Анатолий Юрьевич Господарь кім
Мақсат, міндет және күтілетін нәтиже
Сабақтың мақсаты
Қазақстан мұражайлары туралы мәлімет беру; оқушылардың тілін, ой-өрісін дамыту; сөздік қорын молайту; көркем әрі сауатты жазуға дағдыландыру; пәнге қызығушылығын арттыру; мұражайлар туралы кеңірек білуге тәрбиелеу.
Сабақтың міндеттері
- Мәтінді сауатты әрі түсініп оқуға дағдыландыру.
- Бұрынғы сабақтардан алған білімді тереңдетіп, нақтылау.
- Сөз таптарын практикалық жолмен меңгерту.
- Өз бетінше білім алуға сүйене отырып, танымдық қызығушылықты арттыру.
- Сауаттылыққа, дұрыс сөйлеуге және адамгершілікке тәрбиелеу.
Күтілетін нәтиже
- Қазақстан мұражайлары туралы түсінігі кеңейеді.
- Мәтінмен және сөздікпен жұмыс арқылы сөздік қоры байиды.
- Түрлі тапсырмалар арқылы талдау дағдылары жетіледі.
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Сабақтың тақырыбымен таныстыру және мақсатын айту.
Үй жұмысын тексеру
Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңдер:
- «Мұражай» сөзі нені білдіреді?
- Мұражай қандай қызмет атқарады?
- Мұражайдың рөлі қандай?
- Мұражайлар қандай топтарға бөлінеді?
- Мұражай ісінің негізгі бағыттары қандай?
Мәтінмен жұмыс: «Қазақстан мұражайлары»
Негізгі дерек
Қазақстанда мұражайлар саны тарихи кезеңдер бойынша айтарлықтай артты: 1913 жылы — 3, 1927 жылы — 6, 1937 жылы — 19, 1939 жылы — 25, 1970 жылы — 29. Қазіргі таңда мұражайлар саны 154-ке жетті.
Қазақстандағы ірі мұражайлар (іріктеме)
- Оңтүстік мемлекеттік мұражайы (1930)
- Әбілхан Қастеев атындағы республикалық өнер мұражайы (1962)
- ҚР Археология мұражайы (1973)
- Кітап мұражайы (1978)
- Ықылас атындағы республикалық халық саз аспаптар мұражайы (1980)
- Ұлттық валюта мұражайы (1980)
- Мемлекеттік алтын және асыл металдар мұражайы (1994)
- Президенттік мәдени орталық (2000)
Мемориалдық мұражайлардың орны
Мемориалдық мұражайлар Қазақстанның тарихи-мәдени және рухани өмірінде маңызды рөл атқарады. Олардың ірілері: Абайдың мемлекеттік тарихи-мәдени мұражайы, Абай–Шәкәрім кешені, Д. Қонаев, Қ. Сәтбаев, Ж. Жабаев, С. Мұқанов және Ғ. Мүсірепов мемориалдық мұражайлары.
Мұражай жұмыстарының негізгі түрлері
Көрмелер
Уақытша және тұрақты көрмелер ұйымдастыру.
Экспозициялар
Қор материалдарын жүйелеп, тақырып бойынша ұсыну.
Тақырыптық дәрістер
Танымдық дәрістер, экскурсиялар.
Ғылыми-тәжірибелік іс-шаралар
Конференциялар өткізу және мұражайлық басылымдар шығару.
Соңғы жылдары қазақстандық мұражайларда 20 мыңнан астам көрме мен дәріс өткізілетіні атап өтіледі.
Тексеру сұрақтары
- Қазақстандағы мұражайлар саны қаншаға жетті?
- Мұражайдың қандай түрлерін білесіңдер? Атап шығыңдар.
- Олар қай жылдары құрылған?
- Қандай мемориалдық мұражайларды білесіңдер?
- Мұражай жұмыстарын ұйымдастыру түрлеріне нелер жатады?
Топпен жұмыс
1) Сызба бойынша мәтін құрастыру
Берілген сызбаға сүйене отырып, қысқа мәтін дайындаңдар.
2) «Сандарды сөйлет» тапсырмасы
Әр топ берілген сандарды қатыстырып, үш сөйлемнен құрастырады. Тақтадағы кестені толтырып, мұражайдың қай жылы құрылғанын айтып, дәптерге жазыңдар.
| Жылы | Мұражайдың аты |
|---|---|
| 1930 | ____________________________ |
| 1935 | ____________________________ |
| 1973 | ____________________________ |
| 1980 | ____________________________ |
| 1994 | ____________________________ |
| 2000 | ____________________________ |
Бекіту
Сұрақ-жауап
- Қазақстанның қандай мұражайларын білесіңдер?
- Қазіргі кезде Қазақстанда неше мұражай бар?
- Мұражайдың қандай түрлері бар?
- Қандай атақты адамдарға мұражайлар арналған?
Мектеп мұражайы туралы
- А. С. Макаренко атындағы орта мектепте мұражай бар ма?
- Ол кімге арналған?
- Анатолий Юрьевич Господарь кім?
- Ол балалар үйіне қандай із қалдырды?
А. Ю. Господарь атындағы мұражай: қысқаша мәлімет
Господарь Анатолий Юрьевичке арналған мұражай 2005 жылы Есіл қаласындағы №2 балалар үйінде, оның бұрынғы кабинетінде құрылды. Мұражайды ашуға ең алдымен балалар үйінің тәрбиеленушілері, мұғалімдер және жақын туыстары атсалысты.
