Жақсылық жаны ашып
Халық мақалы
«Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын»
Бұл сабақтың өзегі — оқушылардың қайырымдылық, қамқорлық және жақсылық туралы түсініктерін кеңейту, адамға тән ізгі қасиеттерді күнделікті әрекетке айналдыру.
Мақсаты
Оқушылардың қайырымдылық, қамқорлық, жақсылық құндылықтары туралы түсініктерін тереңдету.
Міндеттері
- Жақсылық жасаудың адами қарым-қатынастағы мәнін түсіндіру.
- Жақсы істер жасай білу дағдыларын дамыту.
- Қайырымды, қамқор болуға тәрбиелеу.
Көрнекі құралдар
Оқулық, дәптер.
Шаттық шеңбері
Оқушылар шеңбер құрып тұрады, бір-бірімен амандасады. Осы сәтте бірлесіп өлең айтып, сабақтың көңіл күйін көтереміз:
Ө. Ақыпбеков — «Өзіңді тану»
Жақсы болу — өзіңнен,
Жаман болу — өзіңнен.
Өзіңді өзің ая да,
Өзің үйрен — өзіңнен.
Жақсылық көрсең біреуден,
«Мен қандаймын?» деп ойла.
Өзіңді өзің қолыңа ал,
Өзіңсің — ақыл айнасы.
Тиеді саған мәні бар —
Өзіңді тану пайдасы.
Өлеңмен байланысты талқылау сұрақтары
- 1 «Жақсы болу — өзіңнен, жаман болу — өзіңнен» деген жолдарды қалай түсінесіңдер?
- 2 «Жақсылық көрсең біреуден, “Мен қандаймын?” деп ойла» деген ойға көзқарастарың қандай?
- 3 Сендер кімдерге, қандай жағдайларда жақсылық жасадыңдар?
- 4 Сол сәтте қандай сезімде болдыңдар?
Жақсылық жасау — адамдарға, қоршаған ортаға, табиғатқа қайырымдылық пен қамқорлық таныту. Ол адамдарды жақындастырады, достастырады, бір-біріне деген сыйластықты арттырады. Әсіресе қиын сәтте көрсетілген көмекті адам ешқашан ұмытпайды.
Бүгін «Адами қарым-қатынасқа үйренейік» тарауының қорытынды сабағында жақсылықтың адам өміріндегі маңызын тағы бір мәрте ой елегінен өткіземіз.
Мәтінмен жұмыс
Жақсылықтың мәнін ашу үшін әңгіме тыңдалып, талданады. Әңгімені үнтаспа арқылы тыңдатуға болады: автордың сөзі бір дауыспен, «Жақсылықтың» сөзі екінші, «Жамандықтың» сөзі үшінші дауыспен берілсе, әсері күшейеді.
«Жақсылық пен Жамандық»
Ерте заманда Адам ата өз ұрпағын сынау үшін адамның оң иығына Жақсылықты, сол иығына Жамандықты отырғызып қойыпты. Адам бір іс жасарда Жақсылық «істе» десе, Жамандық «істеме» деп сыбырлайды екен. Осылайша, адамның бойында қай қасиет басым екенін байқамақ болып, оны сапарға аттандырыпты.
Адам біраз жол жүріп, өзен жағасымен шаршап келе жатып, судан алыста қалып қойған балықты көреді. Балық суға жете алмай, секіріп әлек. Жақсылық жаны ашып: «Адам, ана балыққа көмектесіп жібер», — дейді. Ал Жамандық: «Қой, жөніне жібер, уақытыңды алады», — деп тоқтатпақ болады.
Адам әрі өтіп кетсе де, мойнын бұрып қайта қарайды. Балық шарасыздан көзі жәутеңдеп, көмек сұрағандай. Адам шыдай алмай кері бұрылып, балықты суға салып жібереді. Балық ризашылығын білдіріп, суда ойнақшып, құйрығын бұлғап, тереңге сүңгіп кетеді.
Адам әрі қарай жүріп келе жатып, бір теректің қасынан шыр-шыр еткен дауысты естіп, тоқтай қалады. Қараса, торғайдың балапаны жерге құлап қалыпты. Енді көтерейін десе, Жамандық: «Осы балапан үшін жолдан қалмақпысың? Оны ұясына салу үшін терекке шығуың керек. Құлап мерт болсаң қайтесің? Өзің далада ит-құсқа жем боласың», — дейді.
Адам ойланып тұрып қалады. Сол сәтте Жақсылық: «Ей, адамзаттың баласы! Сен әлсізге қорған болып, қол ұшын беру үшін жаратылғансың. Мына бейшара балапанды ұясына сала кет. Шарапаты тиеді», — дейді.
Адам тағы да шыдай алмай, балапанды алып, терекке өрмелеп шығып, ұясына салып кетеді. Балапан шиқ-шиқ етіп, қанатын қағып, ризашылығын білдіреді.
Адам демалмақ болып отыра бергенде, аяғының астында бидайдың дәнін әрең сүйреп бара жатқан құмырсқаны көреді. Құмырсқа дәннің бұрыш-бұрышына шығып, ыңғайын таба алмай, әбден әлек екен.
Адам әуелі Жамандықтың сөзіне құлақ түргендей болады. Бірақ дәл сол сәтте ішкі ойы оянып: «Қалай ғана адамдығыңнан айнып кетуге дайын тұрсың? Қол ұшын берудің орнына қызықтап, ермек еткің келгені қалай? Керісінше, еңбек етуді осы кіп-кішкентай тіршілік иесінен үйренбейсіз бе?» — дегендей, өз-өзінен ұялады.
Адам райынан қайтып, құмырсқаға көмектеседі. Содан соң Адам ата ұрпағын шақырып алып: «Міне, балам: жамандыққа ерсең — жаман боласың, жақсылыққа ерсең — жақсы боласың. Мен саған үш сын бердім. Үшеуінен де өттің. Разымын. Енді осы жолдан таймай, адамдығыңнан айнымай, әлсізге қамқор болып, жамандыққа жоламай, жақсылыққа жолдас бол», — деп батасын беріпті.
Содан бері адам баласы жақсылықпен мұратына жетіп келеді екен.
Тапсырма
Оқушыларды жақсылық жасауға ынталандыру үшін топтық жұмыс ұйымдастырылады. Балалар екі топқа бөлінеді. Әр топқа әртүрлі әңгімеден үзінді беріледі. Тапсырма — оқиға желісінде туындаған қиындықтан шығу жолдарын табу және әңгімені өз ойларымен жалғастырып айту.
1-топ
«Қарлығаш пен дәуіт»
2-топ
«Аю мен тышқан»
Дәптермен жұмыс
«Жақсылық пен Жамандық» ертегісін өз ойларыңмен жалғастырып жазыңдар: кейіпкер келесі сапарында қандай таңдау жасайды, жақсылық пен жамандықтың дауы қай тұста күшейеді, ал нәтиже қалай аяқталады?
Сабақты бекіту: «Жүректен жүрекке»
Оқушылар шеңбер құрып тұрады. Қолдан жасалған жүрекшені ұстап тұрып, тілек айтады да, өз оң жағындағы оқушыға ұсынады. Келесі оқушы да жүрекшені алып, жылы сөзін айтып, оң жағындағы көршісіне береді. Осылайша, әр бала бір-біріне ізгі тілек білдіреді.
Нәтиже
Сабақ соңында оқушылар жақсылықтың тек сөз емес, нақты әрекет екенін; көмектің, қамқорлықтың және мейірімнің адамдарды жақындастыратынын сезініп қайтады.