Түйе шөлге өте шыдамды
Сусыз тіршілік жоқ
Су — тіршілік көзі. Бұл сабақта судың тірі ағзалар үшін маңызын түсіндіру, ойлау қабілетін дамыту және суды үнемдеуге тәрбиелеу көзделеді.
Сабақтың мақсаты
- Білімдік: су — тіршілік көзі екенін, судың жануарлар өміріне қажетті жағдай екенін ұғындыру.
- Дамытушылық: ойлау қабілетін дамыту, дүниетанымын кеңейту.
- Тәрбиелік: суды үнемдеп жұмсауға, табиғи ресурсты қорғауға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Көрнекіліктер
- Жануарлар суреттері
- Шөл туралы иллюстрациялар
- Кестелер мен сызбалар
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру және үй тапсырмасын тексеру
Сұрақ-жауап арқылы кіріспе:
- Қазір жылдың қай мезгілі?
- Қыс мезгілі туралы не айта аламыз?
Талқылау:
- Сұрақ: Қыс мезгілі жануарлар тіршілігі үшін қолайсыз ба? Неліктен?
- Жауап: қыста азық табу қиын; ауа райы суық болғандықтан жануарлар тоңады.
2) Ойын: «Өз мекеніңді тап»
Жануарлар қыста жылуды қалай сақтайды? Осыны түсіну үшін оқушылар жануарлардың мекенін еске түсіреді: ұя, ін, апан.
Тапсырма:
Тақтадағы аңдардың суреттерін өз мекеніне орналастыру.
Қорытынды: жануарлар жылусыз тіршілік ете алмайды. Жылу — жалпы тірі ағза үшін қажетті жағдайлардың бірі.
3) «Тірі табиғатқа не жатады?» сызбасы
Оқушылар тірі табиғат бөліктерін және тіршілікке қажетті жағдайларды сызба арқылы толықтырады.
Тірі табиғат
Тіршілікке қажетті жағдайлар
Жаңа сабақ: Су — тіршілік көзі
Судың қасиеттері (ассоциация картасы)
Бұрынғы сабақтарда судың қасиеттерін қарастырдық. Енді оларды еске түсірейік.
Бұл қасиеттердің бәрі судың табиғаттағы айналымында және тірі ағзаның өмір сүруінде маңызды рөл атқарады.
Неліктен су ішеміз?
Әдетте «шөлдеген соң ішеміз» деп жауап береміз. Ал шөлдеу неліктен пайда болады? Өйткені ағза үнемі суды жұмсайды.
Қарапайым тәжірибе:
Шыныға үрлесеңіз, оның беті буланып, ұсақ су тамшылары пайда болады. Бұл — біздің денемізден шыққан су буы. Демек, ағза суды үнемі шығындап отырады, сондықтан оның орнын үнемі толықтыру қажет.
Шөл — суға тапшы аймақ
Табиғаты қолайсыз, суаттардан алыс жатқан шөлді өңірлерде де жануарлар тіршілік етеді. Шөл — табиғатта суы аз болатын аймақ.
1) Кесіртке және тышқан
Кесірткелер мен кейбір кеміргіштер суды көбіне жейтін азығының құрамындағы ылғалдан алады.
2) Түйе
Түйе шөлге өте төзімді. Қоректенгенде майды өркешіне жинайды; ол ағзаға ұзақ уақыт бойы энергия беріп, суды үнемдеуге көмектеседі. Түйе 8 тәулікке дейін жүре алады.
3) Ақбөкен
Ақбөкен өте жылдам жүгіреді және алыс суаттарға барып, қайта оралуға бейімделген.
4) Бұлдырық
Бұлдырық жылдам ұшады, сондықтан су мен қорек іздеуде кең аумақты тез шарлай алады.
Оқулықпен және дәптермен жұмыс
Оқулықпен жұмыс
- Мәтінді өз бетімен оқу.
- Кезектесіп, шынжырлап оқу.
- Суға тапшы аймақ қалай аталады?
- Қандай жануарлар ұзақ уақыт сусыз өмір сүре алады?
Дәптермен жұмыс
Бүгінгі сабақта кездескен жануарлардың атауын жазу:
Қосымша: су туралы мақал-мәтел айту және «Су — тіршілік көзі» ребусын шешу.
Қорытынды
Су — тіршіліктің өзегі. Су жоқ жерде өмір жоқ — бұл ақиқат.
«Су деген — тіршіліктің наны емес пе?
Су деген — табиғаттың жаны емес пе?
Су жоқ жерде өмір жоқ, ол — ақиқат».
Өлең жолдарынан шығатын ой: суды үнемдеу, бейберекет ағызбау, табиғат байлығына қамқорлықпен қарау.
Бағалау
Оқушылардың сабақтағы белсенділігі, жауаптарының нақтылығы және тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
Мәтінді оқу және мазмұндап әңгімелеу.