Қазақша рефераттар

Сабақты бекіту және қорытындылау

Сабақтың тақырыбы

Темір. Темірдің маңызды қосылыстары.

Сабақтың типі

Аралас сабақ

Сабақтың түрі

Дәстүрлі емес сабақ

Әдістер

Сөздік, көрнекілік

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Темірдің периодтық жүйедегі орны, атом құрылысы, шығу тарихы, негізгі қосылыстары және физика-химиялық қасиеттері туралы толық мәлімет беру.

Тәрбиелік

Темірдің адам өміріндегі, өсімдіктер мен микроағзалардағы, сондай-ақ тұрмыстағы, медицинадағы және өнеркәсіптегі маңызы жөнінде түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық

Оқушылардың белсенділігін, біліктілігін, ұйымдастырушылық қабілетін, жауапкершілігін және ой-өрісін дамыту.

Көрнекіліктер

  • Д. И. Менделеев жасаған периодтық жүйе
  • Қазақстанның қазба байлықтары көрсетілген географиялық карта
  • Темір минералдарының коллекциясы
  • Интерактивті тақта

Сабақтың құрылымы

  1. I Ұйымдастыру бөлімі
  2. II Үй тапсырмасын тексеру
  3. III Жаңа сабақ
  4. IV Сабақты бекіту және қорытындылау
  5. V Бағалау
  6. VI Үйге тапсырма

Ұйымдастыру бөлімі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Оқушылардың қатысуын тексеру.
  • Назарды сабаққа шоғырландыру.

Жаңа сабақ: Темір туралы негізгі мәліметтер

Периодтық жүйедегі орны

Темір (лат. Ferrum) — химиялық элемент. Менделеевтің периодтық жүйесінде IV периодта, VIII топтың қосымша топшасында орналасқан.

Негізгі сипаттамалары

  • Реттік нөмірі 26
  • Атомдық массасы 56
  • Электрон саны 26

Электрондық түсініктеме

Fe атомында 26 электрон бар, сондықтан оның электрондық құрылымын осы мәнге сүйене отырып жазады.

Ескерту: берілген мәтінде Fe+26 түріндегі белгілеу кездеседі; әдетте бұл жерде темірдің атом нөмірі (Z = 26) меңзеледі.

Темірдің шығу тарихынан

Темірдің ерекше бір көзі — аспан тасы (метеорит). 1749 жылы Енисей өңірінен Сібірдің бір ұстасы темір кесегін тауып, ол әлемге әйгілі болып, алғашқы метеорит ретінде сипатталған.

Дегенмен метеорит темірі әрдайым бұйым жасауға жарай бермейді. Мұндай жағдай Хорезм ханының қару жасаушыларының тәжірибесінде де кездескені айтылады.

Қызықты дерек

Көптеген метеориттердің шамамен 5,5%-ы тұтас темір мен никель қоспасынан тұрады.

Темірдің өсімдіктердегі маңызы

Өсімдік ағзасында темірдің орташа мөлшері шамамен 0,02%. Ол фотосинтез үдерісіне қажет негізгі заттардың бірі — цитохромдар мен ферроксин құрамына кіреді.

Егер темір жетіспесе, хлорофилл түзілуі баяулайды. Нәтижесінде өсімдіктің жас жапырақтары түсін жоғалтып, хлороз ауруына шалдығуы мүмкін.

Индикатор-өсімдіктер

Жусан және басқа да өсімдіктер топырақта темірдің көп мөлшерде болуын білдіретін индикатор ретінде қарастырылады. Мысалы, ащы жусан жапырақтары ашық сары түске енуі мүмкін, ал кейбір өсімдіктердің (мысалы, гортензия) гүлдері өзіне тән емес көгілдір реңкке боялады.

Темірдің адам ағзасындағы рөлі

Адам ағзасында темір көптеген ферменттер мен нәруыздар құрамына кіреді. Темірдің қор ретінде жиналуына ферритин қатысады. Ал III валентті темір иондары ағзада трансферрин нәруызы арқылы тасымалданады. Трансферрин қан плазмасында, сүтте және жұмыртқа ақуызында кездеседі.

Негізгі қызметтері

Энергия бөлінуіне, ферменттік реакцияларға, иммундық жүйенің қалыптасуына және холестерин алмасуына қатысады.

Ағзадағы мөлшері

Салмағы 70 кг адам ағзасында орта есеппен 4,2–5 г темір болады.

Тәуліктік қажеттілік

Күніне шамамен 10–20 мг темір қажет.

Маңызды ескерту

Қандағы темір мөлшері төмендесе, анемия (қаназдық) пайда болуы мүмкін.