Оқушының белсенділігі мен іскерлігін арттырып, шығармашылыққа баулу
Бәсекеге қабілетті қоғамға апарар жол: сапалы кәсіби даярлық
Жаңарған Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуындағы басты мақсаттардың бірі — әлемдік деңгейде бәсекеге қабілетті елдер қатарына ену. Бұл бағыт адамды ең маңызды құндылық ретінде танып, қоғам дамуының өзегі болатын болашақ мамандарды кәсіби даярлау сапасын арттыруды талап етеді.
Тұғырлы білім мен кәсіби білікті ұштастыра отырып, кәсіби міндеттерді шығармашылықпен шеше алатын жаңа тұрпатты маман даярлау студенттің (оқушының) дербес іс-әрекетінсіз мүмкін емес. Сондықтан кәсіптік білім беру үдерісін жаңаша қарап, шығармашылық дербестікті дамыту арқылы меңгерген білім, білік, дағдыларды өзгермелі өмір жағдайында тиімді қолдануға үйрету — маңызды міндет.
Бұл мәселенің өзектілігі еліміздің стратегиялық құжаттарымен және білім беру саласындағы мемлекеттік бағдарламалардың талаптарымен үндеседі. Қай елдің болсын өсіп-өркендеуі, әлемдік ортада алдыңғы шептен орын алуы ұлттық білім беру жүйесінің бағытына, сондай-ақ жаңа оқыту технологияларын ұтымды қолдану мен шығармашылық оқытуды кеңінен енгізуге байланысты.
Қоғам талабы
Ақыл-ой белсенділігі, шешім қабылдау, шығармашылықпен әрекет ету.
Оқу нәтижесі
Өмірлік және кәсіби міндеттерді нақты жағдайда тиімді шешу.
Негізгі құрал
Интерактивті әдістер, тәжірибе, талдау және жинақтау.
Құзыреттілік: білім көлемі емес, мәселені шеше білу
Болашақ мамандарды кәсіби даярлаудағы басты тұғырлардың бірі — білім алушыны құзыреттілікке бағыттау. Құзыреттілік білімгердің ақпараттылығының деңгейін ғана емес, ең алдымен мәселені дұрыс шеше білу қабілетін алдыңғы орынға қояды.
Егер құзыреттіліктің қалыптасуын кәсіби білім беру жүйесі аясында қарастырсақ, бұл — білім, білік, дағды және мүмкіндіктердің жиынтығы, яғни маманның қызметке қаншалықты дайын екендігін білдіреді.
Анықтама
Кәсіби құзыреттілік — маманның жеке бас сапалары мен психологиялық-педагогикалық және теориялық білімі, кәсіби біліктілігі, дағдысы және тәжірибесінің бір арнада тоғысуы.
Интерактивті оқыту: өзара әрекет арқылы тұлғаны дамыту
Оқыту әдістерін таңдау көптеген факторларға байланысты: білім берудің мақсаттары, курс ерекшелігі, сабақтың міндеті, оқушылардың мүмкіндігі, қолда бар оқу құралдары мен уақыт, мұғалім қолданатын дидактикалық жүйе. Әдістер оқу материалын меңгертумен қатар, оқушының интеллектуалдық дамуына және жеке қасиеттерінің қалыптасуына ықпал етеді.
Еліміздің демократиялық даму жолын таңдауы қоғамда шешім қабылдаудың маңызын күшейтті. Осыған байланысты оқушылардың белсенділігін арттыратын тәсілдер кеңінен қолданылып, олар интерактивті әдістер деп аталады. Интерактив сөзі ағылшын тіліндегі “өзара әрекет” ұғымын білдіреді.
Интерактивті оқыту тұлғааралық қарым-қатынасқа негізделе отырып, жеке тұлғаны дамытуға бағытталған қазіргі білім беру талаптарын қанағаттандырады. Ол танымдық белсенділікті, ізденіс дербестігін қалыптастырып қана қоймай, әрі қарай дамытады.
Артықшылықтары
- Өмірлік тәжірибеге сүйеніп, ақпаратты берік меңгеру.
- Талдау және жинақтау арқылы жеке және кәсіби қабілеттерді ашу.
- Оқушы мен мұғалімнің тұрақты өзара іс-әрекеті.
Қиындықтары
- Ақпаратты игеруге көбірек уақыт қажет болуы мүмкін.
- Бағалауда жаңа және күрделі өлшемдер енгізуді талап етеді.
- Танымдық іс-әрекетті басқаруда тәжірибесі аз мұғалімге қиындық тудыруы ықтимал.
Сабақ құрылымындағы маңызды қағида
Сабақ басында оқушыларға нақты тақырып беріледі; кейін сол тақырыпты дамытатын әрекеттер жүйелі түрде ұйымдастырылып, уақытылы жинақталып отырады. Нәтиже білімнің бағасымен емес, тапсырманы орындау барысындағы іс-әрекетпен өлшенеді.
