Қайын жұрты
Сабақтың мақсаты
Оқушыларға туған-туысқандар, ағайындар және туыстық атаулар туралы мағлұмат беру. Оқушылардың ой-өрісін, танымдық үдерістерін, тіл байлығын және есте сақтау қабілетін дамыту. Бауырмалдыққа, кішіпейілділікке, қонақжайлыққа, үлкен мен кішіні сыйлай білуге тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру
- Сұрақ-жауап
- Әңгімелеу
- Көрнекілік
Көрнекіліктер
Суреттер, слайдтар.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
Көңіл күйді көтеру өлеңі
Қуанамын мен де,
Қуанайық, достарым,
Қуанасың сен де
Арайлап атқан күнге.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Үйге берілген «Отбасы – шағын қоғам» тақырыбы бойынша мазмұнын айтқызу.
Оқушылардың жазған шығармаларын талдау.
III. Білімдерін тексеру
Ауызша сұрақтар:
- 1. Отбасын неге «шағын қоғам» дейді?
- 2. Отбасында басшы қандай қызмет атқарады?
- 3. Туыстармен қарым-қатынасты кім реттейді?
- 4. Үлкен тойлар, соғым басы, шілдехана сияқты жиындардың пайдасы бар ма?
- 5. Туған-туыстан басқа тағы кімдермен араласасың?
- 6. Өз отбасыңа қандай көмек бересің?
IV. Мақсат қою кезеңі
Мақал-мәтелдердегі жасырын сөздерді тауып көрейік:
... тату болса — ат көп, ағайын
... тату болса — ас көп. абысын
... — туырлығым, туғаным
... — қазынам. қарындасым
Бүгінгі сабақта туған-туысқандар тақырыбын тереңірек танып, туыстық атауларды дұрыс қолдануды үйренеміз.
V. Жаңа материалды түсіндіру
Талқылау сұрақтары
- Туыс деп кімдерді атайды?
- Оларды не үшін туыс деп атайды?
Оқушылар өз ойларын еркін айтып, мысалдар келтіреді.
Маңызды ұғым: «Жігіттің үш жұрты»
Қазақ халқында «жігіттің үш жұрты болады» деген түсінік бар. Олар: өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты.
Өз жұрты
Өз жұртына өзіңнің ата-әжең, әке-шешең, аға-жеңгең, әпкең, інің, қарындасың және басқа да аталас туыстарың жатады.
Нағашы жұрты
Нағашы жұрт — анаңның туыстары, яғни төркіні. Анаңның туыстары саған нағашы, ал сен оларға жиен боласың.
«Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды» деген мақал жиенге қол көтеруге тыйым салатын тәрбиелік мәні бар ұстанымды білдіреді.
«Жиеншар» — туыстық атаулардың бірі.
Қайын жұрты
Қайын жұрт — некеге байланысты туыстар. Бұл ұғым отбасылық сыйластық пен қарым-қатынасты дұрыс қалыптастыруға бағыттайды.
Оқулықпен жұмыс
- Мәтінді дауыстап, тізбектей оқу.
- Негізгі ұғымдарды анықтап, дәптерге белгілеу.
VI. Жаңа материалды түсінгенін тексеру
Туыстық атауларды дұрыс табу тапсырмалары:
Күйеу мен келіннің әкелерінің оларға туыстық қатынасы: қайын ата
Туысқан адамның өзінен үлкен апасының күйеуі: жезде
Апалы-сіңлі адамдардың балалары арасындағы туыстық қатынас: бөле
Бірге туған қыздардың жас жағынан үлкені: әпке
Рөлдік ойын
Оқушылар туыстық атауларға байланысты шағын көріністер қойып, күнделікті өмірдегі қолданылуын көрсетеді.
VII. Сабақты бекіту
Үлестірмелі кестені толтыру:
Жігіттің үш жұрты
Негізгі ұғымдарды жүйелеу
1
Өз жұрты
2
Нағашы жұрты
3
Қайын жұрты
VIII. Үйге тапсырма және бағалау
Үй тапсырмасы
- 134–136-беттерді оқу, мазмұнын айту.
- Өз туыстарың туралы шағын әңгіме құрастыру.
Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігі, сұрақтарға жауап беруі, тапсырмаларды орындауы және рөлдік ойынға қатысуы бойынша бағаланады.
Нәтиже: оқушы туыстық атауларды ажыратып, «үш жұрт» ұғымын түсіндіріп, күнделікті өмірде дұрыс қолдана алады.