Отанды қорғау әрбір азаматтың парызы
Тәрбие жұмысы және жастар саясаты
Мектептегі алғашқы әскери дайындыққа жаңа көзқарас: тәрбие, азаматтық ұстаным және патриотизм
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы талаптары білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысы мен жастар саясатын жаңа деңгейге көтеруді көздейді. Осы талаптар мектептегі алғашқы әскери дайындықты (АӘД) ұйымдастыру мен оқытудың мазмұнын да жаңаша пайымдауды қажет етеді.
Мақсат
Жастардың бойында белсенді азаматтық ұстанымды, әлеуметтік жауапкершілікті, отансүйгіштік сезімді, жоғары адамгершілік және көшбасшылық қасиеттерді қалыптастыру.
Міндет
Жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеу, азаматтық белсенділігін арттыру, әлеуметтік жауапкершілігін күшейту және әлеуетін ашу тетіктерін қалыптастыруға бағытталған шаралар кешенін іске асыру.
Бағдарламада көзделген нақты бағыттар
Ұйымдар мен клубтар желісін кеңейту
Республикалық деңгейде әлеуметтік тапсырыс аясында ерікті, әскери-патриоттық ұйымдар, әскери-спорттық, әскери-іздестіру және спорттық-техникалық клубтар санын арттыру (20-дан 30-ға дейін).
Мектеп спорты және орта
Білім беру ұйымдарында спорт секцияларының желісін дамыту, жастардың шынығуы мен тәртіп дағдыларын нығайту.
Мемлекеттік рәміздер және ұлттық құндылықтар
Тұрақты негізде мемлекеттік рәміздерді таныту, тарихты, салт-дәстүрді және ана тілін білуге бағытталған іс-шараларды жалғастыру.
Қайырымдылық мәдениеті және қатысу
Жобалар арқылы қайырымдылық мәдениетін қалыптастыру және жастардың кемінде 55%-ының жастар саясаты мен патриоттық тәрбие іс-шараларына белсенді қатысуын қамтамасыз ету.
Патриотизмнің тәрбиелік өзегі
Қазақ халқының тәрбие жүйесінде жас ұрпақты Отанға, халыққа, елге, жерге деген сүйіспеншілікке баулу жетекші орын алады. Бұл ұғымдар адамның бүкіл болмысын қамтитын кең мәнге ие.
Тарихтың тар жол, тайғақ кешулерінде ел мен жерді қорғау құндылығы ұрпақ санасына ерте сіңді. Халқымыз баласын ана сүтімен бірге Отанын сүюге әрі қорғауға тәрбиелеп келген.
Болашақ сарбаздарды жастайынан жауынгерлікке баулу, олардың бойына ерлік рух пен жауапкершілік қалыптастыру — қоғамның ортақ парызы. Ұлан-байтақ даланы найзаның ұшымен, білектің күшімен сақтаған бабалардың өнегесі бүгінгі ұрпаққа темірқазық болуы тиіс.
Мемлекеттік саясат пен құқықтық негіз
Қазақстан Республикасының заңнамасы мен стратегиялық құжаттарында отансүйгіштікке тәрбиелеу ең маңызды міндеттердің бірі ретінде айқындалған: өз Отаны — Қазақстанды сүю, азаматтық пен патриотизмді қалыптастыру, мемлекеттік рәміздерді және халықтардың салт-дәстүрін құрметтеу.
Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы заңда Отанды қорғау және Қарулы Күштерде қызмет ету азаматтардың Конституциялық міндеті мен парызы екені көрсетілген.
Әл-Фараби ескерткен қағида
«Адамға ең әуелі білім емес, тәрбие керек; тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы» деген ой өскелең ұрпақтың бойына құндылық пен жауапкершілікті қатар сіңірудің маңызын айқындайды.
Алғашқы әскери дайындық (АӘД) пәнінің мәні
АӘД — Қазақстан Республикасының азамат жастарын Қарулы Күштерде және басқа да әскерлер мен әскери құрамаларда қызмет етуге даярлау жүйесінің құрамдас бөлігі. Ол меншік нысанына қарамастан жалпы білім беретін және кәсіптік-техникалық, арнаулы орта оқу орындарында міндетті мемлекеттік пән ретінде оқытылады.
Пәнді меңгеру барысында оқушылар Қазақстан Республикасын қорғауға қатысты Конституциялық құқықтары мен міндеттерін түсінуге, Қарулы Күштердің мақсаты мен сипатын ұғынуға, әскери іс пен азаматтық қорғаныстың негіздерін меңгеруге тиіс.
