Қазақша рефераттар

Диқан баба

Сабақ мақсаты

1) Негізгі ой

Мәтіндегі негізгі идеяны ұғындыру, мазмұнын талдату.

2) Молшылық ұғымы

Молшылық пен тоқшылықтың мәнін ашу, ойлау икемін дамыту.

3) Тәрбиелік бағыт

Еңбекке баулу, нанды қадірлеуге және жауапкершілікке тәрбиелеу.

«Саяхат сабақ» логикасы

Белгілер арқылы аялдамаларға тоқтап, тапсырмалар орындаймыз.

Қоңырау белгісі

Сабақтың басталуы: ынтымақтастық атмосферасын құру, тіл туралы шумақ айту.

Мұғалімнің сөзі (үлгі)

«Оң қолымды жайып, жүрегімдегі қуанышымды сендерге сыйлаймын. Жер бетіндегі ең ақылды, ең күшті кім? — Адам. Сендер де ақылды, күшті, зерексіңдер. Ендеше білімімізге сеніп, сабақты бастайық».

Сұрақ белгісі

Үй тапсырмасын тексеру және бекіту сұрақтары.

Үй тапсырмасы

С. Торайғыровтың «Шығамын тірі болсам адам болып» өлеңін жатқа айту; «Шығамын тірі болсам адам болып» тақырыбына жазылған эссені оқу.

Карточкамен жұмыс (үлгі)

  • №1: Ауыз әдебиетінің түрлерін жаз.
  • №2: Әдебиеттегі бейнелеу құралдарын ата.
  • №3: Мақалды жалғастыр: «Бақа көлін сүйеді, ...»
  • №4: Жаңылтпашты жалғастыр: «Қара бала сары баланы жықты, ...»

Бекіту сұрақтары

  1. Өлеңдегі баланың айтқаны — арман ба, өтініш пе, әлде серт пе?
  2. Ақын бірнеше рет қайталайтын «надандық» ұғымын қалай түсінесің?

Кітап белгісі: теория және нақыл

Жұмбақ → түсіндіру → жаңа тақырыпқа кіріспе

Жұмбақ

Бұтақ басында ұясы бар, Біреуін бердім — дәл осыңда өмірің бар, Онын тердім.

Шешуі: Бидай

Бидай туралы қысқаша мәлімет

  • Бидай — әлемнің көптеген елдерінде негізгі азық-түлік, экономикалық маңызы зор дақыл.
  • Адамға қажет калорияның едәуір бөлігі бидай өнімдерінен алынады.
  • Жиырмадан астам түрі бар, ең көп тарағаны — жұмсақ бидай.
  • Өнеркәсіпте крахмал, спирт, май алуға; сабанынан қағаз, картон жасауға қолданылады.
  • Мал мен құсқа да құнарлы азық.

Нанға құрмет

«Нан — ас атасы». Қазақ танымында нан қасиетті: оны жерге тастамайды, үстінен аттамайды, үстіне зат қоймайды, бір қолмен үзіп жемейді. Бұл — асты қадірлеудің мәдениеті.

Жаңа тақырып: «Диқан баба» (мифтік әңгіме)

Көне аңыздың тәрбиелік өзегі — еңбек пен қанағат.

Мифтік әңгіме — өте көне заманнан жеткен аңыз сипатты әңгіме. Бұл шығармада адамзаттың молшылыққа көзқарасы, ас қадірі және еңбектің құны көркем түрде баяндалады.

Аңыздың мазмұны (ықшам, өңделген нұсқа)

Ертеде, адам баласы жаңа қалыптасып келе жатқан шақта, Аспан ата мен Жер ана жан біткенді жарылқап, Диқан баба жыл сайын жаңбырдың орнына арпа-бидай, қардың орнына аппақ ұн жаудырады екен. Сол кезде егін жердің шөбі секілді өзі өсіп, өзінен-өзі пісіп тұратын болыпты.

Ел-жұрт «сенікі-менікі» демей, дайын астықты жинап алып, қалағанынша пайдалана берген. Бір жылы егін бұрынғыдан да қалың шығып, астық аста-төк болып, қоятын жер де, ішетін ауыз да жетпей қалыпты.