«Мұғалім біздің болашағымызға, ең алдымен, өз үлесін және шеберлігін қосуы керек».
С. А. Назарбаева
Бұл сөздер А. Ю. Господарьдың еңбегін айқын сипаттайды. Ол — Қазақстан Республикасының сіңірген ұстазы, өз ісінің шебері. Оның көптеген мадақтама қағаздары мен марапаттары бар.
Мұражай экспозициялары бірнеше бөлімге бөлінеді: жұмыс үстелі, шкаф, фотосуреттер, құжаттар және фильмдер. Мұражай түрлі көрмелерге бай, есігі әрқашан ашық.
Анатолий Юрьевич Господарь: өмірбаяннан
Анатолий Юрьевич Господарь 1938 жылғы 11 маусымда Украинаның Нелепино ауылында дүниеге келді. Мектепті бітірген соң Львов қаласындағы шеберлік училищесінде оқып, 14 мамандықты меңгереді. 1956 жылы комсомол жолдамасымен Қазақстанға келіп, тың жерлерді игеру жұмыстарына қатысады.
1966 жылдан бастап өмірін балаларға арнады: әуелі мектепте дене шынықтыру пәнінің мұғалімі, кейін тарих мұғалімі болып еңбек етті. 1971 жылы Семей қаласындағы Крупская атындағы педагогикалық институтта оқиды. Кейін Торғай облысына көшіп, Есіл қаласындағы Макаренко атындағы орта мектепте жұмысын жалғастырады.
1982–2005 жылдары балалар үйінде қызмет етіп, тәрбиеленушілердің тұрмысын жақсартуға ерекше үлес қосты: көкөніс пен жеміс өсіріп, шағын шаруашылық ашты, мал шаруашылығын дамытты. Балалармен бірге бақшада, далада, қора-жайда үздіксіз еңбек етіп, салауатты өмір салтын насихаттады; баскетбол, волейбол секілді спорт түрлерін кеңінен дамытты. Балалар үйі мен мектеп ауласын гүлге, ағаш пен сәндік бұтаға толтыру — оның еңбегінің нәтижесі.
2005 жылдың ақпан айында Анатолий Юрьевич дүниеден өтті. Дегенмен ол тәрбиеленушілердің жадында өшпес із қалдырды.
Тестілеу
-
1) «Мұражай» сөзі қай тілден аударғанда «муза сарайы» дегенді білдіреді?
- А) Латын тілінен
- Б) Грек тілінен
- В) Парсы тілінен
- Д) Орыс тілінен
-
2) Мұражайлардың қалыптасуына нелер негіз болды?
- А) Мәдени құндылықтар
- Б) Қазыналық қор
- В) Көне замандардағы коллекциялар
- Д) Бағалы бұйымдар
-
3) Ә. Қастеев атындағы республикалық мұражай қалай аталады?
- А) Археология мұражайы
- Б) Кітап мұражайы
- В) Асыл металдар мұражайы
- Д) Өнер мұражайы
-
4) Қазақстанда қазіргі уақытта мұражай саны қанша?
- А) 3
- Б) 29
- В) 25
- Д) 154
-
5) М. О. Әуезов атындағы мұражай қай жылы құрылды?
- А) 1920 жылы
- Б) 1985 жылы
- В) 1962 жылы
- Д) 1951 жылы
-
6) Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің мұражайы қай қалада?
- А) Алматы
- Б) Ақтөбе
- В) Астана
- Д) Қарағанды
Грамматикалық тақырып: сан есім
Түсінік және сұрақтар
- Сан есім дегеніміз не?
- Сан есім қандай сұрақтарға жауап береді?
- Тұлғасына қарай сан есім қандай болады?
- Құрамына қарай сан есім түрлерін анықтаңдар.
- Мағынасына қарай сан есімдерді атаңдар.
- Жинақтық сан есім қандай жұрнақтар арқылы жасалады?
- Реттік сан есімнің жұрнақтарын атаңдар.
- «Оннан бес» қандай сан есім түріне жатады?
Морфологиялық талдау үлгісі
Жетеу
- Сұрағы: нешеу?
- Сөз табы: сан есім
- Түрі: дара, туынды, жинақтық
- Құрамы: жет (түбір) + -еу (сөз тудырушы жұрнақ, жинақтық сан есім жұрнағы)
- Сөйлемдегі қызметі: анықтауыш
Тоқсан төртінші
- Сұрағы: нешінші?
- Сөз табы: сан есім
- Түрі: күрделі, туынды, реттік
- Құрамы: тоқсан (түбір) + төрт (түбір) + -інші (реттік сан есім жұрнағы, сөз тудырушы жұрнақ)
- Сөйлемдегі қызметі: анықтауыш
Бағалау
Оқушылардың тапсырмаларды орындауы, мәтінді түсінуі, сұрақтарға жауап беруі және грамматикалық талдауы негізінде білімдері бағаланады.
Қорытынды
Сабақ барысында Қазақстан мұражайлары туралы мәліметтер жүйеленіп, мәтінмен жұмыс арқылы сөздік қор толықтырылады. Тапсырмалар оқушының талдау, салыстыру және өз ойын сауатты жеткізу дағдыларын нығайтады.