Қазақша рефераттар

Айт күндері құрбан шалу - ғибадат

Құрбан айттың мәні және оның рухани салмағы

Құрбан айт — мұсылмандардың ұлық мерекесі. «Құрбан» сөзі араб тілінде «жақындау» дегенді білдіреді: сауапты істер арқылы жүректі тазартып, Аллаһқа жақындай түсу. Шариғаттағы терминдік мағынасы — белгілі шарттарын сақтай отырып, құлшылық ниетімен мал бауыздау. Құрбан айттың алғашқы үш күнінде шалынатын мал «ұдһия» деп аталады.

Қасиетті Құранда: «Мен жындар мен адамдарды (Мені танып), Маған ғана құлшылық жасасын деп жараттым» (Зарият сүресі, 56-аят) деп білдірілген. Демек, құлшылықтың түп мәні — Жасаған Иенің жарлығына бағыну, разылығына ұмтылу, сауап жинау.

Құрбандық: тек бауыздау емес, ниеттің таразысы

Құрбандық шалу тек мал бауыздаумен шектелмейді. Бұл ғибадатта адамның ниеті, шын пейілі, дінге беріктігі, тақуалығы, жанашырлығы сынға түседі. Сондай-ақ пенденің мәрттігі мен сараңдығы, жомарттығы да айқындалады.

Қоғамдық қыры

Мереке мұсылман жұртшылығын бір-біріне жанашыр болуға, қамқорлық жасауға, қиналғандарға көмектесуге, жағдайы төмен жандарға қолдау көрсетуге шақырады.

Рухани қыры

Негізгі мақсат — Аллаһ тағаланың разылығына бөлену. Істің ғибадатқа айналуының өзегі — ықылас.

Құранда: «Олардың еті де, қаны да ешқашан Аллаһқа жетпейді. Оған жететін жалғыз нәрсе — жүректеріңіздегі тақуалық» (Хаж сүресі, 37-аят) делінген.

Кімдерге құрбандық шалу уәжіп?

Құрбандық шалу төмендегі төрт шартқа сай адамға уәжіп болады:

  • Мұсылман болуы.
  • Ақылды және балиғат жасына толуы.
  • Құрбан айт уақытында жолаушы болмауы.
  • Негізгі қажеттерден тыс нисап мөлшеріндегі қаржыға ие болуы.

Нисап мөлшері

Нисап мөлшері — 85 грамм алтын немесе соның құнына тең келетін ақша. Құрбан шалынғанда міндетті түрде ниет етіледі. Нисапқа жетпейтіндерге құрбан шалу міндет емес, бірақ жағдайы келсе — рұқсат етіледі.

Исламда әйел экономикалық тұрғыдан дербес жауапкершілік иесі саналады. Сондықтан егер әйелдің өзіне ғана тиесілі байлығы нисаптан асса, құрбандық шалу әйелге де уәжіп болады.

Құрбандық еті: ғибадаттың әлеуметтік жалғасы

Құрбандық — Аллаһтың берген рызығы. Сондықтан оның етінен отбасы мүшелерімен бірге кедей-кепшіктер де жейді. Мұсылман ғалымдарының айтуынша, құрбан етінен жеу — мұстахап, ал мұқтаждарға үлестіру — уәжіп.

Ұсынылатын үлестіру тәртібі

  • Бір бөлігі — туған-туыс, көрші-қолаңға (бай болса да) сыйға беріледі.
  • Екінші бөлігі — кедей және мұқтаж адамдарға таратылады.
  • Үшінші бөлігі — өзінің отбасына, бала-шағасына қалады.

Қажет жағдайда еттің бәрін мұқтаждарға таратуға да болады. Ал отбасы мүшелері көп, жағдайы орташа жан түгелдей өз отбасына қалдыруына да рұқсат.

Құранда: «Оның етінен өздерің де жеңдер, жоқ-жітікке де жегізіңдер!» (Хаж сүресі, 27–28-аяттар) делінеді.

Құрбандыққа жарайтын мал және жас өлшемдері

Құрбандыққа кез келген мал жарай бермейді. Құрбандыққа қой, ешкі, сиыр, түйе секілді малдар жарамды. Ал үйрек, қаз, тауық, күркетауық, елік сияқты аң-құстар құрбандыққа жарамсыз; оларды құрбандық ретінде шалу — мәкрүһ.

Жас талаптары

  • Қой — кемі 1 жас; 6 айлық қозы 1 жасардай ірі әрі қоңды болса жарамды.
  • Ешкі — міндетті түрде 1 жасқа толуы қажет.
  • Сиыр — 2 жасқа толғанда.
  • Түйе — 5 жасқа толғанда.

