Парсы патшасы
Сабақ тақырыбы: «Сақтардың мәдениеті мен өнері»
Бұл сабақта сақ тайпаларының мәдени мұралары, зергерлік өнері және діни нанымдары жүйелі түрде қарастырылады. Сонымен қатар сақтардың қазақ халқының арғы ататегі болған тайпалар екені атап көрсетіліп, бейнелеу өнерінің дамуы тарихи деректермен байланыстыра түсіндіріледі.
Білімділік мақсаты
Әртүрлі елдер мен халықтар арасындағы мәдени байланыстар нәтижесінде қалыптасқан сақ мәдени мұраларының өзіндік орнын терең түсіндіру.
Дамытушылық мақсаты
Ойлау қабілетін, сөйлеу мәдениетін дамыту; жаңа заман талабына сай теориялық білімді игеру және зерттеу дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік мақсаты
Туған халқына, Отанына, тарихи тұлғаларға құрмет сезімін күшейту; тарихи-саяси көзқарасты дұрыс қалыптастыру және патриоттық тәрбие беру.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгендеу, сыныпты ретке келтіру.
- Сабақтың мақсаты мен жұмыс форматын қысқаша таныстыру.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Топтық жұмыс
- 1-топ: Томиристің ерлігі
- 2-топ: Шырақтың ерлігі
- 3-топ: Спитаменнің ерлігі
Қосымша тапсырмалар
- Тарихи жыл санау есептері (уақыт сызығын құру).
- «Тарих шашуы»: сәйкестендіру тапсырмасы, жұмбақтар.
Сәйкестендіру (түзетілген нұсқа)
Төмендегі тұлғалар мен сипаттамаларды сәйкестендіріңіз:
- Кир — парсы патшасы
- Дарий — парсы патшасы
- Томирис — сақ тайпаларының патшайымы
- Спарганис — Томиристің ұлы
- Шырақ — тәуелсіздік үшін жанын пида еткен бақташы
- Спитамен — грек-македон басқыншыларына қарсы күрес жүргізген қолбасшы
- Геродот — «Тарихтың атасы» атанған ежелгі грек тарихшысы
- Александр Македонский — Македония патшасы
Ескерту: бастапқы мәтінде кейбір аттар мен сипаттамаларда сәйкессіздіктер болғандықтан, тапсырма түсінікті болуы үшін редакцияланды.
Сөзжұмбақ (негізгі сұрақтар)
- Сақ патшайымдарының бірі: Томирис.
- Тәуелсіздік үшін жанын пида еткен бақташы: Шырақ.
- Б.з.б. 530 ж. сақ жеріне басып кірген парсы патшасы: Кир.
- Грек-македон басқыншыларына қарсы күресті бастаған сақ қолбасшысы: Спитамен.
- Ежелгі грек тарихшысы, «Тарихтың атасы»: Геродот.
- Томирис туралы жазған рим тарихшысы: Помпей Трог.
- Александрдың сақтарға жорығы туралы жазған ежелгі грек тарихшысы: Арриан.
- Томиристің ұлы: Спарганис.
- Дарийге қарсы жорықты басқарған сақ көсемі: Скунха.
- Дарийдің сақтарға жорығы баяндалатын ежелгі жазба: Бехистун жазуы.
- Б.з.б. 519 ж. сақ жеріне басып кірген парсы патшасы: Дарий.
Жаңа сабақ: сақтардың мәдениеті мен өнері
1) Сақтардың мәдени мұралары
Сақ ескерткіштері кең географиялық аумаққа таралған. Бұл олардың көшпелі және жартылай көшпелі өмір салтымен қатар, аймақаралық мәдени байланыстарын да көрсетеді.
Негізгі аймақтар
- Талас, Шу, Іле өзендері бойы
- Қырғыз, Іле және Жоңғар Алатауының баурайы
- Кеген, Нарынқол таулы өңірлері
Арал өңірі ескерткіштері
- Шірік-Рабат — апасиактардың астанасы
- Бәбіш молда
- Баланды
2) Зергерлік өнері
Сақ шеберлері алтын, қола, сүйек және ағашпен жұмыс істеуде жоғары деңгейге жетті. Олардың әшекейлері мен бейнелері «аң стилі» дәстүрімен тығыз байланысты.
- Зергер, мүсінші, ұста-шеберлердің қолтаңбасы айқын көрінеді
- Ағаштан ойылып жасалған бейнелер мен сәндік бұйымдар
- Құрбандық заттары, қару-жарақ және салттық бұйымдар
Назар аударатын тұс: сақтардың өнері тек әсемдік үшін ғана емес, дүниетаным мен наным-сенім жүйесін де бейнелеген.
3) Діни нанымдары
Сақтардың дүниетанымы табиғатпен үйлесімге негізделді. Олар Жерді киелі санаған, ата-баба әруағына, От пен Күнге табынған.
Қасиетті ұғымдар
- Жер — киелі
- Ата-баба әруағына тағзым
- От пен Күнге табыну, құрбандық рәсімдері
Әлем құрылымы туралы түсінік
Жер асты әлемі
Орта жер әлемі
Көк аспан әлемі
Әлемнің төрт бұрышы
Электрондық оқулықпен жұмыс
Оқушылар электрондық оқулық материалдары арқылы негізгі ұғымдарды бекітіп, иллюстрациялар мен карталар бойынша қорытынды жасайды.
Қорытынды және бағалау
Қорытындылау
Сабақ соңында электрондық тест арқылы тақырып бойынша білім деңгейі тексеріледі.
Үй тапсырмасы
- §12 оқу.
- «Есік қорғанына саяхат» тақырыбында эссе жазу.