Молшылықтың буына мастанған адамдар Диқан бабаға орынсыз, кесір сөз айтып, астықты аяқасты етіп қорлайды. Бұл көргенсіздікке шамданған Диқан баба: «Ас қадірін білмесең, ашаршылық — жазаң болсын», — деп, үш жыл бойы теріс қарап, жер бетіне бір түбір дән өсірмей қояды.

Ашаршылықтан тентіреген жұрт ақыры Диқан бабаға қайта жалынып, кешірім сұрайды. Диқан баба оларды есіркеп, бұрынғыдай көктен ұн жаудырмайды, бірақ жазда жаңбыр, қыста қар жаудырып: «Жауын-шашын суымен өздерің егін егіңдер, қажетін еңбектеріңмен табыңдар», — деп үйретеді.

Содан бері жұрт маңдай терін төгіп, еңбектің қадірін біліп, ас-ауқатты ысырап етпеуді, нанды қастерлеуді үйренген екен.

Негізгі идея

  • Молшылыққа мастанбау, тәкаппарлықтан сақтану.
  • Ас қадірі — аштықта білінетінін түсіну.
  • Нан — еңбектің жемісі, сондықтан қастерлі.

Сөздік жұмысы

Мейманасы тасу
астамшылық жасау, шектен шығу
Кепиет сөз
кесір сөз, жаман ырымға балаған сөз
Оспадарлық
көргенсіздік, әдепсіздік
Есіркеу
жаны ашу, аяу

Ойлануға түрткі

Аңыз бізге молшылық пен еңбектің тепе-теңдігін еске салады: дайын игілік адамды әлсіретеді, ал еңбек — тәрбиелейді.

Талқылау және тапсырмалар

Оқу → сұрақ → байланыстыру → шығармашылық

Кілт белгісі: сұрақтар

  1. Молшылық кезіндегі адамдардың мінезі қандай болды?
  2. Неліктен олар молшылық кезінде ойланып-толғанбады?
  3. Сеніңше, адамға ақыл кіру үшін міндетті түрде аштық көру керек пе?
  4. Диқан баба адамдарға қандай сабақ үйретті?
  5. Абайдың «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» сөзі аңыз идеясымен қалай үндеседі?

Оқу түрлері (ұсыныс)

Іштей оқу → тізбектей оқу → жекелеп оқу → мәтін бойынша сұрақ құрастыру.

Пәнаралық байланыс: «Пәндер тартысы» ойыны

  • Қазақ тілі: «Бидай» сөзін септеу.
  • Математика: бидайға қатысты сандық деректерді айту, салыстыру.
  • Дүниетану: бидай қай өңірлерде өсіріледі?
  • Бейнелеу өнері: бидайдың/масақтың суретін салу.

Батпырауық белгісі: шығармашылық жұмыс

Аңыз идеясын өмірмен байланыстыру

«Нан — ас атасы». Қазақ халқы нанды қасиетті санаған: жерге тастамаған, аяқпен баспаған, қол жумай ұстамаған. Алайда кейде кейбір балалар нанның қадір-қасиетін толық түсіне бермейді.

Осы тақырыпта өмірден мысал келтіріп, аңыздың негізгі ойын өз тәжірибеңмен байланыстырып эссе жаз.

Эссе жоспары (ұсыныс)

  1. Нанды қадірлеу деген не?
  2. Аңыздағы қателік және оның салдары.
  3. Өмірлік мысал.
  4. Қорытынды: қандай әдет қалыптастырамын?

Мақал-мәтелдер: тағылым өзегі

Сергіту сәті

Әр оқушы бір мақалдан айтады. Бір-бірімізді қайталамаймыз.

Жаңа мақалдар

  • Ашаршылық көрмеген — ас қадірін білмейді, жаяушылық көрмеген — ат қадірін білмейді.

  • Асты көрсең, қадір тұт; досты көрсең, қыдыр тұт.

Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы

Бүгін не үйрендік?

  • Мифтік әңгімемен танысып, жаңа тақырыпты меңгердік.
  • Мақал-мәтелдер арқылы өнеге алдық.
  • Шығармашылық тапсырма орындап, ой-өрісімізді кеңейттік.
  • Жаңа сөздермен сөздік қорымызды байыттық.

Үй тапсырмасы

  • «Диқан баба» әңгімесін түсініп оқу.
  • Мақал-мәтелдерді жаттап, жазып келу.

Бағалау

Топтық жұмыс, жауап сапасы, шығармашылық тапсырма және белсенділік бойынша.