Қазақша рефераттар

Бүкіләлемдік тартылыс заңы

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: тартылыс құбылысы және бүкіләлемдік тартылыс заңы туралы жүйелі білім қалыптастыру.
  • Дамытушылық: ойлау қабілетін, танымдық белсенділікті дамыту; физика пәніне қызығушылықты арттыру.
  • Тәрбиелік: ой-өрісті кеңейту; тәртіптілікке, ұқыптылыққа, адамгершілікке, өз бетінше оқуға және ізденуге тәрбиелеу.

Сабақ сипаттамасы

Сабақтың типі
Жаңа білім қалыптастыру
Сабақтың түрі
Аралас

Оқыту құралдары

Әдістер
Баяндау, сұрақ-жауап, есеп шығару, тест, сөзжұмбақ
Көрнекілігі
Компьютер, интербелсенді тақта, слайд, презентация

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушылармен сәлемдесу.
  2. 2 Оқушыларды түгендеу.
  3. 3 Сабаққа назар аударту.

II. Үй тапсырмасын тексеру (сұрақ-жауап)

1) Денеге еш нәрсе әсер етпесе, ол қандай күйде болады?
2) Инерция дегеніміз не?
3) Инерцияға мысал келтір.
4) Көлік оңға немесе солға бұрылғанда жолаушы қай жаққа қисаяды?
5) Жүріп бара жатқан трамвайдан секірген адам қалай қарай құлайды?
6) Бір дененің екінші денеге әсері қалай байқалады?
7) Күш қандай шама? Мысал келтір.
8) Күш немен сипатталады?
9) Күш сызбада қалай кескінделеді?
10) Күштің өлшем бірлігі ретінде не қабылданған?
11) Қандай күш 1 Н-ға тең?

III. «Қайталау — оқу айнасы»

А) Сәйкес формуланы тап

Шама
Формула
1. Масса
m = ρV
2. Көлем
V = m / ρ
3. Жол
S = υt
4. Жылдамдық
υ = S / t
5. Уақыт
t = S / υ
6. Тығыздық
ρ = m / V

Ә) «Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар!» (есептер)

  1. Ұшақ 750 км/сағ жылдамдықпен ұшады. 6 сағатта қандай қашықтықты өтеді?
  2. Ішіне 8 кг керосин сыятын ыдыстың көлемі неге тең? Керосиннің тығыздығы: 800 кг/м3.
  3. Автомобиль 60 км/сағ жылдамдықпен 120 км жол жүреді. Осы қашықтықты қанша уақытта жүріп өтеді?
  4. Мотоциклші алғашқы 10 секундта 15 м/с, ал келесі 50 секундта 25 м/с жылдамдықпен жүрді. Орташа жылдамдықты анықта. (Жауабы: 23 м/с)
  5. Екі арба әрекеттескеннен кейін олардың жылдамдықтары 0,2 м/с және 0,6 м/с болды. Үлкен арбаның массасы 0,6 кг. Кіші арбаның массасын анықта.

IV. Тест жұмысы

Тақырып бойынша қысқаша тест тапсырмалары орындалады (деңгейі сыныптың дайындық деңгейіне сәйкес таңдалады).

V. Жаңа сабақ: «Тартылыс құбылысы. Бүкіләлемдік тартылыс заңы»

Сабақтың басында айтылғандай, бүгінгі жаңа тақырыбымыз — тартылыс құбылысы және бүкіләлемдік тартылыс заңы.

Кіріспе тәжірибе және сұрақ

Мұғалім қолындағы текшені және кішкентай резеңке допты төменге жібереді. Қандай жағдай байқалады? Неліктен бұл денелер жер бетіне түседі? Оқушылар өз ойларын айтады, содан кейін суреттер арқылы құбылысты нақтылай түседі.

Балалық шақтан бері бізге денелердің Жерге тартылуы жақсы таныс: тебілген доп та, бұтағынан үзілген алма да жерге түседі. Бұл — денелерге Жер тарапынан күш әсер ететінін білдіреді. Яғни, Жер барлық денелерді өзіне тартады.

Күнді айнала қозғалатын планеталар тартылыс өрісінің әсерінен Күнге тартылады және өздері де бір-біріне тартылысады. Ай Жерді айнала қозғалады. Кеңістіктің кез келген нүктесінде тартылыс әсерінен толық құтылу мүмкін емес.

Сондықтан әлемдегі денелердің бір-біріне тартылуы бүкіләлемдік тартылыс деп аталады.

Бұл құбылысты ағылшын ғалымы Исаак Ньютон зерттеп, табиғаттың ұлы заңдарының бірі — Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдады. (Заңның формуласын тереңірек түрде оқушылар 9-сыныпта қарастырады.)

Ньютон тартылу күшінің өрнегін 1666 жылы, небәрі 23 жасында анықтағаны айтылады. Бірақ ол өз тұжырымын тәжірибелік деректермен салыстырғанда айтарлықтай айырмашылық байқағандықтан, ұзақ уақыт жарияламаған. Кейінірек дәлірек өлшеулер пайда болғанда, ол есептеулерін қайта қарап, қажетті нәтижеге қол жеткізді.

«…Жаңа деректер есептеу нәтижелерін өзгерте бастады. Ол өз жұмысын керемет тебіреніспен қайта қарады… Соңында есептеулерден керекті нәтиже алды…»
О. Лоджтің Ньютон туралы естелігінен

Ньютонның құрметіне Халықаралық бірліктер жүйесінде күштің өлшем бірлігі ньютон (Н) деп аталады.

VI. Сабақты бекіту (сұрақтар)

1) Неліктен денелер Жерге құлайды?
2) Әлемдегі денелердің бір-біріне тартылуы қалай аталады?
3) Бүкіләлемдік тартылыс заңын ашқан ғалым кім?
4) Тауға қарай көтерілу неліктен төмен түскеннен қиын (жол тегіс болса да)?
5) Жаңбыр тамшысының Жерге қарай қозғалысын тудыратын қандай құбылыс?

VII. Қорытындылау және бағалау

Сабақ қорытындыланып, оқушылардың белсенділігі мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай бағалау жүргізіледі.

VIII. Үй тапсырмасы

Оқу: §30
Реферат: И. Ньютонның өмірі мен қызметі