Қазақ батырларының ерлігіне тарихи тұрғыдан баға бере білуге дағдыландыру, танымдық қабілеттерін арттыру
5-сыныпқа арналған интерактивті сабақ жоспары
Қазақ билері мен батырлары
Бұл сабақта оқушылар би және батыр ұғымдарының мәнін аша отырып, XVIII ғасырдағы қазақ қоғамындағы билер мен батырлардың орны, дәстүрлі сот төрелігі және билік айту жүйесі туралы мағлұмат алады. Сонымен қатар Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты тұлғалардың өмірі мен өнегелі істері қарастырылады.
Мақсаты (білімділік)
- «Би» және «батыр» ұғымдарының мәнін түсіндіру.
- XVIII ғасырдағы билер мен батырлардың қоғамдағы рөлін таныстыру.
- Қазақтың дәстүрлі сот төрелігі мен билік айту жүйесін түсіндіру.
- Қазақ билерінің өмірі мен өнегелі істерінен мысал келтіру.
Мақсаты (дамытушылық)
- Төрелік ету дәстүрі арқылы мемлекет, билік туралы түсінігін кеңейту.
- Құқықтық ұғымдарын дамыту, тарихи дерекке сүйеніп баға беруге дағдыландыру.
- Қазақ батырларының ерлігіне тарихи тұрғыдан баға беруге үйрету.
- Танымдық қабілеттерін арттыру.
Мақсаты (тәрбиелік)
- Әділдік пен адамгершілікке баулу.
- Адалдық, ерлік, отансүйгіштік қасиеттерін қалыптастыру.
- Құқықтық тәрбие беру.
Сабақтың форматы
Сабақ түрі
Интерактивті
Әдіс-тәсіл
Сұрақ-жауап
Көрнекілік
Слайд
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Сабаққа дайындық: оқушылардың зейінін сабақ тақырыбына аудару, мақсат-міндеттерді қысқаша таныстыру.
II. Ой шақыру (кіріспе сұрақтар)
- Қазақ хандығын кім басқарды?
- Тарихта қазақ хандығын басқарған қандай хандарды білесіңдер?
- Қазақ хандарының бойында қандай қасиеттер болған?
III. Үй тапсырмасын тексеру
- Тарихта қазақ елінің хандары қандай қызметтер атқарған?
- Алаша, Уыз, Жошы хандар туралы әңгімеле.
- Қазақ мемлекетінің алғашқы ханы кім?
- Хандарға ел басқаруда және маңызды мәселелерді шешуде кімдер көмектесті?
- «Абылай хан — қазақ ордасының ханы, қазақ мемлекетінің аса ірі қоғам қайраткері» тақырыбында еркін жазу.
Жаңа тақырып: негізгі ұғымдар мен тұлғалар
Қазақ билері
- Төле би
- Қазыбек би
- Әйтеке би
- Ақылы асқан Әз Тәуке
- Жоңғар мемлекетінің құрылуы (тарихи контекст)
Қазақ батырлары
Батырлар — ел қорғаны. Олар азаттық үшін күресіп, елдікті сақтауда ерекше рөл атқарды.
Батырдың қасиеттері
Ақылды, ержүрек, қолбасшы, елін сүйген, ерлікке толы істерімен танылған.
Мағынаны тану
Қазақ билерінен кімдерді білеміз?
Оқушылар Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты тұлғаларды атап, олардың қоғамдағы қызметін сипаттайды.
Қазақ билерінің бойында қандай қасиеттер болған?
Шешен — ақылды, заңгер, ойшыл, дана, көреген, елші.
Қазақ батырларынан кімдерді білеміз?
Оқушылар белгілі батырларды атап, олардың ерлігі мен қолбасшылық қабілеттерін талдайды.
Қазақ батырларының бойындағы қасиеттер
Батыр — ақылды, ержүрек, қолбасшы, елін сүйген, ерен ерлік иесі, азаттық үшін күрескен тұлға.
Ой толғаныс және ойын элементтері
«Цифрлар сыры неде?» (ойын)
Тақырыптағы маңызды даталар мен сандық деректердің мағынасын талқылау арқылы есте сақтауды күшейту.
Сәйкестендіру тапсырмасы
| Бөгенбай | Дарабоз батыр |
| Қабанбай | Батыр |
| Наурызбай | Алатаудай Ақша батыр |
| Баян | Шапырашты |
| Жәнібек | Шақшақ |
Ескерту: сәйкестендіру нұсқалары сынып деңгейіне қарай түзетілуі мүмкін.
«Кім жылдам?» (жедел сұрақтар)
- Ұлы жүздің биі кім?
- 18 жасында мәмілегерлік қызмет атқарған кім?
- Қазыбек би жоңғар хандығына барып, қай ханды босатып алып келеді?
- Әйтеке би кімдердің тәрбиесінде болған?
- «Жеті жарғы» қай ханның тұсында жасалды?
- Қабанбай батырдың шын есімі қандай?
- Тархандық атақ кімдерге берілді?
Бекіту сұрақтары
- Билер қазақ қоғамында қандай қызмет атқарған?
- Төле, Әйтеке, Қазыбек билердің Қазақ хандығын нығайтудағы рөлі қандай болды?
- Тәуке хан өмір сүрген замандағы тарихи жағдайға сипаттама бер.
- Неліктен Тәуке хан билік еткен кезең «Алтын ғасыр» деп аталған?
- Жоңғар мемлекеті қалай құрылды?
- Жоңғар шапқыншылығы кезінде қазақ батырларының ерлігі қандай болды?
Жазылым тапсырмасы
«Батырлар — ел қорғаны» тақырыбында эссе жаз.
Қорытынды рефлексия
Бүгінгі сабақтан қандай әсер алдың? Өз ойыңды қысқаша жаз.
Бағалау
Оқушылардың жауап беру белсенділігі, дәлел келтіруі, тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
Тақырып бойынша қайталау: қазақ билері мен батырларының қызметі, негізгі тұлғалар және «Жеті жарғы» туралы қысқаша конспект дайындау.