Өйткені әлемді өзгерту тек білімнің, сол білімді алуды үйретуші тұлға мұғалімнің ғана қолынан келетін іс
Білім беру тәжірибесінен ой-толғау
ХХІ ғасырда білім мен технология қарқынды дамыған сайын, мұғалім де өзгеруі тиіс.
Әлемді өзгерту — білім арқылы, ал сол білімді игеруге жол ашатын негізгі тұлға — мұғалім. Сондықтан бүгінгі күн мұғалімнен тек пәндік білімді ғана емес, педагогикалық-психологиялық сауаттылықты, тарихи-танымдық көзқарасты, саяси-экономикалық түсінікті және ақпараттық сауаттылықты талап етеді.
Өзекті мәселе: білімді қолдану мен ойды дәлелдеу
Бастауыш сынып мұғалімі ретінде сабақ үдерісінде оқушылардың алған білімін тиімді қолдануына, өз ойын ашық айтуына, білімін жинақтап, бағалай білуіне қатысты көңілім толмайтын тұстар болды.
Әсіресе дәлел келтіру кезінде өз тәжірибесіне сүйенбеуі, түсінігінің көбіне оқулық көлемімен шектелуі, білімді өмірлік жағдаяттарға тасымалдай алмауы мені қатты толғандырды.
Негізгі байқаулар
- Оқушы ойын ашық айтуға қиналады.
- Дәлелдер көбіне жеке тәжірибеге емес, мәтінге сүйенеді.
- Білім өмірмен байланыспай, қолдану дағдысы төмен болады.
Шешімге жол: деңгейлік курс және жеті модуль
Мұғалімдердің білімін жетілдіруге арналған деңгейлік курстан өткенге дейін бұл мәселелердің нақты шешімін таппай, кәсіби тоқырауға жақындағанымыз да шындық.
Ал курс бағдарламасы ұсынған жеті модульге негізделген оқыту әдістемесі оқыту мен оқудағы көптеген түйткілдің бағытын айқындауға көмектесті. Сол мүмкіндіктердің ішінде менің тәжірибемде ерекше нәтиже бергені — Блум таксономиясы.
Блум таксономиясы: шығармашылыққа бастайтын жүйе
1956 жылы америкалық ғалым Бенджамин Блумның төрағалығымен әзірленген ойлау дағдыларының иерархиялық моделі — Блум таксономиясы — сын тұрғысынан ойлауды дамытуға кеңінен қолданылатын тәсілдердің бірі.
Мен оқушыны пікірін ашық айта алатын, білімді тұлға ретінде қалыптастыру үшін әр сабақты осы жүйемен жоспарлауды жөн көрдім. Сабақты Блум таксономиясымен құрылымдаудағы мақсатым — оқушыларды сын тұрғысынан ойлау арқылы білімін талдауға, пікірін өмірмен байланыстырып, еркін айтуға бағыттау.
Танымдық үдерістің 6 деңгейі
Оқу мақсаттары ең қарапайым қадамнан бастап біртіндеп күрделенеді:
- 1 Білу (есте сақтау): ақпаратты тану, еске түсіру.
- 2 Түсіну: ақпаратты өз сөзімен жеткізу, түсіндіріп беру.
- 3 Қолдану: білімді жаңа жағдаятта пайдалану.
- 4 Талдау: ақпаратты бөліктерге бөліп зерттеу, байланысын табу.
- 5 Жинақтау (құрастыру): жаңа шешім ұсыну, идеяны құрастыру.
- 6 Бағалау: дәлелді пікір айту, шешім қабылдау, нәтижені таразылау.
Нәтиже: оқушының да, мұғалімнің де өсуі
Оқушының ойлау дағдыларының жоғары деңгейінде қарама-қайшылықты байқау, шешім қабылдау, баға беру сияқты әрекеттерді жүйелі ұйымдастыруды үйрену арқылы мұғалім ретінде өзіме деген сенімім нығайды.
Танымдық мақсаттардың күрделене түсу заңдылығын түсіну мені үнемі ізденіске жетеледі. Әр қадамда орындалған жұмысқа баға беру арқылы оқушының білім деңгейі артып, шығармашылығы шыңдалады.
Шығармашылыққа апаратын дағдылар
Шығармашылық тапсырмаларда оқушы: болжау, топшылау, құбылыстар арасындағы байланысты салыстыру қабілеттеріне сүйеніп, қорытынды жасап, жаңа шешім табады, өзіндік жаңалық ашады.
Бұл жаңалықты баланың шығармашылығын дамытуда пайда болған, қайталанбайтын өнім ретінде қарастыруға болады.
Блум таксономиясымен жүйелі жұмыс оқушы білімін шығармашылық деңгейге жетелеуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге бұл әдістеме мені де шығармашыл ойлауға, өзгенің пікірі мен іс-әрекетіне сыни тұрғыдан қарап, тиімді шешім қабылдай білуге үйретті. Кедергілер мен қиындықтарды талдап, қорытынды жасап, жаңа қадамдарға батыл баруға дағдыландым.
Мектеп тәжірибесі: кәсіби қауымдастықтағы ықпалдастық
Блум таксономиясының тиімділігі оқу мен оқытуда ғана емес, тәрбие жұмысында және мұғалімдердің бірлескен оқу үдерісінде де айқын көрінеді.
Біз, мектебіміздегі мұғалімдердің «Даму» кәсіби қоғамдастығының мүшелері, деңгейлік курста алған білімімізді мектеп тәжірибесіне енгізіп, әріптестерімізге үлгі көрсету арқылы оқушыны жан-жақты дамыған тұлға етіп тәрбиелеуге күш салып келеміз.
Қорытынды ой
Сабақты мақсатты түрде құрылымдау, тапсырмаларды ойлау деңгейіне сай іріктеу және нәтижені жүйелі бағалау — оқушыны да, мұғалімді де дамытатын нақты жол. Блум таксономиясы осы үдерісті түсінікті әрі өлшенетін қадамдарға бөліп, шығармашылыққа бастайтын берік тірек бола алады.