Қазақша рефераттар

Жабын ұлпа

Күнделікті жоспар: Биология (6-сынып), сабақ 6

Тақырып

ІІ тарау. Өсімдіктің өсімді (вегетативті) мүшелері. §7. Тамыр және тамыр жүйесі

Сабақтың типі

Аралас

Құрал-жабдықтар

  • Электрондық оқулық
  • Бейнефильмдер

Негізгі идея

Өсімді мүшелерге жалпы сипаттама беру және тамырдың түрлері мен олардың айырмашылықтарын түсіндіру.

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Өсімдіктің өсімді (вегетативті) мүшелеріне жалпылама сипаттама беріп, соның бірі — тамырдың түрлерін және олардың өзара ерекшеліктерін көрсету.

Білімділік

«Тамыр» және «тамыр жүйесі» ұғымдарының мәнін ашып, олардың қызметін оқушыға нақты әрі түсінікті түрде жеткізу.

Тәрбиелік және дамытушылық

  • Түрлі тәрбиелік шаралар арқылы оқушы тұлғасында жағымды өзгерістерге ықпал ету.
  • Пәнге және тақырыпқа қызығушылықты дамыту.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығын бақылап, олардың зейінін сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Карточка арқылы бағалау

Кейбір оқушыларға карточкалар таратылады. Тапсырмалар арқылы білім деңгейі бағаланады.

1-карточка

Ұлпалар

I. Кестені толықтыру

Әр ұлпаның құрылысы мен қызметіне қарай кестедегі бос орынға тиісті реттік нөмірді жазыңдар.

  1. Жасушалары бір-бірімен тығыз жанасады; алғашында тірі болып, біртіндеп қабықшасы қалыңдап өлі жасушаларға айналады. Су мен улы газдарды ішке өткізбейді; өсімдікті ыстықтан, суықтан, қатты желден қорғайды.
  2. Тірі жасушалар тобынан тұрады; зат алмасу нәтижесінде түзілген нәруыз, көмірсу және майлардың артығын қорға жинайды. Хлоропластары бар тірі жасушаларда органикалық зат түзіледі; жапырақ пен сабақтағы жасушааралық кеңістіктерде ауа мен су жиналады, бұл өсімдіктің құрғақшылыққа төзімділігін арттырады.
  3. Жасушалары алғашында тірі болғанымен, өсе келе қабықшасы қалыңдап, цитоплазмасы кеуіп, өлі жасушаға айналады. Беріктігі өте жоғары болғандықтан, жапырақтың жыртылмауына және нәзік сабақтың сынбай өсуіне әсер етеді.
  4. Жасуша қабықшасы жұқа, цитоплазмасы толық, вакуольдері ұсақ; сабақ пен тамырдың ең ұшында орналасады. Өсімдіктің ұзарып әрі жуандап өсуіне ықпал етеді.
  5. Өсімдік мүшелерінің әр жерінде шашыраңқы орналасады. Жасушаларының пішіні атқаратын қызметіне қарай өзгеріп отырады; қабықшасы жұқа, ұзақ уақыт тірі күйінде сақталады, кейде басқа ұлпа жасушаларының арасында шашырай жатады. Зат алмасу нәтижесінде бөлінген заттар өсімдікті малға жем болудан, зиянды микробтар мен жәндіктерден қорғайды; жабын ұлпамен тығыз байланысты.
  6. Қызметіне байланысты жасуша пішіндері әртүрлі. Жасуша қабықшасы сүректенген, қалың және көптеген ұсақ саңылаулары болады; сол саңылаулар арқылы ерітінді сүзіліп, келесі жасушаға өтеді.

II. Таңдау сұрағы

Өң мен тоз қай ұлпаға жатады? Дұрыс жауабын белгілеңдер.

