Қазақша рефераттар

Матаны пішуге дайындау жұмыстары

Сабақ құрылымы

Бұл сабақта оқушылар матаны пішуге дейінгі негізгі дайындық жұмыстарын меңгереді: декатирлеу, матаның өң-терістемесін ажырату, түктің бағытын белгілеу, ақауды анықтау және лекало бойынша дұрыс жайып-пішу тәртібі.

I кезең

Ұйымдастыру

  • Оқушылармен сәлемдесу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Құрал-жабдықтарды тексеру.
  • Зейінді сабаққа аударту.

II кезең

Үй тапсырмасын тексеру

Өткен тақырыпты қайталау арқылы сұрақтар қойып, оқушылардың түсінігін нақтылау.

III кезең

Жаңа сабақ

Матаны пішуге дайындаудың технологиялық қадамдарын меңгеру және қолдану.

Матаны пішуге дайындау: негізгі қағидалар

Неге декатирлеу қажет?

Пішу алдында матаның басым бөлігі декатирленеді — бұл тігін бұйымы тігілгеннен кейін матаның отырмауы (қысқармауы) үшін жасалатын алдын ала өңдеу.

Мақта, зығыр, штапель маталарды декатирлеу

  1. Матаны суға салып, сығып алады (бұрап сықпайды).
  2. Бойлық жіп бағыты бойынша тегістеп жаяды.
  3. Матаны шала кептіреді.
  4. Терістеме жағынан бойлық жіп бағытымен бастыра үтіктейді.

Жүн және синтетика аралас матаны декатирлеу

  1. Матаны ылғал жаймаға салып, дөңгелетіп орайды.
  2. 2–3 сағат ауыр затпен бастырып қояды.
  3. Жайманы сулау үшін сірке суы ерітіндісін қолдануға болады: 2 л жылы суға 1 ас қасық сірке суы.
  4. Шала кепкен матаны терістеме жағынан дәке немесе жұқа жұмсақ мата төсеп, үстінен бастыра үтіктейді.

Өң жағын, терістеме жағын және түктің бағытын анықтау

  • Жүн маталарды орағанда өң жағын ішке қаратады.
  • Мата жиегіндегі түйрелген іздердің томпиған жағы өң жағына қарайды.
  • Сәтен матаның өң жағы жылтыр болады (көлденең жіптің ширатылуына байланысты).
  • Екі жағы бірдей көрінсе, салыстырмалы түрде сапалы жағы өң жағы деп есептеледі.

Түкті маталарда терістеме жағынан әр 50–60 см сайын бағдар сызық қойып, түктің бағытын белгілеп отырады. Бұл бөлшектерді бір бағытта орналастырып, бұйымның түсі мен фактурасының «әркелкі» болып кетпеуін қамтамасыз етеді.

Түктің бағыты бойынша ереже

  • Барқыт және ши барқытта түк жоғары қарай бағытталады.
  • Ұйпалақ (түкті) маталарда түкті төмен қаратып пішеді.

Сурет, өрнек және ақаумен жұмыс

Ірі өсімдік бейнелі өрнегі бар матадан бұйым дайындағанда өрнек «тамырын» төмен қаратып, бөлшектерді симметриялы орналастырады.

Қолданар алдында матаны екі жағынан мұқият қарап шығады. Ақауы бар жерлерін тігінші бормен немесе инешаншыммен белгілейді. Пішу кезінде ақаулы тұстарды айналып өтеді немесе көзге түсе бермейтін бөліктерге орналастырады.

Лекалоларды жайып пішу: дұрыс бүктеу және бағыт

  1. Пішу алдында матаның жиектерін теңестіріп келтіреді.
  2. Өң жағын ішке қаратып, матаны ұзынынан екі бүктейді.
  3. Арқау жіптің негізгі жіпке көлденең келуін қадағалайды.
  4. Егер мата шеті қиғаштанып тұрса, қиғаш бөліктері пішімге кірмей, түсіп қалады.

Қысқаша қорытынды

Матаны пішуге дайындау — сапалы тігін бұйымының негізі. Декатирлеуді дұрыс орындау, өң-терістемені дәл анықтау, түктің бағытын сақтап пішу, өрнекті симметриялы орналастыру және ақауды алдын ала белгілеу — бұйымның сыртқы көрінісі мен өлшем тұрақтылығын айқындайды.