Қазақша рефераттар

Етістік сөзі

Грамматика Топтық жұмыс Шығармашылық

Бұл сабақ жоспары етістіктің түрленуін, соның ішінде етістіктің шақтарын түсіндіруге бағытталған. Оқу үдерісі түсіндіру, сұрақ-жауап және топтық тапсырмалар арқылы ұйымдастырылып, оқушының тілдік сауаттылығын арттыру мен белсенді ойлау дағдыларын дамыту көзделеді.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Етістіктің шақтары туралы білімді тереңдету және шақ түрленуін меңгерту.

Дамытушылық

Ой-өрісті кеңейту, белсенді ойлау дағдыларын жандандыру, топтық тапсырмалар арқылы ынтымақтастыққа үйрету және сауаттылықты дамыту.

Тәрбиелік

Жаттығу жұмыстары арқылы елжандылыққа, ана тілін және туған жерді қастерлеуге, ұқыптылық пен шапшаңдыққа тәрбиелеу.

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен сәлемдесу, қатысымды түгендеу, оқу құралдарын тексеру, назарды сабаққа шоғырландыру.
  • Оқушыларды 3 топқа бөлу және бірнеше тапсырма орындалатынын ескерту.

Топ атаулары

1-топ

Осы шақ

2-топ

Келер шақ

3-топ

Өткен шақ

Үй жұмысын тексеру

Есімдіктен өткен тақырып қайталанады, сұрақ-жауап арқылы білім деңгейі анықталады.

Жаңа сабақ: етістіктің шақтары

Негізгі түсінік

Етістік қимыл-іс әрекетті білдіреді. Ал қимыл белгілі бір кезеңде жүзеге асады. Қимылдың өту кезеңі сөйлеушінің хабарлау уақытымен, яғни сөйлеп тұрған сәтпен айқындалады. Сөйлеп тұрған сәтке қатысты қимылдың мезгілін білдіру етістіктің шағы деп аталады.

Шақтық мағыналардың түрлері

  1. 1 Үнемі қайталанатын, дағдыға айналған іс-қимыл немесе сөйлеп тұрған кезде болып жатқан қимыл (осы шақ).
  2. 2 Сөйлеп тұрған сәттен бұрын болып кеткен қимыл-іс әрекет (өткен шақ).
  3. 3 Сөйлеп тұрған кезде әлі болмаған, бірақ кейін орындалуы тиіс қимыл-іс әрекет (келер шақ).

Мысалдар

Өнер-білім бар жұрттар,

Тастан сарай салғызды.

Енді бүгін қарасам,

Айналам бақыт кең жатыр.

Бірімен-бірі туысқан, қол ұстасқан ел жатыр.

Жазғытұры қалмайды қыстың сызы,

Масатыдай құлпырар жердің жүзі.

Жасалу жолы

Етістіктің шақтары есімше, көсемше тұлғалы етістік түбіріне -ды/-ді/-ты/-ті және -мақ/-мек/-бақ/-бек/-пақ/-пек жұрнақтарының жалғануы арқылы да жасалады.

Мысал: Оқушылар мектепке келіп-ті.

Осы шақ

Сөйлеп тұрған сәтте болып жатқан қимыл.

Келер шақ

Әлі болмаған, бірақ кейін болатын қимыл.

Өткен шақ

Сөйлеп тұрған сәттен бұрын болған қимыл.

Пысықтау және бекіту

Сөзжұмбақ

Тақырыптық сөзжұмбақ: «Етістік».

Жаттығу жұмысы

103-жаттығу: етістіктің шақтарын ажыратып, тапсырманы орындау.

Шығармашылық жұмыс

3-топқа тапсырма: етістіктің шақтарын қатыстырып, шағын мәтін құрастыру.

Мәтін мазмұны бойынша сурет салдыру.

Сергіту сәті

1) «Жеті жұрттың тілін біл»

Мақал-мәтелдердегі түсіп қалған сөзді тауып айту және орысша, ағылшынша баламасын беру.

  • а) Жігітті намыс өлтіреді, қоян қамыс өлтіреді. (заяц — hare)

  • ә) Баланың тілі — бал. Ананың тілі — бал. (мед — honey)

  • б) Оқусыз білім жоқ, білім күнің жоқ. (знание — knowledge)

  • г) Өнер алды — қызыл тіл. (язык — tongue)

  • ғ) Көп сөз — көмір, аз сөз — алтын. (золото — gold)

  • д) Отан — оттан да ыстық. (Родина — Motherland)

  • е) Ашу — дұшпан, ақыл — дос. (друг — friend)

  • ж) Гүл өссе — жердің көркі, қыз өссе — елдің көркі. (цветы — flower; девочка — girl)

  • з) Айтылған сөз — атылған оқ. (слова — word)

  • и) Білім инемен құдық қазғандай. (знание — knowledge)

  • к) Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл. (семь — seven)

  • қ) Алтын алма, ақыл ал. (золото — gold)

2) «Сөз ішінде сөз»

«Етістік» сөзінің құрамынан жаңа сөздер құрастыру.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

105-жаттығу: тапсырманы орындап келу.

Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай бағалау жүргізіледі.