Сыни тұрғыдан ойлауды дамытуға арналған жұптық әңгіме
Сыни тұрғыдан ойлауды дамытуға арналған жұптық әңгіме
Қазіргі заман талабына сай әр оқушыда өзіндік көзқарас, сенім және ішкі уәж қалыптасуы қажет. Сондықтан сабақтарымды жоспарлау барысында оқушылардың сыни ойлауын оятатын сұрақтардың, деңгейлік және кеңейтілген, құзырлылыққа бағытталған тапсырмалардың сабақта міндетті түрде қамтылуын қадағаладым.
Сындарлы оқыту теориясындағы жетістікке жетелейтін жеті модульдің бірі — сыни тұрғыдан ойлауға үйрету. Бұл модуль басқа модульдермен де тығыз байланысты деп есептеймін. Оқушылар сабақта қалай оқу керектігін меңгереді: метатаным қалыптасады, үдеріс барысында өздері ой қорытып, нәтижеге жетуге ұмтылады.
Мұғалімнің рөлі: бағыттаушы ұстаным
Дәстүрлі оқытуда мұғалім көбіне білімді жеткізуші рөлінде болса, жаңа оқыту үдерісінде мұғалім — бағыттаушы. Сабақтағы басты тұлға — оқушы. Оқушыны өз бетімен білім алуға, ізденуге, терең ойлауға, зерттеуге дағдыландыру қажет екенін түсіне отырып, жаңа білімді меңгертудің тиімді жолы ретінде сұрақ-жауап, әңгімелесу және диалогті басым қолдандым.
Диалогке құрылған сабақ тәжірибесі
Мектептегі тәжірибе кезінде сабақтарымның басым бөлігі диалогке құрылды. Себебі пәнім әдебиеттік оқу болғандықтан, оқушылардың ауызекі сөйлеу дағдыларын дамытуға ерекше мән бердім. Жұптық жұмыс арқылы оқушы–оқушы және оқушы–мұғалім арасындағы диалогті тиімді ұйымдастыра отырып, қойылған мақсаттарға қол жеткізе алдым.
Ұйымдастыру
Алғашқы сабақтардан бастап оқушыларды жұппен жұмыс істеуге жүйелі түрде үйреттім. Балалар тақырып бойынша пікір алмасып, бір-біріне сұрақ қойып, жауаптарын салыстыруды меңгерді.
Нәтиже
Оқушылар өз ойларын еркін айтып, қызу пікірталас тудыра алды. Әр оқушы өз пікірінің бағаланатынын сезініп, жаңа тақырыпты өз бетінше жылдам меңгеруге талпынды.
Үнсіз оқушылардың белсенділігі
Сабақ барысында әдетте үнсіз отыратын оқушылардың да сөйлей бастағанын байқадым. Мотивациясы төмен оқушылардың өзі, кем дегенде, постермен жұмыс кезінде сызба арқылы үлес қосып, жұптық әрекетке араласты. Бұл — жұптық жұмыстың қауіпсіз орта қалыптастырудағы әсерін көрсететін маңызды белгі.
Қолданылған тәсілдер
- Үй тапсырмасын тексеруде жұптық жұмысты ұйымдастыру үшін «Ішкі–сыртқы шеңбер» әдісін қолдандым.
- Білу кезеңінде жаңа тақырып мазмұнымен танысу кезінде жұптық жұмысты жүйелі енгіздім.
- Жинақтау кезеңдерінде ойды қорытындылау мен дәлелдеуді күшейту үшін жұптық талқылауларды кеңінен пайдаландым.
Сыни ойлауды дамытудың нақты бағыттары
Сабақтар барысында оқушылардың сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін дамытуға мақсатты түрде жағдай жасауды көздедім. Атап айтқанда, ұтқыр ойлау, сыңаржақтылықтан аулақ болу, пайым жасау, тәртіп, өзіндік сана секілді ерекшеліктерді ескере отырып, оқушылардың белсенді болуына, дәлелдерді талдай алуына және мағынаны анықтау үшін стратегияларды саналы түрде қолдануына мүмкіндік бердім.
Жұптық диалогтің тәрбиелік әсері
Қолданылған стратегиялар оқушыларды бірін-бірі тыңдауға, дәлел сұрауға, ойды нақты әрі жан-жақты жеткізуге, ынтымақтастықта жұмыс істеуге және өзара құрмет көрсетуге үйретті. Қуантатыны — бұрын үндемей отыратын балалардың да сабаққа белсенді араласуы жиіледі. Жаңа тәсілдер оларды еркін сөйлеуге, ойларын ашық жеткізуге және сыншыл көзқараспен қарауға ынталандырды.
Оқушының рефлексиясы мен өзгерісі
Оқушылар күнделікті сабақ пен жаңа форматтағы сабақтардың айырмашылығын байқай бастады: топтық, жұптық және жеке жұмыстар арқылы өздігінен бағалау қалыптасты; ізденіс күшейді; мұғалім түсіндіргенін ғана қабылдаумен шектелмей, өз бетінше ақпарат тауып, қорытынды жасауға дағдыланды. Бұл — қазіргі қоғам мен мектеп алға қойып отырған басты талаптардың бірі. Оны одан әрі дамыту — әр мұғалімнің кәсіби міндеті.
Абай Құнанбаев атындағы №2 жалпы орта білім беретін мектеп
Балтабаева Салтанат Кадыровна — бастауыш сынып мұғалімі