Қазақша рефераттар

Орхон - Енисей ескерткіштері

Сабақ тақырыбы

Орхон–Енисей ескерткіштері. Күлтегін жыры.

Оқу мақсаты

Әдеби шығармадағы тұлғалық болмысты гуманистік тұрғыдан талдау (Т Ж2).

Тілдік құзыреттілік

Әдеби шығарма.

Пәнаралық байланыс

Музыка, қазақ тілі.

Сабақ нәтижелері

Оқушылардың барлығы

  • Оқулықтағы және қосымша тапсырмаларды орындайды.
  • Жазба жұмысын орындайды.
  • Сұрақтарға жауап береді.

Оқушылардың көбісі

  • Топтық жұмысты бірлесе орындайды.
  • Өз бетінше жұмыс жасайды.
  • Қосымша үлестірме ресурстармен жұмыс істейді.
  • Сұрақтарға жауап береді.

Оқушылардың кейбіреуі

  • Оқулықтан тыс қосымша тапсырмаларды орындайды.
  • Тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіреді.

Бағалау критерийлері

  • Жеке, жұптық және топтық тапсырмаларды орындай алады.
  • Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Ресурстар мен әдіс-тәсілдер

Ресурстар

  • Оқулық.
  • Суреттер.
  • Топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар және түрлі заттар.
  • Топтық тапсырмалар.
  • Кері байланыс құралдары, стикерлер.

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап.
  • Әңгімелеу.
  • Түсіндіру.
  • Ойын әдісі.
  • Көрнекілік.
  • Рефлексия.

Алдыңғы оқу

6-сыныпта өткен білімді пысықтау және еске түсіру.

Сабақ барысы

Басталуы

5 минут
  1. 1 Бағалау парақшасымен таныстыру.
  2. 2 Топқа бөлу: оқушылар себеттен кәмпит алып, түсіне қарай 3 топқа бөлінеді.

Топтарға бөлу

  • 1-топ: сары кәмпиттер
  • 2-топ: көк кәмпиттер
  • 3-топ: қызыл кәмпиттер

Психологиялық ахуал

«Қызыл гүлім-ай» биі.

Жаңа білім

10 минут

Білу және түсіну

Оқушылар берілген мәтіндерді оқиды.

Ойын: «Сақина салмақ»

Ойынның ерекшелігі: сақина кімнің қолында қалса, сол оқушы мұғалімнің сұрағына жауап береді.

Ортасы

10 минут

Қолдану

Әр халықтың қалыптасу және даму жолында өзіне тән ерекшеліктері болады. Осы тарихи құндылықтарды зерделеп, ғылыми айналымға енгізу — кез келген мемлекет үшін маңызды мәселе.

Орхон–Енисей ескерткіштері және Күлтегін ескерткіші

Кеңес Одағы кезеңінде өткен тарихымызды жан-жақты зерттеуге мүмкіндік шектеулі болды. Сондықтан ата-бабамыздан қалған бай мұраны зерделеуге бағытталған іргелі еңбектер егемендік алғаннан кейін ғана кеңінен көріне бастады.

Түркі халықтарының көне дәуірдегі көпғасырлық мәдени мұраларының бірегейі — Күлтегін ескерткіші. Ол VII–VIII ғасырларда жазылған Орхон–Енисей жазба ескерткіштері қатарына жатады және түркі тарихын тануда баға жетпес дереккөз саналады.

Бұл ескерткіштер арқылы бізге Түркі тарихының маңызды деректері жетті. Күлтегін ескерткіші бір кездері түркілер мекендеген Енисей өзені бойымен де, қазіргі Моңғолия аумағындағы Орхон өзені бойындағы Кошо-Цайдам ойпатымен де сабақтас кеңістікте қарастырылады. Ол Моңғолия астанасы Ұланбатырдың батысынан шамамен 400 шақырым қашықтықта орналасқан өңірмен байланыстырылады.

Зерттелу тарихы (қысқаша шолу)

  • Н. М. Ядринцев — ескерткішті алғаш тауып, ғылым әлеміне танытқан зерттеуші.
  • 1890 жыл — Гейкель басқарған басфин-угор қоғамының экспедициясы ескерткіш орналасқан жерге барып, жазуды көзбен көріп тексереді.
  • 1901 жыл — В. Радлов бастаған Орыс ғылым академиясының экспедициясы зерттеу жүргізеді.
  • 1902 жыл — Ужчжоудағы ағылшын консулы К. Кэмппель Күлтегін ескерткіші бойынша бірқатар зерттеу жұмыстарын атқарады.
  • 1909 жыл — француз саяхатшысы Де Ля Кост барып қайтады.
  • 1912 жыл — ғалым В. Л. Котвич зерттеу жұмыстарын жүргізеді.
  • 1958 жыл — монғол–чехословакия біріккен ғылыми экспедициясы ескерткіш орнына қазба жұмыстарын жүргізеді (басшысы — чех археологы Л. Иисль). Бұл В. В. Радловтан кейінгі ең маңызды қазба жұмыстарының бірі саналады.

Қорытынды ой

Орхон–Енисей ескерткіштері мен Күлтегін жазбалары — түркі дүниесінің тарихи жадын, дүниетанымын және рухани құндылықтарын танытатын аса құнды мұра. Оларды оқу мен талдау оқушының тарихи санасын қалыптастырып, әдеби мәтіндегі тұлғалық болмысты гуманистік тұрғыдан пайымдауға жетелейді.