Дене гигиенасы
Дене тәрбиесі және гигиена: денсаулықтың күнделікті негізі
Дене тәрбиесі тек жаттығу орындаумен шектелмейді. Ол — ең алдымен жеке тазалықты сақтау, ағзаны сыртқы орта әсерінен қорғау және аурулардың алдын алу дағдыларын қалыптастыру. Медицинада бұл ұғым «гигиена» және «гигиенаны сақтау» деп аталады.
І. Ұйымдастыру бөлімі
Оқушыларды түгендеу, сабаққа назарын аудару, қауіпсіздік пен тәртіп ережелерін қысқаша еске салу.
ІІ. Жаңа материалды түсіндіру
«Дене гигиенасы» немесе «өз денеңді күту» деген түсініктер тек спортшыларға ғана қатысты емес. Бұл — әр адамға қажет өмірлік дағды. Бала кезден «қолыңды жу», «тісіңді тазала», «шашыңды тара» деген әдеттерді ата-аналар бекер үйретпейді: олар денсаулықты сақтаудың ең тиімді әрі қолжетімді жолы.
Терінің қорғаныс қызметі
Адам терісі бүкіл денені қаптап, ағзаны сыртқы зиянды әсерлерден қорғайды. Ол аптап ыстықта да, қақаған аязда да дене температурасын тұрақтандыруға көмектеседі, ауадағы көптеген микробтардың денеге енуіне тосқауыл болады. Сонымен қатар теріде жүйке ұштары көп: олар суықты, ыстықты, ауырсынуды және ауа тербелісін сезуге мүмкіндік береді.
Күнделікті әдет
Теріні және шашты жылы сумен, сабындап жуу.
Маңызды шарт
Киімнің тазалығын тұрақты бақылау.
Бет, қол, мойын және дененің ашық жерлері тез кірлейді. Ал кір тері инфекцияларға бейім келеді, сондықтан тазалық — аурудың алдын алудың негізгі қадамы.
Тырнақ пен аяқ күтімі
Қол мен аяқ тырнағын өсірмей, уақытылы алып жүру қажет: тырнақ астында микробтар жиналады. Аяққа ерекше күтім керек, өйткені дене жаттығулары кезінде және даладағы қимылды ойындарда аяққа көп күш түседі.
- Аяқты күн сайын сабынмен мұқият жуу (жай шайып қою жеткіліксіз).
- Тым тар аяқ киім кимеу: аяқ терісі еркін тыныс алуы керек.
- Аяқ киімді жиі шешіп, аяқты желдету және тырнақты уақытылы алу.
Осы қарапайым ережелер тері ауруларының алдын алуға көмектеседі.
Ауыз қуысы гигиенасы
Ауыз қуысына күнделікті күтім қажет. Ауру тіс көптеген дерттің қозуына себеп болады: микробтар бұзылған эмаль мен тістегі саңылаулар арқылы ағзаға өтеді.
Ұсыныс
- Таңертең және ұйқыға жатарда тісті пастамен тазалау.
- Тамақтан кейін ауызды жылы сумен шаю.
Судың пайдасы және салқын суға үйрену
Судың пайдасы өте көп. Салқын сумен шайыну, душ қабылдау немесе жуынғаннан кейін құрғақ сүлгімен сүртіну — ертеден келе жатқан сауықтыру тәсілі. Бұл салқын тию мен тұмаудың алдын алуға көмектеседі. Дегенмен пайдасы тек жүйелі түрде қолданғанда байқалады.
Біртіндеп төмендету
Су температурасын 32–34°C-тан бастап, біртіндеп 18–20°C-қа дейін төмендету ұсынылады.
Тұрақтылық
Салқын су астында күн сайын кемінде 20–30 секунд тұру қажет; температураны 16–18°C-қа дейін жеткізуге болады.
Мұндай сауықтыру шараларын жүйелі орындағанда ағза 7–9 айдан кейін нығайып, шыныға бастайды. Бұл кезеңге күз, қыс және ерте көктем айлары толық кіруі керек.
Спорт киімінің тазалығы мен ыңғайлылығы
Спорт киімдерінің тазалығына ерекше мән беру қажет. Іш киім мен шұлық әрдайым таза болуы тиіс. Жаттығудан кейін спорт киімі мен аяқ киімді шешіп, ұқыптап жинап қойған дұрыс.
- Аяқ киім мен жұмсақ спорттық аяқ киімді бөлек қапқа салу.
- Спортзалға және қыста далаға арналған киім денеге шақ, ыңғайлы болуы.
ІІІ. Бекіту сұрақтары
- 1. Дене гигиенасы дегеніміз не?
- 2. Адам анатомиясы: ағзалардың негізгі қызметтері қандай?
- 3. Аурулардың алдын алу жолдары қандай?
- 4. Қоршаған ортаның адамға әсері қандай?
ІV. Оқушыларды бағалау
Сабаққа қатысу белсенділігі, жауаптардың дәлдігі және гигиена ережелерін түсіндіру деңгейі бойынша бағалау.
V. Үйге тапсырма
Күнделікті ақпарат көздерінен денсаулық тақырыбы бойынша материал жинап, қысқаша реферат жазу.
Қысқаша қорытынды
Гигиена — дене тәрбиесінің ажырамас бөлігі. Теріні, аяқ-қолды, ауыз қуысын дұрыс күту, су процедураларын жүйелі орындау және спорт киімінің тазалығын сақтау — денсаулықты нығайтатын нақты, күнделікті қадамдар.