Қазақша рефераттар

Microsoft фирмасының Excel программасы

Excel: электрондық кестелермен жұмыс істеудің негіздері

Microsoft Excel — кестелік процессорлардың (электрондық кестелердің) ең кең таралған түрлерінің бірі. Бұл бағдарлама тек кесте толтыруға ғана арналмаған: ол математикалық амалдарды орындауға, күрделі есептеулерді көрнекі түрде жеңілдетуге, деректер негізінде диаграммалар құруға, қарапайым деректер базасын дайындауға, сандық эксперимент жүргізуге және басқа да көптеген міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.

Жұмыс аймағы және негізгі объектілер

Excel жұмыс аймағы жолдар мен бағандардан тұрады. Әр жол мен бағанның қиылысуы ұяшық деп аталады. Ұяшыққа мәтін, сан немесе формула енгізіледі.

Excel терезесінің негізгі бөліктері

  • Жоғарғы жол — терезе тақырыбы және басқару батырмалары.
  • Екінші жол — Excel мәзірі.
  • Келесі жолдар — стандартты және форматтау аспаптар тақталары.
  • Формулалар жолы — енгізу және түзету аймағы.
  • Жұмыс парағы — ұяшықтар орналасқан негізгі аймақ.
  • Қалып-күй жолы — төменгі ақпараттық жол (мысалы, «Дайын» / «Готов» күйі).

Іске қосу

Excel бағдарламасын іске қосу үшін оның белгішесін (пиктограмманы) тауып, тышқанмен екі рет шертіңіз.

Шығу

Бағдарламадан шығу үшін терезенің оң жақ жоғарғы бұрышындағы «X» батырмасын басыңыз.

Мәзірмен жұмыс істеу

Мәзірмен жұмыс істеудің ең ыңғайлы тәсілі — тышқанды пайдалану: қажетті мәзір пунктін таңдап, оған курсорды апарып, сол жақ батырманы шертіңіз. Осы әдіспен ішкі командалар да таңдалып, қосымша терезелер ашылады, параметрлер мен жалаушалар орнатылады.

Электрондық кестенің негізгі ұғымдары

Жол және баған белгілері

Жол нөмірі жұмыс аймағының сол жақ шекарасында орналасады және жолды анықтайды. Баған әрпі жоғарғы шекарада орналасады және бағанды анықтайды (A–Z, кейін AA–AZ, одан соң BA–BZ және т.б.).

Ұяшық және адрес

Ұяшық — мәлімет енгізілетін ең кіші элемент. Әр ұяшықтың адресі болады: баған әрпі + жол нөмірі. Мысалы, B3 — B бағаны мен 3-жол қиылысындағы ұяшық.

Көрсеткіш және ағымдағы ұяшық

Ұяшық көрсеткіші — ағымдағы ұяшықты белгілейтін жиектелген (көмескі) тіктөртбұрыш. Көрсеткішті пернелермен немесе тышқан арқылы жылжытуға болады. Ағымдағы ұяшық — көрсеткіш тұрған ұяшық; әдетте енгізу және көптеген әрекеттер осы ұяшыққа қатысты орындалады.

Блок (ұяшықтар диапазоны)

Блок — қатар орналасқан ұяшықтардың тік төртбұрышты аймағы. Ол бір немесе бірнеше жолдар мен бағандардан тұрады. Блок адресі қарсы бұрыштар координаттарымен, қос нүкте арқылы жазылады (мысалы, A2:B8).

Жұмыс парағы және кітап (Workbook)

Excel электрондық кестесі үш өлшемді құрылым ретінде қарастырылады: ол кітап түрінде ұйымдастырылып, бірнеше парақтан тұрады. Экранда әдетте бір парақ — кітаптың белсенді (ашық) беті көрсетіледі. Терезенің төменгі бөлігіндегі жарлықтар арқылы басқа парақтарға ауысуға болады.

Ұяшыққа мәлімет енгізу: мәтін, сан, формула

Негізгі қағида

Мәлімет енгізу үшін курсорды қажетті ұяшыққа апарып, деректерді пернетақтадан теріңіз де, соңынан Enter пернесін басыңыз.

Мәтін

Мәтін әдетте әріптен немесе апострофтан (') басталады.

Сан

Сандар +, − таңбасынан немесе бірден цифрдан басталады.

Формула

Excel-де арифметикалық өрнектер формула түрінде жазылады: ұяшық адрестері, сандар, функциялар және амал таңбалары біріктіріледі.

Сандық форматтау

Бір санды әртүрлі форматта көрсетуге болады. Мысалы, 100 саны:

  • 100,00 ₸ — ақша (валюта) форматында;
  • 10000% — проценттік форматта;
  • 1,00E+02 — ғылыми форматта.

Форматты өзгерту үшін алдымен қажетті ұяшықты ағымдағы етіп таңдаңыз, кейін Формат → Ұяшық → Сан командасын немесе форматтау панеліндегі сәйкес батырмаларды қолданыңыз. Маңыздысы: формат өзгергенде санның көрсетілуі өзгереді, ал мәні өзгермейді.

Функциялар және «Функция шебері»

Excel-дің Кірістіру мәзірінде көптеген стандартты функциялар бар. Көбіне функциялар формула ішінде қолданылады: теңдік белгісінен кейін функция аты жазылады да, жақша ішінде аргументтер тізімі беріледі. Аргументтер ретінде сандар, ұяшық адрестері, диапазондар және т.б. енгізіледі.