  • 1.Түзуші
  • 2.Өткізгіш
  • 3.Жабын
  • 4.Тірек
  • 5.Негізгі
  • 6.Бөліп шығарушы

2-карточка

Биологиялық диктант

I. Көп нүктенің орнына сөздерді қойыңдар

  1. 1 Тек … жасушалары ғана бөлінуге қабілетті.
  2. 2 Өңнің кейбір жасушалары ұзарып өсіп … айналады.
  3. 3 Жоғары сатыдағы өсімдіктердің төменгі сатыдағы өсімдіктерден айырмашылығы — өте жақсы дамыған … болуы.
  4. 4 Қоректік ұлпа мен фотосинтездеуші ұлпаны қосып … деп атайды.
  5. 5 … жасуша қабықшасы жұқа, бір-бірімен тығыз орналасқан ұсақ тірі жасушалардан тұрады.
  6. 6 Шайыр жолы, эфир майы каналы, сүт жолдары, безді түктер, жабысқақ түктер, безді қабыршақтар, шірнеліктер … ұлпаға жатады.
  7. 7 Тамырдың топырақтан сорып алған минералды тұздарының судағы ерітіндісін жерүсті мүшелеріне … жеткізеді.
  8. 8 Өсімдіктерде тірек ұлпасы … болып саналады.
  9. 9 Жапырақ сағағына және жүйкелеріне беріктік қасиет беретін …
  10. 10 Жабын ұлпа … деп бөлінеді.

Жауаптары

Тексеруге арналған кілт

  1. 1) ұлпаларының
  2. 2) түзуші ұлпа
  3. 3) түзуші ұлпаның
  4. 4) өң, тоз, қабық
  5. 5) түкке
  6. 6) негізгі ұлпа
  7. 7) тірек ұлпасы
  8. 8) қаңқасы
  9. 9) өткізгіш ұлпа
  10. 10) бөліп шығарушы ұлпа

№5 зертханалық жұмыс

Тамыр типтерін және кіндік пен шашақ тамыр жүйелерін салыстыра талдау.

Практикалық бөлім

Мақсаты

Тамыр жүйесі мен тамыр типтерінің мәнін ажыратып, олардың өзіндік ерекшеліктерін тәжірибе жүзінде талдап, зерттеу.

Құрал-жабдықтар

  • Кіндік тамыр жүйесі бар өсімдіктер: қауын, қарбыз, сәбіз, бақбақ, жоңышқа және т.б. кеппешөптері.
  • Кеппешөп болмаса, алдын ала тұқымнан өсіруге болады: күнбағыс, үрмебұршақ, асбұршақ.

Алдын ала дайындық

Сабақтан 10–15 күн бұрын тамыр жүйесі пайда болғанға дейін пиязды ыдыстағы суға орналастырыңдар.

10 күн бұрын сәбіздің жемтамырын топыраққа көмсеңдер, жіңішкерген жерінен жанама тамырлар дамиды.

Жұмыстың барысы

  1. 1

    Тамыр типтерін ажырату

    Алдарыңа берілген асбұршақ немесе қауын, қарбыз және т.б. өсімдіктердің кеппешөбінен тамырын мұқият қарап, тамыр типтерін анықтаңдар: негізгі тамыр, жанама тамыр, қосалқы тамыр. Суретін салып, атауларын жазыңдар.

  2. 2

    Қосалқы тамыр және шашақ тамыр жүйесі

    Қосалқы тамырды және шашақ тамыр жүйесін қарау үшін суға салынған пиязшықтың жаңадан шыққан тамырларын талдаңдар.

  3. 3

    Шашақ тамыр жүйесін анықтау

    Бидай және жүгері кеппешөптерінен шашақ тамыр жүйесін қарап, белгілеңдер.

  4. 4

    Кіндік тамыр жүйесін бақылау

    Алдын ала (10 күн бұрын) топыраққа көмілген сәбізден кіндік тамыр жүйесін қарап, жанама тамырларын ажыратыңдар.

  5. 5

    Салыстыру және қорытынды

    Кіндік және шашақ тамыр жүйелерінің ерекшеліктеріне назар аударып, оқулықтағы суреттермен салыстырыңдар.

Ескерту: Толық нұсқасын жүктеу (сілтеме/қосымша кейін енгізіледі).