Келіңдер күрке қасына, Қасқыр жүр қырқа астында
Алтын қақпа
Ойыншылардың ішінен екі бала екі-үш қадам алға шығып, бір-біріне қарама-қарсы тұрады. Олар қол ұстасып, қолдарын жоғары көтеріп «қақпа» жасайды. Өзара келісім бойынша қақпаның бір жағындағы ойыншы — Ай, екінші жағындағы ойыншы — Күн болып белгіленеді.
Қалған ойыншылар бір-бірімен қол ұстасып, тізбектеліп қақпадан өте бастайды. Сол кезде қақпа жасаған екеуі өлеңдетіп тұрады:
Өлең
Алтын қақпа ыңғайлы,
Үнемі ашық тұрмайды.
Бірінші рет енесің,
Екінші рет — бөгесін.
Үшінші рет жабылар,
Біздің сөзге бағынар.
Өлеңнің ыңғайына қарай қақпадан өтіп бара жатқан ойыншыны қақпа «жабылып» ұстап қалады да, былай деп сұрайды: «Қайсымызды қалайсың: Айды ма, Күнді ме?» Ойыншы таңдаған жағына барып тұрады.
Ойыншы ұсталып қалмау үшін қақпадан жүгіріп өтпек болса, қақпа тұрғандар оны ұстау үшін өлең ырғағын жылдамдатады. Ойын соңында қай жаққа бала көп жиналса, сол жақ жеңіске жетеді.
Нәтиже
Қай жақта ойыншы көп — сол жеңімпаз.
Дамытатын қасиеттер
Жылдамдық, тапқырлық, батылдық.
Теріскей
Ойыншылар екі топқа бөлініп, бір-біріне қарама-қарсы шамамен жиырма-отыз метр қашықтықта тұрады. Әр топтан екі ойыншы алға шығады: олар арқаларын түйістіріп, қол ұстасады да, келесі топқа қарай жүгіре бастайды. Бірі алға қарап, екіншісі артымен жүгіреді.
Қарсы топқа жеткен соң, алға қарап жүгірген ойыншы енді артымен жүгіреді, ал екіншісі — алға қарап қозғалады. Екінші топтың ойыншылары да осы тәсілді қайталайды. Қай жақтың ойыншылары көбірек жаңылысса, сол жақ жеңіледі.
Ереже өзегі
Екі ойыншы қол ұстасып, бірі алға, бірі артымен жүгіріп кезектеседі.
Дамытатын қасиеттер
Ептілік, батылдық, жылдамдық, икемділік.
Доп қағу
Ойыншылар шеңбер жасап тұрады да, ортаға бір бала шығады. Қалғандары қол добын бір-біріне жылдам лақтырып, жерге түсірмей қағып-алып, әуелете береді. Ортадағы бала допты жолай қағып алуға немесе қолын тигізіп үлгеруге тырысады.
Егер ортадағы ойыншы допты ұстап алса немесе қолымен қағып жіберсе, допты соңғы лақтырған бала ортаға шығып, ойыншыны алмастырады. Ойын осылайша бес-алты бала алмасқанға дейін жалғасады.
Қашан ауысады?
Ортадағы бала допты ұстаса немесе қағып жіберсе.
Дамытатын қасиеттер
Ептілік, батылдық, жылдамдық, икемділік.
Қаздар мен қасқыр
Бұл ойын жазда ашық алаңқайда ойналады. Алаңқайдың екі жағына екі дөңгелек сызық сызылады: біреуі — қаздар мен иесінің «үйі», екіншісі — қасқырдың «апаны». Қаздар алаңда «жайылып» жүреді.
Бір кезде қаздардың иесі қаздарын шақырып, өлеңдетеді:
Шақыру өлеңі
Қаздар, қаздар!
Қия, қия!
Қарындарың ашты ма?
Иә, иә!
Келіңдер күрке қасына,
Қасқыр жүр қырқа астында.
Қасқыр нені ойлайды?
Азу тісін қайрайды.
Түрі жаман бөлек қой,
Ойы — бізді жемек қой.
Онда жылдам басыңдар,
Үйге қарай қашыңдар!
Қаздар «үйге» қарай қаша бастайды, ал қасқыр оларды қуады. Ұстаған қазын апанына қамай береді. Қаздардың бәрі ұсталған кезде, қаздардың иесі қасқырды шақырып: «Қасқыр, қасқыр, қаздар емес жемегің? Табылады керегің. Бері таман кел, сиырдың етін беремін» — деп, таяқ лақтырады.
Қасқыр таяққа қарай жүгірген сәтте, апандағы қаздар қашып шығып, үйіне барып тығылады. Осылайша басқа ойыншыны қасқыр етіп белгілеп, ойынды 2–3 рет қайталауға болады.
Ойын өрісі
Екі шеңбер: «үй» және «апан», ал қалғаны — қуу алаңы.
Дамытатын қасиеттер
Ептілік, батылдық, жылдамдық, икемділік.
Қорытынды
Бұл ойындар балалардың қимыл-қозғалысын жетілдіріп, топпен әрекет ету дағдысын қалыптастырады. Ең бастысы — жылдамдық пен ептілікті ғана емес, батылдық пен тапқырлықты да шыңдайды.