Бесік жырын айтып беріңізші, әже
Зерттеу мақсаты
Бесік жырының сырын ашу, оның тәрбиелік мән-мағынасын түсіну және сәби тәрбиесіндегі орнын көрсету.
Зерттеу әдістері
Бақылау, ізденіс, әдебиеттермен жұмыс және дерек жинақтау.
Зерттеу міндеттері
- Қазақ даналығы мен тапқырлығынан туындаған бесік жырының тарихына зер салу.
- Бесік жырының бала тәрбиесіндегі маңызын айқындау.
- Сыныптастарға бесік жыры туралы түсіндіріп, жүргізілген ізденіс нәтижелерімен таныстыру.
Өзектілігі
Бұрын ата-бабамыз бесік жырын тәрбиенің қайнар көзі деп танып, ерекше мән берген. Ал қазіргі кезде бесік жыры сирек айтылады, оның үлкен тәрбие құралы екені еленбей барады. Осы зерттеу бесік жырының құндылығын қайта жаңғыртып, жас ұрпақтың құлағында естулі, аузында айтулы болуына ықпал етуді мақсат етеді.
Пікір
«Бесік жыры — тәрбиенің қайнар көзі» тақырыбындағы ғылыми жоба — қазіргі уақытта жиі көтеріле бермейтін, бірақ маңызы жоғары тың тақырыптардың бірі. Оқушы жұмыста тәлім-тәрбиенің бүгінгі көрінісі халқымыздың өткені мен бүгінімен өзара тығыз байланыста екенін түсіндіре алған.
Зерттеуде ананың сәбиіне баяу ырғақпен айтатын әлдиі мен бесік жырының тәрбиелік мәні, сондай-ақ бүгінгі күні бесік жырын айта алмайтын немесе айтуды сиреткен аналардың мәселесі сөз болады. Автор бесік жырының басты қызметін ашып көрсетіп, оның ұлттық тәрбие берудегі орнын нақтылайды.
Жоба мазмұнына ауыл әжелерінен жазып алынған бесік жыры үлгілерінің енгізілуі жұмыстың құндылығын арттыра түседі. Сазы мен сөзі бір-біріне ұқсамайтын, әрқайсысы өз алдына көркем осы әлди әндерді жинақтап, жүйелеп, кітапша ретінде шығару қолға алынса, игілікті іс болары сөзсіз деген қорытынды жасалған.
Зерттеудің жаңалығы
Жастардың халық әніне назар аудармауының бір себебі — бесік жырының ұмытылуы. Қазақы мінез бен болмысқа қайта оралу үшін әр ана бесік жырын сәби тәрбиесіне сіңіруі қажет.
Зерттеу нәтижесі
Бесік жырына мән беріп, оны тыңдап, әуенге салып айту — ана тіліне деген құрметті арттырады.
Зерттеудің қорытындысы
Бесік жыры — ұлттық тәрбие, дүниетаным, салт-дәстүрді сәби санасына сіңіртетін қуатты құрал. Оны үйрену, айту, тарату — болашақты нұрландыратын игі қадам.
Кіріспе
Қазақ халқы жас сәбиді бесікке салуды қуаныш көріп, оны той-думанмен өткізген. Сол рәсімде айтылатын өлең-жырлардан-ақ елдің сәбиінің дені сау, ер-азамат болып өсуін тілейтін асыл мұраты байқалады. Кейін ана бесіктегі баласын тербете отырып, жүрегіндегі ой-арманын, ақ ниетін, игі тілегін әнмен жеткізеді. Халық мұны бесік жыры деп атайды.
Анықтама
Бесік жыры — тұрмыс-салт жырларының көне түрлерінің бірі. Ол — ең жұмсақ, ең мейірімге толы әуендердің қатарына жатады.
Әлемде бесік жырын айтпайтын халық жоқ деуге болады: әр ұлт оны ұлттық тәрбиенің кәусар бұлағы ретінде таниды. Кейбір елдерде ана өз баласына арнайы бесік жырын шығарады, ал сәби оны өмір бойы өзіне тән ән ретінде қабылдайды.
Дәстүрлі бесік жырлары ел арасында ежелден айтылып, қалыптасқан. Мұндай жырлар көбіне мазмұн желісі мен әуені өзгертілмей орындалып, ананың мейіріміне толы жолдармен басталады:
«Әлди, әлди, ақ бөпем,
Ақ бесікке жат, бөпем!»
Халық педагогикасының мәйегіне айналған бесік жырында халқымыздың төл тарихы, дәстүрлі мәдениеті, ежелгі наным-сенімі мен дүниетанымы көрініс табады. Әлем халықтарының бесік жырлары атауы әртүрлі болғанымен, атқаратын қызметі, мазмұн байлығы мен әуен ырғағы жағынан өзара үндесіп жатады.
Басты қызметі
Бесік тербелісіне сай сазды әуен және ырғақты сөз арқылы баланы тыныштандырып, оның жан дүниесіне ұлттық тәрбиенің алғашқы нәрін сіңіру.
Тәрбиелік ықпалы
Сәбидің мінез-құлқын қалыптастырып, сезімін сергітеді; көкірек көзін ашып, өсе келе өнерге, сөз өнеріне бейімдейді.
Әже мен ананың әлдиі — сәбидің алғашқы өнер мектебі. Тәлім-тәрбиенің бүгінгі көрінісі де өз халқының өткені мен бүгіні арасындағы дұрыс сабақтастық арқылы жүзеге асады. Соңғы жылдардағы тарихи өзгерістерді ескере отырып, ел болып озық дәстүр-салтымызды, әдет-ғұрпымызды, жол-жоралғымызды жаңғыртуға бет бұрдық. Осы жолда бесік жырының орны — айрықша.
Ұсыныс
Ауыл әжелерінің репертуарындағы бесік жырларын жүйелі түрде жазып алып, мәтінін реттеп, түрлі нұсқаларын салыстырып, жинақ етіп шығаруға болады. Бұл — ұмыт бола бастаған мұраны сақтаудың әрі жас аналарға қолжетімді етудің тиімді жолы.
Түйін
- Бесік жыры — ұлттық тәрбиенің алғашқы баспалдағы.
- Әуен мен сөз сәбидің жан дүниесіне тыныштық пен мейірім береді.
- Жинақтау, жаттау, айту — мұраны жаңғыртудың нақты қадамы.