Қазақша рефераттар

Әшекейлерді түсіре білу - үлкен өнер

Сабақ туралы мәлімет

Мектеп

Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Әсет Бейсеуов атындағы орта мектеп жанындағы мектепке дейінгі шағын орталық

Пән мұғалімі

Технология пәні мұғалімі — Якыпова Бахыт Кокановна

Тақырып

Бұйымды ұлттық өрнектермен өңдеу

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: оқушыға өзі таңдаған тұрмыста қолданылатын бұйымды түрлі әдіс-тәсілдер арқылы өңдеп, түрлендіруге болатынын көрсету.
  • Дамытушылық: өз бетінше жұмыс жасау шеберлігін, қабілетін, ұлттық өнерге қызығушылығын дамыту.
  • Тәрбиелік: қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, ұқыптылық пен тиянақтылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ.

Оқыту әдістері

  • Баяндау
  • Сұрақ-жауап
  • Сарамандық жұмыс

Көрнекіліктер

  • Сызбалар
  • Арнайы бұйым үлгілері
  • Нұсқау картасы

Қажетті жабдықтар

  • Мата, қатырма материал
  • Қайшы, ине, жіп
  • Бор (немесе белгілеу құралы)
  • Бұйым үлгісі, ою үлгілері

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды түгендеу.
  • Жұмысқа дайындықты қадағалау.
  • Қажетті құрал-саймандарды дайындау.

II. Үй тапсырмасын сұрау (сұрақтар)

  • Баскиімнің қандай түрлерін білесіңдер?
  • Сәукелені қандай жағдайда киеді және ол кімге арналған?
  • Қыздар тақиясын қалай тігеді?
  • Жапсырма (аппликация) киімнің қай тұсына орналасуы керек?
  • Бөрікті қандай материалдан тігеді?
  • Кимешек кімдерге арнап тігіледі?

III. Жаңа сабақ: ұлттық ою-өрнектің шығу тегі мен мағынасы

Жазу-сызу болмаған ерте заманда адам өз ойын тасқа, сүйекке, ағашқа ойып, қашап түсірген. Уақыт өте келе осы ою-таңбалар киізге, матаға, текемет пен сырмаққа көшіп, тұрмыстық бұйымдардың сәніне айналды.

Ата-бабаларымыз ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрге сүйеніп, күнделікті өмірге қажет бұйымдарды өз талғамына сай дайындап отырған. Қазақ қолөнерінде өрнектің түрі өте көп. Өрнектердің атауы мен бейнесі адамды қоршаған табиғатпен тығыз байланысты.

Ою-өрнектің негізгі 4 тобы

  • Геометриялық: төртбұрыш, үшбұрыш, ромб және т.б.
  • Космогониялық: дөңгелек, төртқұлақ, шимай, шұғыла, бетпес, шет және т.б.
  • Өсімдік тектес: жапырақ, шиыршық гүл, ағаш және т.б.
  • Зооморфтық: жан-жануарлардың табиғи және қиял-ғажайып бейнелері, «қошқар мүйіз» және оның нұсқалары.

Маңызды дерек

Қазақ ою-өрнектерінің жиі қолданылатын 200-ден астам түрі бар. Ғалымдардың айтуынша, олардың жалпы саны 500-ден асады. Бұл — қазақ қолөнерінің әлі де толық зерттеліп бітпегенін көрсетеді.

Бүгінгі сабақта бұйымды ұлттық өрнектермен өңдеу әдістерін үйренеміз. Жұмысты бастамас бұрын сақтық пен тазалық ережелерін естен шығармау қажет.

Қауіпсіздік ережелері (қайшы және ине)

Тігіс тіккенде

  • Оймақты міндетті түрде қолдану.
  • Инені арнайы жастықшаға шаншу (жоғалудан және жарақаттан сақтайды).
  • Инені біреуге ұсынғанда ұшын өзіңе қаратып, жіппен сабақтап беру.
  • Инені ауызға салмау.
  • Сынған инені қоқысқа тастамай, қауіпсіз түрде бөлек жинау.

Қайшымен жұмыс істегенде

  • Қайшының өткір болуы шарт.
  • Қайшыны жүзін жауып, партаның оң жағына қою.
  • Қайшыны ұсынғанда сабын (құлағын) жоғары қаратып, ұшын өзіңе қаратып беру.
  • Кесу кезінде асықпай, қолды жарақаттамайтындай арақашықтық сақтау.

