайындығын қадағалау.
  • Өткен тақырып бойынша білімді тексеру.

2) Өткен сабақты қайталау

Өткен сабақтың тақырыбы: Портрет

  • Портрет дегеніміз не?
  • Адамның келбетін қандай белгілеріне қарап саламыз?
  • Портрет салудың схемасын түсіндір.

3) Жаңа сабақты түсіндіру (ойын элементтері)

Сөзжұмбақ

(Суреті берілген.) Сұрақтарға жауап беріп, түсті бағандағы жасырын сөзді табу.

  1. Бейнелеу өнеріне қажетті құрал.
  2. Әлемнің жеті кереметінің бірі.
  3. Негізгі бояудың бірі.
  4. Адамның келбетін бейнелеу.
  5. Мүсін жасауға керекті жұмсақ материал.
  6. Табиғатты бейнелеу.
  7. Қазақтан шыққан әйел суретші.

Жасырын сөз: Қастеев

Қастеев кім? Оның қандай жұмыстарын атай аласың?

Суретті жұмбақ: «Ойлан тап»

(Сурет берілген.) Суретте қанша аң мен құс бейнеленген? Атап бер.

Жұмбақ суреттер көбіне жеке кейіпкерлерге (хайуанаттар, құстар немесе адамдар) негізделеді. Бұл тапсырмада кейіпкерлер жасырылған.

Мұндай суреттер оқушылардың байқампаздығын арттырып, көру қабілетін дамытады және шығармашылық ойлауын жетілдіреді.

4) Өрнек туралы түсінік

Өрнек сөзі латынша ornamentum — «әшекей» дегенді білдіреді. Адамдар ерте кезден-ақ жасаған бұйымдарының тек пайдалы ғана емес, сонымен бірге тартымды әрі көркем болуына ұмтылған. Бұған олар бұйымның пішінін жетілдірумен қатар, бетіне сурет, әшекей және өрнек түсіру арқылы қол жеткізді.

Күнделікті тұрмыста қолданылатын тостаған, кесе, шәйнек, тұзсауыт, ұршық сияқты заттардың өзі осылайша сәндік-қолданбалы өнер туындысына айнала алады.

Негізгі ұғым: ырғақ

Ырғақ — элементтердің қайталануы немесе кезектесуі, көзге айқын көрінуі және белгілі бір жүйемен ұйымдасуы. Бөліктер бей-берекет орналасса, ол кездейсоқ белгілер жиынтығы болып қалады да, айқын эстетикалық әсер тудырмайды.

Өрнектің басты ерекшелігі — ұқсас элементтердің ырғақты түрде алма-кезек орын ауыстырып отыруы. Бір элемент немесе олардың тобы сансыз қайталануы мүмкін. Өрнектің қайталанып отыратын ең кіші бөлігі раппорт деп аталады, ал раппорт орналасатын жазықтық бөлігі өрнек алаңы деп аталады.

5) Өрнектің құрылымдық түрлері

Ленталық өрнек

Ұзын жолақ бойымен қайталанып орналасатын өрнек.

Торлы өрнек

Тор/жүйе тәрізді құрылымда қайталанып құралатын өрнек.

Композициялық тұйық өрнек

Тұйық пішін ішінде орналасып, біртұтас композиция құрайтын өрнек.

Бұл сабақта композициялық тұйық өрнекке тоқталамыз. Мұнда негізгі мотив қайталанбай, безендірілетін тұйық бетте бір-ақ рет қолданылады. Композициялық тұйық өрнектер шеңбер, көпбұрыш және басқа да тұйық пішіндер ішінде орналасады. Мысалы: сәнді табақшалар, орамал, бас киімдер. Көбіне мұндай өрнектер симметрияға сүйенеді.

6) Композиция: статикалық және динамикалық әсер

Өрнек композициясы статикалық немесе динамикалық болуы мүмкін. Мысалы, ленталық өрнекте құстар немесе хайуанаттар бір бағытқа (оңға не солға) «беттеп» тұрса, қозғалыс әсері пайда болады — бұл динамикалық композиция.

Ал егер құстар мен хайуанаттар бір-біріне қаратып жұптастырылса, қозғалыс әсері бәсеңдеп, симметриялы әрі тыныш статикалық композиция қалыптасады.

Бағытты күшейтетін белгі

Толқынның шартты бейнесі оңға бағытталса, ол назарды оң жаққа «жетелейді». Осындай иірім сызыққа негізделген өрнектің көне үлгісі — меандр (ертедегі гректер жасаған).

Өсімдік мотивтеріндегі қозғалыс

Егер бұтақтар мен жапырақтар бір бағытқа бұрылып бейнеленсе, өсімдік «өсу» не қозғалу әсерін береді. Қимыл-қозғалыс әсері жебеге, желкенді қайыққа, ұшаққа, ракетаға ұқсас пішіндер арқылы да берілуі мүмкін.

7) Оқушылардың өзіндік жұмысы

Тапсырма: сопақша пішіннің ішіне композициялық тұйық өрнек орналастыру. Бұл өрнектің мотиві бірегей болады және қайталанбайды.

Орындау кезеңдері

  1. Өрнек салынатын алаңды белгілеу (сопақшаны анықтау).
  2. Сопақша ішінде тепе-теңдікті сақтай отырып, өсімдік өрнектеріне сүйеніп композиция құрастыру.
  3. Бояуларды сумен қажетті қоюлыққа келтіріп, түстер үйлесімін таңдау.
  4. Басбармақпен бастыру тәсілін қолданып, гүлдер мен жапырақ элементтерін бейнелеу.
  5. Композициялық тепе-теңдікті сақтап, түстік шешімді нақтылау.
  6. Өрнектің әсемдік және эстетикалық сапасын талдау, қажет жерде түзету енгізу.

8) Жұмысты аяқтау, бағалау және қорытынды

  • Жұмыстарды аяқтап, көрме ретінде ұсыну.
  • Бағалау: композиция тепе-теңдігі, ырғақ сезімі, түстер үйлесімі, орындау тазалығы.
  • Сабақ бойынша негізгі ұғымдарды қайталап, қорытынды жасау.