Ашық сабақтың мақсатын ашу
Сабақтың тақырыбы: Ши тоқу
Бұл сабақ ұлттық қолөнерді танытып, оқушылардың талғамын дамытып, ісмерлік пен шеберлікке баулиды.
Сабақтың мақсаты
- Ұлттық қолөнердің бір түрі — ши тоқуды үйрету.
- Ши өнерінің түрлерімен таныстырып, көркемдік талғамын қалыптастырып, ой-өрісін дамыту.
- Ептілікке, ісмерлікке және шеберлікке тәрбиелеу.
Сабақтың форматы
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Сабақтың әдістері
- Сұрақ-жауап, түсіндірме, дамыта оқыту, денелей көрсету
Көрнекіліктер
- Тартылып алынған жаңа ши
- Кептіріліп, аршылып дайындалған ши
- Ши тоқитын ағаш қондырғы
- Ораулы шилер, арқау жіп, ұршық, салмақ тас
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру және дайындық
Ашық сабақтың мақсаты таныстырылады, оқушылардың дайындығы тексеріледі.
2) Жаңа сабаққа кіріспе
Отбасында бақыттың бастауы бол,
Жас жеткіншек тілейді бастауды мол.
Оза шабар өрнекті өнері бар —
Үлгі тұтар қазағым, мақтаулы ел.
Қазақ халқының сан қырлы өнерінің ішінде аналарымыз бен қыздарымыз өз қолымен жасайтын қолөнердің орны бөлек. Осы сабақта сол мұраның бірі — ши тоқу өнеріне назар аударамыз.
Оқушылардың тіл байлығын және ойлау мәдениетін дамыту үшін шешендік сөздерден үзінділер еске түсіріліп, сабақ мазмұнымен табиғи түрде байланыстырылады. Сондай-ақ тұрмыста қолданылатын мал өнімдері мен олардың түрлері қысқаша талданады.
3) Ши өнері туралы түсінік
Мұғалім оқушыларға ой қозғау сұрағын ұсынады: «Табиғи құрғақ материалдан жіп немесе боялған жүн арқылы құрастырылған композиция қалай аталады?»
Ши тоқу — ерте заманнан бері халқымыздың қолданбалы қолөнерінің бір түрі. Күзгі табиғат аясындағы серуен кезінде оқушылар шидің қалай өсетінін, қалай жұлынатынын, сыртқы пішінін бақылап, өз әсерлерін ортаға салады.
4) Кітаппен жұмыс: «Ақ ши»
Мәтін оқылып, түсіндіріледі. Дайындалған ақ ши үлгісі көрсетіліп, оның ерекшелігі талқыланады.
Қабығынан аршылып тоқылған шиді ақ ши дейді. Халық ақ шиді кеңінен қолданған: құрт пен ірімшік жайғанда, тары қайнатып сүзгенде, қазан-ошақты қоршағанда және басқа да күнделікті тіршілікте пайдаланған. Бұл бұйымдар кей өңірлерде өре, өреше, шыпта деп те аталады.
Осы сабақта оқушылар ақ ши тоқудың негізгі қадамдарын үйренеді.
5) Тоқу қондырғысы және бөлшектері
Ши тоқуға арналған қондырғы өте қарапайым. Ол төмендегі бөліктерден тұрады:
-
Екі аша ағаш (қада)
Қондырғыны жерге бекітуге арналған тірек.
-
Ортасындағы белағаш
Жіптерді бағыттап, тоқу жүйесін ұстап тұрады.
-
Дайындалған жіп (арқау)
Шиді біріктіріп, өрімін қалыптастырады.
-
Салмақ тас
Жіптің тартылуын бірқалыпты ұстауға көмектеседі.
Белағаштың үстіне арақашықтықтары тең кертіктер жасалады. Ол кертіктер дақ деп аталады. Дақ саны жіп санына тең болады және тоқу жіптерінің біркелкі түсуі үшін қажет.
6) Қауіпсіздік және тәжірибелік жұмыс
Практикалық бөлім басталар алдында қауіпсіздік ережелері түсіндіріледі.
Іске сәт! Істің басы ілгері болсын!
Сынып екі топқа бөлініп, тапсырмалар үлестіріледі. Қыздар екі-екіден алма-кезек қондырғыда жұмыс істейді. Жұмыс барысында мазмұнға сай сергіту сәттері өткізіліп, шешендік сөздер, мақал-мәтелдер, жыр, айтыс, ән арқылы шығармашылық қолдау беріледі.