Қазақша рефераттар

Адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері

Қиын балалармен жұмыс істеу ерекшеліктері

Қиын оқушыларды тәрбиелеу мен оқыту қазіргі таңда психологиялық-педагогикалық тұрғыдан өзектілігін жоғалтпаған мәселе. Бұл, ең алдымен, қиын оқушылар санының жылдан жылға артуымен байланысты. Бұрын бұл санатқа көбіне жасөспірімдер жатқызылса, бүгінде бастауыш сынып оқушыларының арасында да осы категорияға кіретін балалар аз емес. Сондықтан қиын оқушыларды ерте кезеңнен бастап қолдап, олардың саналы білім мен сапалы тәрбие алуына жағдай жасау қажет.

Негізгі ұстаным: қиындықты еңсерудің тиімді жолы — баланың ең жақын ортасында, яғни отбасында, жылы әрі тұрақты қарым-қатынасты қалыптастыру.

Отбасының рөлі және тәрбиенің бастауы

Баланың отбасындағы психологиялық ахуалы мен қарым-қатынас мәдениеті оның мінез-құлқы мен оқуына тікелей әсер етеді. Берік, өнегелі отбасында өнегелі ұрпақ тәрбиеленетіні заңдылық. Сондықтан қиындықты шешудің негізгі бағыты — отбасында ізгілікті қатынас орнату.

В. Сухомлинскийдің көзқарасы

Тәрбиені отбасы жағдайын зерттеуден бастау қажеттігін атап көрсетеді. Ол үлгерімнің жақсаруымен қатар баланың денсаулығының нығаюына, ой-өрісінің кеңеюіне ерекше мән берген. Сондай-ақ балалардың 3–4 сыныптарға дейін бірқалыпты, тәртіпті болып келіп, 4-сыныптан кейін мінез-құлқында өзгерістер байқалуы мүмкін екенін түсіндіреді. Ересектеу кезең — тәрбиедегі ең күрделі шақ; осы тұста ата-ананы баламен сырласуға, ашық әңгіме құруға шақырады.

А. С. Макаренконың тұжырымы

Тәрбие тек сөйлесумен немесе ақыл-кеңес берумен шектелмейді. Тәрбие — тұрмысты дұрыс ұйымдастыруда, ересектердің өз жеке басы арқылы үлгі көрсетуінде. Баланы жастайынан сыйлап, қадір-қасиетін, ар-намысын бағалап, дұрыс сөйлесіп, дұрыс қарым-қатынас орнату — нәтижелі тәрбиенің тірегі.

Л. Керімов қиын оқушыны зерттеуді ең алдымен отбасы тәрбиесінің жағдайын анықтаудан бастау қажет екенін ұсынады. Ол ата-ана мен бала, мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынастағы кемшіліктер қиын мінез-құлықтың қалыптасуына ықпал ететінін көрсетеді.

Мектептегі тәрбие құндылықтары

Мектеп оқушыларының бойында халқымыз ғасырлар бойы қастерлеген ар-намыс, ождан, имандылық, инабаттылық, мейірімділік, кішіпейілділік, ата мекеніне және еліне сүйіспеншілік сияқты асыл қасиеттерді қалыптастыру — бүгінгі күннің талабы. Әсіресе, ерекше назарды қажет ететін қиын оқушыларға адамгершілік тәрбие берудің әдіс-тәсілдерін жетілдіру аса маңызды. Бұл жұмыс бастауыш буыннан басталатыны белгілі.

Құндылық және адамгершілік: қысқаша түсінік

Ғылыми әдебиеттерде «құндылық» ұғымына әртүрлі анықтама беріледі. Филологиялық тұрғыдан алғанда, құндылықтар — адамға пайдалы, қоғамның іргелі дамуына және жеке тұлғаның жетілуіне оң ықпал ететіннің бәрі.

Адамгершілік адамның еңбекке қатынасынан, қоғамдық ортада өзін ұстауынан, басқа адамдармен қарым-қатынасынан, жүріс-тұрысынан, әрекетінен көрінеді. Адамгершілігі мол адам қоғамға да пайда келтіріп, айналасына үлгі бола алады. Сондықтан қиын оқушыларды жастайынан адамгершілік қасиеттерге баулу — олардың келешекте толыққанды азамат болып қалыптасуына берік негіз қалайды.

Адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері

  • Адамгершілік сананы қалыптастыру.

  • Адамгершілік сезімдерді тәрбиелеу және дамыту.

  • Адамгершілік мінез-құлық біліктілігі мен әдеттерін қалыптастыру.

Мәселенің зерттелуі және себептері

Қиын балалар мәселесі педагогика мен психологияда жан-жақты зерттеліп келеді. 1920–1930 жылдары бұл тақырыппен А. Макаренко, Шацкий, Выготский, Блонский сияқты көрнекті ғалымдар айналысты. Кейін белгілі бір объективті жағдайларға байланысты зерттеу қарқыны бәсеңдеп, 1950-жылдардан бастап қиын балалар мәселесіне арналған еңбектер қайтадан жүйелі түрде жарық көре бастады.

Қиын мінез-құлықтың жиі кездесетін себептері

  • Отбасы тәрбиесінің дұрыс ұйымдастырылмауы, талаптың жүйесіздігі.

  • Ата-ананың болмауы немесе ата-ана тарапынан эмоционалдық қолдаудың жеткіліксіздігі.

  • Қоғамдық ортаның, жұртшылықтың тәрбие үдерісіне жеткілікті деңгейде көңіл бөлмеуі.

Тәртіп бұзушылықтың шартты түрде 3 тобы

I топ

Мектеп режимін жиі бұзатын, оқуға қызықпайтын, ұсақ тәртіпсіздікке баратын, анда-санда темекі шегетін немесе зиянды әдеттерге бейім оқушылар.

II топ

Жоғарыдағы белгілерге қоса қоғамдық орындарда бұзақылық жасайтын, үлкендерді сыйламауға бейім оқушылар.

III топ

Денсаулығы әлсіз, ақыл-ой дамуы өз жасына сай емес, жүйке жүйесінде әртүрлі ауытқулар байқалатын жасөспірімдер.

Қазақ тіліндегі педагогикалық әдебиеттерде осы сипаттағы оқушылар жиынтығы жиі түрде «қиын балалар» деп аталады.

Қорытынды ой

М. Жұмабаев өз еңбегінде: «Жас бала — жас бір шыбық: жас кезінде қай түрде иіп тастасаң, есейгенде сол иілген күйінде қатып қалмақ» деген тұжырым жасайды. Бұл ой қиын оқушылармен жұмысты кейінге қалдырмай, ерте кезеңнен бастап жүйелі түрде жүргізудің маңызын айқын көрсетеді.