Дене күйі

Құрбандық мал дені сау, етті және дене мүшелері түгел болуы керек. Құрбандық ретінде шалуға кедергі келтіретін кемшіліктері болмауы тиіс.

Құрбан шалудың әдебі: тазалық, жұмсақтық, ықылас

Құрбандық ғибадат ретінде орындалуы шарт. Сондықтан құрбан шалатын жердің таза болуына көңіл бөлу, малды ұрып-соқпай апару, оны құбылаға қаратып, сол жағымен жатқызу — әдепке жатады.

Оқылатын аяттар мен дұға

Мал бауыздалмай тұрып мына аяттарды оқу абзал:

«Жүзімді мені керітартпа діндерден алыстатып, көктерді және жерді жаратқан әлемдердің Раббысына бағыттадым» (Әнғам сүресі, 6:79).

«Менің намазым да, түрлі ғибадаттарым да, өмірім мен өлімім де үнемі әлемдердің Раббысы Аллаһқа тән. Оның серігі жоқ...» (Әнғам сүресі, 6:162–163).

Егер бұл аяттар мен дұғаларды білмесе: «Уа, Аллаһ тағалам, досың Ибраһимнен, сүйіктің Мұхаммедтен (саллаллаһу аләйһи уәсәлләм) қабыл алғаныңдай, менен де қабыл ала гөр!» деген мағынадағы дұға айтуға болады.

Бауыздау кезіндегі негізгі талаптар

  • Малды қинамай, жұмсақ бауыздауға мән беру.
  • Малдың көзінше пышақ қайрамау; пышақтың өткір болуы.
  • Оң қолымен: «Бисмиллаһи, Аллаһу әкбар» деп бауыздау.
  • Егер басқа кісі бауыздаса, иесі де қосылып айтуы абзал.
  • Жаны толық шықпай тұрып терісін сыпырмау; қаны толық аққанша күту.

Ескерту: Ханафи мәзхабы бойынша, бауыздаушы кісі біле тұра әдейі «бисмиллаһ» демесе, ол малдың еті желінбейді.

Тазалық — құрметтің белгісі

Құрбаннан кейін маңайдың тазалығына көңіл бөлу керек: қан-жынын ашық-шашық қалдырмай, көміп тастаған жөн. Бұл — құрбандық малына әрі құрбан құлшылығына деген құрмет.

Құрбан шалудың уақыты

Құрбан шалудың уақыты Құрбан айттың бірінші күні айт намазынан кейін басталып, үшінші күні ақшамға аз уақыт қалғанға дейін жалғасады.

Түнде құрбан шалу

Жарықтандыру жүйесі нашар жерде қателікке жол бермеу үшін түнде құрбан шалу мәкрүһ саналады. Ал жарық жеткілікті болса, түнде де құрбандық шалуға болады.

Айтқа алынған мал шалынбай қалса

Егер Құрбан айтқа арнап алынған мал айт күндері бауыздалмаса, ол малдың өзін садақа ретінде атаған жөн. Айт намазына себептермен бара алмаған адам, намаз оқып болатындай уақыт өткеннен кейін құрбанын шала береді.

Айт күндерінің әдебі: тазалық, кешірім, қамқорлық

Айт күні мұсылмандардың ғұсыл құйынып (денені толықтай жуу), әдемі әрі таза киім киіп, хош иіс сеуіп, мешітке айт намазына баруы — мұстахап. Намаздан кейін құрбан шалынып, ет таратылып, туыс-туған мен көрші-қолаң аралап: «Айт құтты болсын!» деп құттықтасады.

Кешірім

Ренжіскен кісілер қайта табысып, бір-бірін кешіргені жөн.

Қайырым

Ауырып жатқан кісілердің көңілін сұрау, жетім-жесірге, мұң-мұқтажға қол ұшын беру — сауапты іс.

Сыйластық

Ата-анаға, отбасыға, көрші мен дос-жаранға шағын болса да сый-сыяпат жасау мерекенің берекесін арттырады.

Иман — әділетті, мейірімді, берекелі қоғамның ұйытқысы. Сондықтан Құрбан айттың мәнін насихаттау, құрбандық шалу дәстүрін жандандыру, қоғамда қайырымдылық шараларын көбейту — ортақ жауапкершілік.

Құрбандық шалу — тек жеке адам үшін ғана емес, отбасылық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан да игілікке бастайтын ғибадат. Әрбір мұсылман бұл міндеттің мәнін санасына берік сіңіргені жөн.