Қазақша рефераттар

Логикалық ойлауды дамыту

5–6 жастағы балаларға арналған логикалық ойындар жиынтығы

Бұл материал 5–6 жастағы балалардың логикалық ойлауын жүйелі дамытуға арналған. Оқыту-тәрбиелеу үдерісінде Дьеныштің логикалық блоктары тиімді құрал ретінде қолданылады: балалар заттардың белгілерін байқайды, салыстырады, топтайды және ережеге сүйеніп қорытынды жасайды.

Логикалық блоктарды қолданудың міндеттері

  • 1) Логикалық ойлауды дамыту

    Көптік туралы түсінікті қалыптастыру: салыстыру, бөлу, топтау.

  • 2) Белгілерді ажырату және дәлелдеу

    Нысанның ерекшеліктерін ажыратып, атау; ұқсастықтары мен айырмашылықтарын айту; өз пікірін негіздеу.

  • 3) Негізгі қасиеттермен танысу

    Пішін, түс, көлем, жуандылық (қалың-жіңішке) ұғымдарын меңгерту.

  • 4) Кеңістіктік елестетуді дамыту

    Блоктарды орналастыру, салыстыру, бағдарлау арқылы кеңістікті сезінуін күшейту.

  • 5) Өз бетінше шешім қабылдау

    Оқу және тәжірибелік тапсырмаларды өздігімен орындау дағдыларын жетілдіру.

  • 6) Шығармашылық пен модельдеуді дамыту

    Ойлау үдерісін, қиялды, фантазияны және модельдеу қабілетін дамыту.

Ерекшеліктерді анықтау және абстракциялау

Бұл топтағы ойындар мен жаттығулар балалардың заттың бірден төрт белгісіне дейін (түсі, пішіні, көлемі, жуандығы) ажыратуына көмектеседі. Сонымен қатар балалар бір белгіні таңдап бөліп көрсетуге (абстракциялауға), белгілердің атауын дұрыс айтуға және символдар/карточкалар арқылы белгілеуге үйренеді.

Неліктен бұл маңызды?

  • Ережені сақтап әрекет ету мәдениетін қалыптастырады.
  • «Ереже бұзылса — дұрыс жауап табу қиындайды» деген себеп-салдар байланысын түсіндіреді.
  • Нақты белгіге сүйеніп шешім шығаруды үйретеді.

Ойындар мен жаттығулар

1) «Қазынаны тап»

Мақсаты

Заттарды жалпылау және олардың түсін, пішінін, көлемін, жуандығын атай білу қабілеттерін дамыту.

Материалдар

  • 8 төртбұрышты логикалық блок.
  • Қағаздан жасалған дөңгелектер (қазына).
  • Түс, пішін, көлем, жуандылық белгілері салынған карточкалар (ойынның 1–3 нұсқалары үшін).

Ойын барысы (I нұсқа)

Балалардың алдында 8 төртбұрышты блок жатады: 4 көк және 4 қызыл (үлкен/кіші, жуан/жіңішке үйлесімдерімен). Балалар — «қазына іздеушілер», ал қағаз дөңгелектер — «қазына».

Қазына іздеушілер теріс қарап тұрған кезде жүргізуші блоктардың бірінің астына қазынаны жасырады. Балалар блоктың ерекшеліктерін атап, «ия/жоқ» жауаптары арқылы қазынаны табуға тырысады.

Үлгі диалог

  • Жүргізуші: Қазына көк блоктың астында.
  • Балалар: Жоқ.
  • Жүргізуші: Үлкеннің астында ма?
  • Балалар: Жоқ.
  • Жүргізуші: Жуанның астында ма?
  • Балалар: Ия.

Қазынаны тапқан бала қазынаны өзіне алады. Ойын соңында ең көп қазына жинаған ойыншы жеңімпаз болады.

Ойынды күрделендіру (II нұсқа)

Блоктардың санын 16-ға дейін арттыруға болады. Бұл нұсқада ойыншылар қазына жасырылған фигураның кез келген екі белгісін бірден айтуы керек.

Жүргізуші әр айтылған белгіге сәйкес карточканы қояды. Блокты көтеріп тексеру үшін ойыншы екі белгіні де дәл табуы тиіс.

Ойынды одан әрі күрделендіру (III нұсқа)

Блоктардың саны 24-ке дейін көбейеді. Бұл кезеңде балалар қазынаны табу үшін бірден үш белгіні атауы қажет.

Жүргізуші дұрыс табылған әр белгіні карточкамен нақтылап отырады. Үш белгі толық сәйкес келгенде ғана ойыншы блокты көтеріп, қазынаны алады.

Ескерту

Ойынды қайталағанда блоктардың пішіндері мен түстерін алмастырып отыру пайдалы (мысалы, сары/қызыл тіктөртбұрыштар, сары/жасыл шаршылар, көк/қызыл дөңгелектер және т.б.). Бұл балалардың үйреншікті үлгіге байланып қалмауына көмектеседі.

2) «Ойлан, тап»

Мақсаты

Заттың белгілерін (түс, пішін, көлем, жуандылық) атау және жалпылау дағдыларын дамыту; сондай-ақ нақты бір белгінің жоқтығын сөзбен жеткізуге үйрету (мысалы: «қызыл емес», «үшбұрыш емес»).

Материалдар

  • Логикалық блоктар.
  • Буратино ойыншығы (немесе кез келген кейіпкер).
  • Ерекшелік карточкалары (2 және 3 нұсқалар үшін).

Ойын барысы (I нұсқа)

Жүргізуші Буратиноның атынан сөйлейді: «Мен достарыма сыйлық жасағанды жақсы көремін. Қазір бір сыйлықты таңдап, жасырамын». Буратино блоктардың бірін таңдап, оны жасырады.

Балалардың міндеті — сыйлықтың бір ғана белгісін табу (мысалы, түсі). Дұрыс тапқан бала өз досына «сыйлық» таңдап, келесі тапсырманы өзі құрастырады.

Ойын барысы (II нұсқа)

Бұл нұсқада Буратино балалардан бірден екі белгіні табуды сұрайды (мысалы, Тортиллаға таңдалған орамалдың түсі мен пішіні).

Балалар екі белгіні айтқанда ғана жауап толық саналады. Егер бір белгі ғана айтылса, жүргізуші ережені еске салады. Дұрыс табылған белгілер карточкалармен белгіленеді (мысалы: «тіктөртбұрыш, бірақ көк емес» немесе «сары, бірақ үшбұрыш емес»).

Дұрыс шешкен ойыншы жүргізушіні алмастырады: өзі блок таңдап жасырады да, қандай екі белгіні табу керектігін айтады (түсі мен пішіні, пішіні мен көлемі, көлемі мен жуандығы және т.б.).

Қызығушылықты сақтау үшін

Егер балалардың «досына сыйлық таңдау» сюжеттік желісіне қызығушылығы төмендесе, ойынды өзгертіңіз: мысалы, логикалық блоктардан «қала құрастыру». Бұл жағдайда «бас құрылысшы» қаланың жобасын бастайды, ал қалғандары ереже бойынша толықтырады.

Материалды пайдалану

Бұл ойындар күнделікті ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде де, үй жағдайында да қолдануға ыңғайлы. Негізгі қағида — тапсырманы кезең-кезеңімен күрделендіріп, баланың сөзбен дәл сипаттау дағдысын тұрақты қолдау.

Ескерту: «5–6 жастағы балаларға арналған логикалық ойындар жиынтығы» материалын жүктеу бөлімі бастапқы мәтінде көрсетілген, алайда бұл бетте жүктеу сілтемесі берілмеген.