Химияны кәсіби бағдарлау: мақсаттар мен тәжірибе
Интерактивті оқыту әдістерін қолдана отырып, химия пәнін оқушыларға терең меңгертуді және бұл білімді болашақ мамандықта кеңінен қолдануына жағдай жасауды басты назарда ұстаймын.
Алға қойған мақсаттар
- Оқушыны химия пәні арқылы мамандыққа баулу.
- Білім, білік, дағдыларын қалыптастыру.
- Оқуға ынтасын арттыру.
- Белсенділік пен іскерлікті дамытып, шығармашылыққа баулу.
- Химиялық тілді дамытып, теорияны практикамен ұштастыру.
- Мамандыққа қатысты химиялық үдерістерді түсіндіре алатын тұлға қалыптастыру.
Кәсіби қызығушылықты анықтау және “Металдар” тақырыбын тереңдету
Мамандыққа баулу мақсатында жаратылыстану-математика бағытындағы топ оқушыларынан «Мен қандай мамандық иесі болғым келеді?» тақырыбында тест алдым. Нәтижесінде оқушылардың басым көпшілігі теміржол саласына қатысты мамандықтарды таңдағаны анықталды.
Осыған байланысты «Металдар» тақырыбына ерекше мән беріп, бірнеше мәрте зертханалық жұмыстар ұйымдастырдым. Төмендегі кестеде тәжірибелердің бірінің мазмұны мен қорытындысы берілген.
| № | Тәжірибе | Не жасалды? | Не байқалды? | Қорытынды |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Темір мен мыс(II) сульфатының әрекеттесуі | Темір шегені мыс(II) сульфаты ерітіндісіне батырдық. | Темір шегенің беті мыс қабатымен қапталды. | Fe + CuSO4 → FeSO4 + Cu реакциясы орын алады. Тәжірибе арқылы тепловоз аккумуляторлары мен поршеньдер құрылымындағы материалдарға қатысты түсінік кеңейді. |
Жылдам бағалау және химиялық тілді дамыту құралдары
Альтернативтік тест
Өз тәжірибемде салыстыруға негізделген альтернативтік тестті жиі қолданамын. Бұл тест көп уақыт алмайды, тексеруге жеңіл әрі химиялық тілді дамытуға ықпал етеді: ортақ сұрақ оқылады, оқушы сәйкес бағанға “+” белгісін қояды.
| Металл | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Al | + | + | ||||
| Fe | + | + | + | |||
| Cu | + | + | + |
Тест сұрақтары (үлгі)
- Тепловоздың басқару пультінің сыртын қаптайтын металл?
- Тепловоз генераторын және якорьлерін жасауда қолданылатын металл?
- Тепловоздың тартқыш электрқозғалтқыштарында кездесетін металл?
- Коллектор мен орам (обмотка) қандай металдан жасалады?
- Иінді білікті (коленвал) жасауға қандай металдың құймалары қолданылады?
- Вагондардың сыртын қаптауға қандай металдың құймалары қолданылады?
Перфокарта және жеке жұмыстар
Химияны меңгертуде формулалардың маңызы зор. Сондықтан сабақта формуланың жалғасын табуға арналған перфокарталарды қолдану оқушылардың жылдам ойлауын және дәлдігін арттырады.
Сонымен қатар әртүрлі тақырыптарда жеке жұмыстар тапсыру сабақты тереңдетеді: оқушы зерттегенін ортаға салып, өз ойын дәлелдеп үйренеді. Нәтижесінде білім тереңдеп, есте сақтау, химиялық тілмен сөйлеу қабілеті дамиды; оқушылар ізденімпаздыққа және ұқыптылыққа тәрбиеленеді.
Қолданылатын жұмыс түрлері
- Дидактикалық ойындар: «Ойлан тап», химиялық лото, химиялық лабиринт.
- Топтық жарыс: берілген уақытта тапсырманы топпен орындау.
- Еркін тақырыпта мәтін құрастыру, ертегі жазу, ребус, сөзжұмбақ, басқатырғы құрастыру, шығарма жазу.
- Әдебиет іріктеу, аннотация жасау, конспектілеу, картотека құрастыру, жоспарлау, материал жинақтау.
Қорытынды: химиялық білім — еңбек нарығына бейім тұлға қалыптастыру құралы
Тәжірибемді қорытындылай келе, химиялық білімнің кәсіби мамандыққа бағытталуы дағды мен іс-әрекетке сүйеніп, өздігінен ізденетін, өздігінен шешім қабылдайтын, нарық жағдайына бейімделе алатын, адал еңбек ететін, бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыруға ықпал етеді деп сенемін.
Нәтижеге бағытталған формула
Білім + іс-әрекет + өзара әрекет = құзыретті маман