Орыс тілін үйреніп, орыстардың өзін жаңылыстыратын жағдайға жеттік
Дәйексөз
«Білекке сенген заманда ешкімге есе бермедік. Білімге сенген заманда, қапы қалып жүрмелік».
— Абылай хан
Тарихи тәжірибе: көп тіл — зиян емес, мүмкіндік
Әлемдегі «екінші ұстаз» атанған ұлы ғұлама Әбу Насыр әл‑Фарабидің бірнеше тілді меңгергені белгілі. Қазақ руханиятының алыптары — Махамбет, Шоқан, Абай — өз дәуірінің тілдік кеңістігін игере отырып, ұлттың ой-өрісін кеңейтті.
Абай қазақ және орыс тілдерімен қатар парсы, араб тілдерін де меңгерген. Ол орыс тілін ересек жаста үйренсе де, биік деңгейге көтерілді. Бұл — тіл үйренудің жасы жоқ екенін дәлелдейтін тағылым.
Қазақ тілі мыңдаған жылдық тарихында көрші халықтардың тілдерінен «сорлы» болып қалған емес; өз болмысын сақтап, өз сыбағасын ешкімге берген жоқ. Демек, көп тіл білу ана тілді әлсіретпейді — егер тірек мықты болса.
Үштұғырлы тіл: мақсат пен қағида
2007 жылғы «Жаңа әлемдегі — жаңа Қазақстан» атты Жолдауында Қазақстан халқы үш тілді пайдаланатын мәдениетті ел ретінде танылуы тиіс деген бағыт айқындалды: қазақ тілі — мемлекеттік тіл, орыс тілі — ұлтаралық қатынас тілі, ағылшын тілі — жаһандық экономикаға кірігудің тілі.
Маңызды ескерту
Үштілділік саясатына қатысты пікірталас болуы табиғи. Алайда қазақ тілі «үш тілдің біреуі» ғана болып қалмайды: ол — бірінші, негізгі, басты тіл.
Әлемнің дамыған елдерімен терезе теңестіру үшін көптілділік дағдысы қажет. Қазіргі ақпараттық технология дамыған заманда тілді үйрену бұрынғыдай қиын емес, ал бірнеше тіл білу — адамның мүмкіндігін арттыратын капитал.
Тамыр: ана тіліндегі тәрбие
Дегенмен бәрінің бастауы — отбасы. Қазақ баласы ең алдымен қазақы рухпен тыныстап, ана тілінің нәрлі уызына қанып, ұлттық рухани тәрбиенің қайнарынан сусындап өсуі керек.
Алғашқы тәрбиені ана тілінде алған, ұлттық қасиетпен жетілген бала кейін қандай ортада жүрсе де, қанша тіл үйренсе де, өз тілін ұмытпайды; ұлттық болмысынан ажырап, адасып қалмайды.
Әлихан Бөкейхан бастаған Алаш арыстары, Абай Құнанбайұлы, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтбаев секілді тұлғалар өзге ортада білім алса да, ана тілінің мәртебесін ең жоғары орынға қойды. Олардың «тірегі» берік еді: тілі қазақша шығып, алғашқы сауатты ана тілінде ашты.
Заман талабы: орыс тілі кеше, ағылшын тілі бүгін
Қазақ халқы табиғатынан еліктегіш те, қабылдағыш та. Кеңес дәуірінде орыс тілі «заманның кілті» болды — бұл уақыттың талабы еді. Сол себепті орыс тілін меңгеріп, орыстың өзін жаңылыстыратын деңгейге жеткендер аз болмады.
Бүгінгі асу — ағылшын тілі. Адам көп тіл білген сайын көкірек көзі ашылып, дүниетанымы кеңейеді, мүмкіндігі ұлғаяды. Күлтегін рухын арқау еткен өр халық үшін жаңа тілді меңгеру — еңсерілмейтін қамал емес.
Қорытынды қағида
Көп тіл білу — әрине, мақтаныш. Бірақ ана тілін аяқ асты ету — тексіздік.
Ана тілін жақсы біліп, өзге тілде жетік сөйлеу — сүйініш, мақтаныш;
ана тілін білмей тұрып, өзге тілде сөйлеу — күйініш, өкініш.
Оқуға ұсыныс
Мәтіннің толық нұсқасын оқу немесе жүктеу үшін бастапқы дереккөзге өтіңіз.