Технология: жапсырма (аппликация) арқылы ою-өрнек түсіру

Оюланған төркөрпенің көз тартар өрнектерін орындауда жапсырма әдісі жиі қолданылады. Жапсырма — бір матаның үстіне екінші матаны қабаттап орналастырып, өрнек бейнесін шығару тәсілі.

Жұмыстың реттілігі

  1. Жапсырмаға арналған матаны жұқа арнайы материалмен (желімдік негізбен) бекіту.
  2. Суретті немесе өрнек бейнесін бор/белгілеу құралымен түсіру.
  3. Ою-өрнекті дәл қиып алу.
  4. Өрнек шеттерін кесте тігісімен тігу арқылы бекіту.
  5. Қалаған жағдайда үстінен бастыра кестелеу арқылы бедерін күшейту.
  6. Шетін алтын/күміс түсті жіңішке таспамен әдіптеу (қажет болса).

Талғам мен өлшем

Әшекей түсіру — үлкен өнер. Жапсырманы ретсіз, шамадан тыс қолдану бұйымның көркін арттырмайды, керісінше сәнін кетіреді. Сондықтан мата түрін, түстер үйлесімін және жапсырма орналасатын тұсты алдын ала ойластыру қажет.

Сарамандық бөлім: оюланған төркөрпе дайындау (үлгі)

Матаны таңдау және пішу

  • Қажетті құрал-жабдықтарды дайындап, мата түрлерін таңдап алу.
  • Төркөрпеге бір түсті велюр матасын қолдану.
  • Матаны 45×45 см өлшемімен 6 дана етіп қиып алу.
  • Басқа түсті матадан ою үлгілерін дайындау.

Желімдеу және әрлеу

  • Дайын үлгілерді желімдеу тәсілімен матаға жапсыру.
  • Жапсырылған өрнек шеттерін әшекейлеу тігісімен көркемдеу.
  • Қажет болса, қосымша бастыра кестелеу арқылы бедер беру.

Әшекейлеу тәсілдері: біз кесте және баумен өрнектеу

Біз кесте (кең қолданылатын түрі)

Бұл тәсілмен түскен әшекей бүртіктері бірден назар аудартады. Біз кесте түсірудің бірнеше орындалу жолы бар:

  • Өрнек бойымен тік тігістерді бірнеше қатар жүргізу.
  • Өрнектің ішін гүл, күлте, жапырақ тәрізді бейнелермен толтырып, нәзік сызықтармен шектеу.
  • Жапсырманы әдіптеп, шетін айқындап тұратындай етіп кестелеу.
  • Бастыра кестеленген өрнекті шетінен әдіптеу.

Баумен өрнектеу

Бау — әшекей заттардың бірі. Ол өрнектің нақышын айқындап, сәнін келтіреді. Қолданылуына қарай түрлі түсті және әртүрлі жуандықта болады.

Техникасы

  1. Матаны кергішке керіп, өрнекті белгілеу.
  2. Өрнек сызығын қуалап, бауды тігіп шығу.

Желіммен жапсырмалау (қыздыру тәсілі)

Оюланған төркөрпені жасауда желіммен жапсырмалау әдісі қолданылады: жапсырманың астына полиэтилен төселіп, мата өрнек бойынша бірге кесіледі. Содан соң қыздыру тәсілі арқылы матаға жапсырылады.

Қорытынды

Мұғалімнің сөзі: Бауыржан Момышұлы атамыздың «Ою-өрнек, құрақ құрау — қазақтың кешегісі, бүгінгісі, ертеңі» деген тағылымды пікірі ұлттық өнердің мәнін айқындайды. Ою оюды үйрену және осы өнерді жалғастыру — жас ұрпақтың қолында.

Тілек

Жас ұрпақ өмірлі болсын, Тұрмысы көңілді болсын. Ата-анаға мерейлі болсын, Ағайын-туысқа пейілді болсын. Өнер-білімге зейінді болсын. Он саусағынан өнер тамған Оюшы болсын.

V. Бағалау

Оқушылардың жұмысы орындалу сапасы, қауіпсіздік ережесін сақтауы және ұқыптылығы бойынша бағаланады.

VI. Үй тапсырмасы

Бұйымды ұлттық өрнектермен өңдеу тақырыбын қайталау және қолдану жолдарын сипаттап келу.