Жиі қолданылатын функцияларға мысалдар

SUM (СУММ)

Диапазондағы сандардың қосындысын есептейді.

AVERAGE (СРЗНАЧ)

Тізімнің арифметикалық орта мәнін табады.

MAX (МАКС) / MIN (МИН)

Ең үлкен және ең кіші мәнді анықтайды.

SIN / ABS / IF (ЕСЛИ)

Тригонометриялық, модуль және шартты есептеулерді орындайды.

Функцияны автоматты енгізу

  1. 1Кірістіру → Функция командасын таңдаңыз немесе панельдегі fx батырмасын басыңыз.
  2. 2Ашылған «Функция шеберінде» категорияны және қажетті функцияны таңдаңыз.
  3. 3Аргументтер өрістеріне мәндерді енгізіп, OK батырмасын басыңыз.

Параметрді таңдау және Шешімді іздеу

Сервис (немесе қазіргі нұсқаларда Деректер) мәзіріндегі «Параметрді таңдау» және «Шешімді іздеу» құралдары математикалық, экономикалық және техникалық есептерді шешуге көмектеседі.

Мысалдар (функциялармен жұмыс)

1-мысал: ЕҮОБ және ЕКОЕ

64 пен 24 сандарының ең үлкен ортақ бөлгішін (ЕҮОБ) және ең кіші ортақ еселігін (ЕКОЕ) табу.

Нұсқау: Кірістіру → Функциялар → Математикалық категориясынан НОД және НОК функцияларын таңдаңыз.

2-мысал: Орта мән

45, 65, 28 сандарының орта мәнін табу.

Нұсқау: Кірістіру → Функциялар → Статистикалық категориясынан СРЗНАЧ таңдаңыз.

3-мысал: Қаржылық есеп (PV/ПЗ)

Үш жылдан соң 250 000 теңге алу үшін жылына 13,7% өсім төлейтін банкке бүгін қанша қаражат салу керек?

Нұсқау

Кірістіру → Функциялар → Қаржылық → ПЗ

Берілімі (мысал)

=ПЗ(норма; периодтар_саны; БС)
=ПЗ(0,137; 3; -250000)

Жауап: 170 082,10 ₸

4-мысал: ТЕНДЕНЦИЯ (TREND) функциясы

Жарамсыз бөлшектер саны туралы статистика берілгенде, заказ етілген бөлшектер топтары үшін теориялық (болжаулы) жарамсыз бөлшектер санын анықтау.

  1. 1Нәтиже шығатын ұяшықты ағымдағы етіңіз.
  2. 2Кірістіру → Функциялар → Статистикалық ішінен ТЕНДЕНЦИЯ таңдаңыз.
  3. 3Өрістерді толтырыңыз: изв. значения y, изв. значения x, нов. значения x.

Мысал (диапазондар)

изв. знач. y: B2:B8
изв. знач. x: A2:A8
нов. знач. x: D4

Есептелген мән терезеде көрсетіледі және OK басылған соң ағымдағы ұяшыққа енгізіледі.

Диаграммалар құру

Кестедегі мәліметтерді диаграмма түрінде бейнелеп, экранға немесе баспаға шығаруға болады. Бір кестенің деректері бойынша диаграммалардың бірнеше түрін жасауға мүмкіндік бар. Диаграмманың параметрлері (типі, осьтері, түсініктемелері) кестемен бірге сақталады және қажет болса кейін түзетіледі.

Құру қадамдары

  1. 1Электрондық кестені деректермен толтырыңыз.
  2. 2Кірістіру (Вставка) → Диаграмма арқылы Диаграммалар шеберін ашыңыз.
  3. 3Стандартты қойындысынан диаграмма типін таңдаңыз.
  4. 4Қажет болса, қатарлар (реттер) қалай анықталатынын орнатыңыз (жол бойынша немесе баған бойынша).
  5. 5Тақырыпты, осьтер жазылымын, түсініктемені (legend) қосыңыз.
  6. 6Құрылған диаграмманы кейін Диаграмма шебері арқылы түзете аласыз.

Функциялар категориялары: қысқа шолу

Математикалық (Math) функциялар

Кең тарағандары: SIN, COS, EXP, LN, LOG, LOG10, SIGN (ЗНАК), SUM (СУММ), RADIANS (РАДИАНЫ) және т.б.

Мысалдар

COS(1,6) = -0,029199522
SIN(0,7) = 0,644217687

Есептеу алгоритмі

  1. 1«Функция шеберін» ашыңыз.
  2. 2Математикалық категориясын таңдап, қажетті функцияны белгілеңіз.
  3. 3Аргумент мәнін енгізіп, OK басыңыз — нәтиже ағымдағы ұяшыққа шығады.

Логикалық (Logical) функциялар

Стандартты логикалық функциялар: IF (ЕСЛИ), AND (И), OR (ИЛИ), TRUE (ИСТИНА), FALSE (ЛОЖЬ), NOT (НЕ).

Қысқа түсіндірме

  • NOT (НЕ) ақиқат мәнді жалғанға, жалған мәнді ақиқатқа айналдырады.
  • AND (И) барлық шарт ақиқат болғанда ғана ақиқат береді; шарттардың бірі жалған болса — нәтиже жалған.

Практикалық ескерту

Логикалық функциялар көбіне шартқа тәуелді есептеулерде, сүзгілеуде, есеп беру кестелерінде және деректерді тексеруде қолданылады.