Қазақша рефераттар

Талғаулы салаласқа мысал келтір

Сабақтың қысқаша сипаттамасы

Бұл материал 8-сыныпқа арналған қазақ тілі сабағының жоспарын жүйелейді. Негізгі тақырып — кезектес салалас құрмалас сөйлем. Мәтін редакцияланып, сөйлем құрылысы мен тыныс белгілері біріздендірілді.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға кезектес салалас құрмалас сөйлем туралы толық мәлімет беру.

Дамытушылық

Ой-өрісін кеңейту, ойлау белсенділігін дамыту, шапшаңдыққа баулу.

Тәрбиелік

Адамгершіліктің асыл қасиеттеріне тәрбиелеу.

Сабақ туралы мәлімет

Сабақтың типі
Аралас сабақ.
Сабақтың әдістері
Түсіндіру, сұрақ-жауап, топтастыру.
Көрнекіліктер
Плакаттар, тест, сызба, смайлдар.
Пәнаралық байланыс
Әдебиет.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру (1 минут)

  • Сәлемдесу.
  • Кезекшінің мәлімдемесі.
  • Жаңа сабаққа дайындық.

II. Үй тапсырмасын сұрау (7 минут)

Үй тапсырмасы: 114-жаттығу. Мәтіннен талғаулы салалас құрмалас сөйлемдерді теріп жазыңдар және олардың қалай құрмаласып тұрғанын түсіндіріңдер.

Мәтіннен мысалдар

• Қашан шықтың ауылдан? Тура келесің бе, әлде жолдағы ауылдарға соқтың ба?

• Кезек-кезек шелекті не машинамен айналдырып шығарады, не атпен айналдырып тартып шығарады.

• Ол кезде мен толқындай шапшыған сөздерді жақсы көруші едім, я болмаса аттай шаңдатқан сөздерді жақсы көруші едім.

Бекіту сұрақтары

  1. 1) Талғаулы салалас құрмалас сөйлем дегеніміз не?

    Талғаулы салаластағы жай сөйлемдер бір-біріне тәуелсіз, дербес әрекеттерді білдіреді және сол әрекеттердің тек біреуі ғана іске асатынын аңғартады.

  2. 2) Талғаулы салалас қандай жалғаулық шылаулар арқылы жасалады?

    не, немесе, я, яки, болмаса, я болмаса, әйтпесе, әлде.

  3. 3) Талғаулы салаласта қандай жағдайда үтір қойылмайды?

    Егер екі жай сөйлемнің арасында немесе жалғаулығы бір рет қана келсе, әдетте арасына үтір қойылмайды.

  4. 4) Талғаулы салаласқа мысал келтір.

    Тура келесің бе, әлде жолдағы ауылдарға соқтың ба?

Баламалы тест (Иә/Жоқ)

Өткен тақырыптарды қаншалықты меңгергендеріңді тексеру үшін баламалы тест орындаймыз: мұғалім сұрақ оқиды, ал оқушылар «иә» немесе «жоқ» жазуы бар карточканы көтеру арқылы жауап береді.

  1. 1) Түсіндірмелі салаластың жай сөйлемдері жалғаулық шылаусыз байланысады. Дұрыс жауап: Иә
  2. 2) Себеп-салдар салаластағы жай сөйлемдердің орындарын ауыстырып айта беруге болады. Дұрыс жауап: Иә
  3. 3) Ыңғайлас салалас сөйлем және, да, де, әрі жалғаулықтарының қатысуы арқылы жасалмайды. Дұрыс жауап: Жоқ
  4. 4) Салалас құрмалас сөйлем 6 түрге бөлінеді. Дұрыс жауап: Иә
  5. 5) Салалас құрмаластағы жай сөйлемдер өзара 3 түрлі жолмен байланысады. Дұрыс жауап: Жоқ (2 түрлі жолмен жасалады)
  6. 6) «Ағаңның да сенің алдыңнан шықпақ ойы бар еді, — жұмыстан қолы тимеді.» Берілген сөйлем талғаулы салалас құрмалас сөйлем. Дұрыс жауап: Жоқ (қарсылықты салалас)
  7. 7) Талғаулы салаласта екі жай сөйлемнің арасында немесе шылауы бір рет келсе, сөйлемдер арасына үтір қойылмайды. Дұрыс жауап: Иә
  8. 8) Қарсылықты салалас жалғаулықты және жалғаулықсыз болып бөлінеді. Дұрыс жауап: Иә
  9. 9) Құрмалас сөйлемнің 4 түрі бар. Дұрыс жауап: Жоқ (3 түрі бар)
  10. 10) Салаласа байланысқан құрмаластың баяндауыштары тиянақсыз болып келеді. Дұрыс жауап: Жоқ

III. Жаңа сабақты түсіндіру (10 минут)

Дәптерлеріңді ашып, күн ретін және жаңа сабақтың тақырыбын жазыңдар.

Сабаққа кіріспе сұрақ

«Кезектес» және «кезек» сөздерін қалай түсінесіңдер? Оқушылар өз пікірлерін айтады.

Анықтама

Құрамындағы жай сөйлемдері арқылы істің не оқиғаның кезектесіп жүзеге асуын білдіретін салалас құрмаластың түрі кезектес салалас деп аталады. Кезектес салаластың құрамындағы жай сөйлемдер тек салаласа байланысады.

Байланысу тәсілі

  • Жай сөйлемдер бірде, біресе, кейде сияқты кезектесу мәнді жалғаулық шылаулар арқылы байланысады.
  • Жай сөйлемдердің арасына үтір қойылады.

Мысалдар (дәптерге жазу)

Қазан аспаның аузында от кейде жылтылдайды, кейде қызып жанып лапылдайды.

Хатты біресе кеудесіне қысады да, біресе оған мейірі қанбағандай бетіне басады.

Біресе машина дүрілдейді, біресе жұмысшылар даурыға айқайлайды.