Нәтиже ретінде қалыптасатын дағдылар
- қысқа мерзімде қызмет жағдайына бейімделу;
- қару-жарақ пен техниканы меңгеруге қажетті базалық дайындық;
- практикалық машық пен тәртіп мәдениеті;
- мінез-құлық орнықтылығы және жауапкершілік.
Әскери-патриоттық тәрбиенің мазмұны
Моральдық даярлық
Отанды қорғауға әрдайым әзір болу, антқа адалдық, заң мен жарғы талаптарын сақтау, жолдастықты бағалау.
Дене даярлығы
Шынығу, төзімділік, тәртіп. АӘД пәнінің дене тәрбиесімен тікелей байланысы осы бағыттың нәтижелілігін арттырады.
Азаматтық сана
«Қазақстан — менің Отаным. Ол мен үшін жауапты болғаны сияқты, мен де ол үшін жауаптымын» деген қағиданы тұрақты өмірлік ұстанымға айналдыру.
Мектептегі ұйымдастыру жұмысы: жоспар, рәміз, орта
Әскери-патриоттық тәрбиелік іс-шаралар алдын ала жоспарлануы тиіс. Жоспар тек оқытушы-ұйымдастырушының пікірімен шектелмей, мектептегі әр мұғалімнің үлесін қамтығаны маңызды.
Кез келген салтанатты іс-шарада Мемлекеттік Туды алып келу және алып шығу, Мемлекеттік Әнұранмен ашып-жабу рәсімдерін жоғары деңгейде ұйымдастыру қажет. Туды салтанатты алып жүру міндеті оқу үлгерімі мен тәртібі үздік оқушыларға сеніп тапсырылуы орынды.
Әскери бөлімдер мен мектеп арасындағы тұрақты байланыс — тәрбие жұмысының сапасын күшейтетін тетік. Мүмкіндік болса, оқушылардың әскери үлгідегі киім кию мәдениетін қалыптастыру да жауапкершілік пен жинақылықты арттыра түседі.
Рәміздерді оқыту арқылы азаматтық дүниетанымды тереңдету
«Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының егемендігі күзетінде» бөлімінде мемлекеттік рәміздер мен Қарулы Күштердің нышандарын зерделеудің тәрбиелік әлеуеті жоғары. Рәміздердің саяси және рухани мәнін пайымдау оқушылардың азаматтық міндет туралы түсінігін кеңейтеді.
Көптеген мемлекеттер туға, елтаңбаға, әнұранға және ұлттық мерекелерге құрмет сезімін жүйелі түрде қалыптастырады. Бұл мемлекеттік бірегейлікті нығайтып, ерік-жігер мен жауапкершілікті арттыруға қызмет етеді.
Рәміздер тақырыбын сабақтан тыс кеңейту үшін деректі фильмдер көрсету, конференциялар, ашық сабақтар өткізу тиімді.
Мектептен басталатын сабақтастық
Бастауыш кезең
Оқушылар Қазақстан Республикасының рәміздерімен танысып, ана тілі мен әдебиет арқылы ұлттық рухани мұраға жақындайды. Бұл кезеңде құрмет, жауапкершілік және тәртіптің алғашқы дағдылары қалыптасады.
Орта және жоғары кезең
Қазақстан тарихы мен географиясы кең байтақ жердің, шекараның, мемлекеттілік идеясының мәнін терең ұғындырады. Өз тарихын білетін жас ұрпақ дәстүрді жалғастырып, ел қорғау жауапкершілігін саналы қабылдайды.
Оқытушы-ұйымдастырушының рөлі
Патриоттық тәрбиені мазмұнды әрі әсерлі жеткізу оқытушы-ұйымдастырушының біліміне, тәжірибесіне және үздіксіз ізденісіне тікелей байланысты. Ізденістегі әскери жетекші жастарға үйретуден жалықпай, теория мен практиканы үйлестіре отырып, мінез-құлық орнықтылығын қалыптастыруға ықпал етеді.
Жасөспірім әскер қатарына аттанғанда мектеп қабырғасында алған дайындығы толық әрі жүйелі болса, әскери қызметтің талаптарына бейімделуі жеңілдейді, төзімділігі артып, жауапкершілігі нығаяды.
Қорытынды ой
Отансүйгіштік пен елжандылық — адами қасиеттердің биігі. Білім мен тәрбиені қатар ұстау, ұлттық құндылықтарды заманауи тәсілдермен ұштастыру және АӘД пәнінің мүмкіндіктерін толық пайдалану — саналы, тәртіпті, ел алдындағы борышын түсінетін азамат тәрбиелеудің сенімді жолы.
Жастарға үндеу
Бақытты өмірді алыстан іздемей, білім мен қайрат-жігерді туған елдің мүддесіне жұмсау — нағыз азаматтық өлшем. «Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол» деген өсиет Отанға қызмет етудің қадірін ұқтырады.