Абай суреті
Сыныптан тыс жұмыс: Абай әндері
Бұл сыныптан тыс жұмыстың өзегі — Абай әндерінің терең мағынасын ашу, оқушы санасына сіңіру және ән мен өлеңнің көркемдік қуатын сезіндіру. Абай Құнанбайұлы қазақ халқының мәдени тарихында ерекше орын алады: ол — ақын ғана емес, композитор әрі өз өлеңдерін орындаушы өнер иесі.
Мақсаты
- Абай әндерін оқушы санасына сіңіру.
- Ән мәтінінің мағынасын ашуға, оймен тыңдауға үйрету.
Дамытушылық
- Ойлау қабілетін дамыту.
- Шығармашылық белсенділікті арттыру.
Тәрбиелік мәні
Абай әндері арқылы көркем сөздің қуатын, халық шешендігінің тереңдігін, тілдің құдіретін ұғындыру; оқушыларды адамгершілікке, ізгі қасиеттерге, әсемдік пен әдептілікке тәрбиелеу.
Көрнекіліктер мен дәйексөздер
Көрнекіліктер
- Абайдың портреті.
- Абайдың ән мен өлең туралы нақыл сөздері.
Абайдың өлең жолдарынан
Туғанда дүние есігін ашады өлең,
Өлеңмен жер қойнына кірер денең.
Құлақтан кіріп бойды алар,
Әсем ән мен тәтті күй.
Жақсы әнді тыңдасаң ой-көзіңмен,
Өмір сәуле көрсетер судай тұнық.
Әннің де естісі бар, есері бар,
Тыңдаушының құлағын кесері бар.
Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар,
Оның тәтті оралған мәні оятар.
Зерттеушілер пікірі
Г. Шомбалова
Абай қазақ өлеңінің құрылысына жаңа формалар енгізді.
Б. Г. Ерзакович
Абай қазақ халқының дәстүрлі музыкалық шығармашылығы негізінде қалыптасты, халық композиторларының өнерінен нәр алды.
А. Қ. Жұбанов
Абай әндері табиғаты мен рухы жағынан нағыз ұлттық ән үлгісі болды. Олар қазақтың халық музыкасы дәстүріне сүйеніп, орыс әуендері мен романс элементтерін енгізу арқылы ұлттық музыка өнерін байытты, кеңейтті, толықтырды.
Сабақтың барысы
Қызығушылықты ояту
«Абай» деген сөзді естігенде ойларыңызға не келеді? Көз алдарыңызға қандай бейне елестейді? Оқушылармен бірге ассоциациялық өріс құрылады.
Кіріспе әңгіме
ХІХ ғасырдың екінші жартысында қазақ ән өнері көркемдік пен кемелдіктің биігіне көтерілді. Абай өмір сүрген дәуірде музыканың жазба мәдениеті кең таралмағандықтан, халықтық музыка ауызша дәстүр арқылы жетті. Абай әндерінің бүгінге толық жетуі — олардың халық жүрегіне қонған, сапасы мен көркемдік қуаты уақыт сүзгісінен өткен туындылар екенінің дәлелі.
Талқылауға арналған жетекші сұрақтар
- Композитор Абайдың дарынына қанат бітірген орта қандай еді?
- Оның композиторлық өнерінің бастауы қайда?
- Әндерінің сипаты мен тақырыптық аясы қандай?
Абай әндерінің сипаты
Абайдың ән мұрасы — қазақ музыкасына енген баға жетпес жаңалық. Академик А. Қ. Жұбанов «Замана бұлбұлдары» еңбегінде Абай әндерінің әуені, өлшем-ырғақ жүйесі және құрылым-пішіні жағынан өзіне дейінгі халық композиторларының шығармашылығына ұқсамай, айрықша дара тұрғанын атап көрсетеді.
Үш ұлы бастау
Абайдың шығармашылық әлемін қалыптастырған үш ірі арна оның музыкалық ой-өрісіне де тікелей ықпал етті:
- 1Қазақ халқының жазба әдебиеті.
- 2Шығыс елдерінің классикалық поэзиясы.
- 3Батыс Еуропа мәдениеті.
Абай өз заманының халық шығармашылығына тек еліктеген жоқ: оны зерделеп, талдап, ойына тоқып өсті. Абай ауылында ән мен күй үзілмей, өнер ортасы әрдайым тірі дәстүр ретінде сақталды.