Қазақша рефераттар

Термин сөздер

Сабақ туралы

Сынып

6-сынып

Тақырып

Мыс–тас ғасыры (энеолит)

Сабақ типі

Жаңа материалды меңгерту және өздігінен оқып-үйрену

Мақсаты

Оқушыларға энеолит дәуірінің негізгі ерекшеліктерін және тарихи ескерткіштерін жүйелі түрде түсіндіру.

Дамытушылық және тәрбиелік бағыты

  • Тас дәуірі кезеңдерінің ерекшеліктерін салыстыра отырып, еңбек құралдарының жетілуін өздігінен ізденіп анықтауға баулу.
  • Еңбексүйгіштікке, ата-баба тарихын құрметтеуге және мәдени мұраны сақтауға тәрбиелеу.

Термин сөздер

  • Археология
  • Тас дәуірі
  • Ботай тұрағы

Көрнекілік

  • Интерактивті тақта
  • Слайдтар
  • Тірек-сызбалар
  • Тест тапсырмалары

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндірмелі әдіс
  • Топтық сайыс сабағы
  • Өздігінен оқып-үйрену

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сыныпты 3 топқа бөлу: Палеолит, Мезолит, Неолит.
  • Әр топтан топ басшысын сайлау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

1-тапсырма: тест жұмысы

Жауап кілті:

1 – Ә

2 – А

3 – Б

4 – Б

5 – Б

6 – Б

7 – Ә

8 – Б

9 – Б (40 мың)

10 – Ә

Бағалау өлшемі

  • 1–6 сұрақ: «3»
  • 7–8 сұрақ: «4»
  • 9–10 сұрақ: «5»

2-тапсырма: «Сөйлемді толықтыр»

  1. 1.Олдувай.
  2. 2.Питекантроп қаңқасы.
  3. 3.Үңгірлер.
  4. 4.Неолитте.
  5. 5.100 мың жыл.
  6. 6.Жіп орнына жануар сіңірлерін пайдалану.
  7. 7.Неандертальдық.
  8. 8.Бифас.
  9. 9.Микролиттер.
  10. 10.Еңбек бөлінісі.

Қосымша тапсырма: бейне-көрініс

Бейне-көрініс бойынша әр топ қысқаша әңгіме (шағын мәтін) құрастырады.

III. Топ басшыларына сұрақтар

Палеолит тобы

  1. 1) «Тарих» сөзін алғаш кімдер қолданды?

    Жауап: арабтар.

  2. 2) Дүниежүзінде қанша этнос бар?

    Жауап: шамамен 3000.

  3. 3) Тарихтың қайнар көзі неде?

    Жауап: деректер.

  4. 4) Тасқа, қышқа салынған сурет-жазулардың атауы қандай?

    Жауап: пиктография.

  5. 5) Жазбаша тарихты алғаш қағаз бетіне түсіріп қалдырғандар кімдер?

    Жауап: жылнамашылар.

Мезолит тобы

  1. 1) Неолиттің басты жаңалығы қандай?

    Жауап: балшықтан ыдыс жасау, егіншілік пен мал шаруашылығының дамуы.

  2. 2) Малды қолға үйрету мен егіншілік қай кезеңде қалыптаса бастады?

    Жауап: мезолитте.

  3. 3) Питекантроп пен синантропты қалай атайды?

    Жауап: тік жүретін адам.

  4. 4) Неандерталь адамы алғаш қай жерден табылды?

    Жауап: Германиядан.

  5. 5) Қазақстандағы неолит ескерткіштері қай өңірлерден табылған?

    Жауап: Арал өңірі; Солтүстік Қазақстан (Пеньки ауылы маңы); Балқаштың солтүстігі; Орталық Қазақстан (Қарағанды, Зеленая Балка, Жезқазған өңірі); Шығыс Қазақстан. Жалпы 500-ден астам тұрақ анықталған.

Ескерту

Түпнұсқа мәтінде Палеолит тобына арналған сұрақтар екі рет қайталанған. Бұл нұсқада қайталау алынып тасталды.

Жаңа тақырып: Мыс–тас ғасыры (энеолит)

Уақыты

Энеолит кезеңі б.з.б. 3000–2800 жылдар аралығын қамтиды.

Негізгі жаңалық

Өндірісте мыстан жасалған құралдар қолданыла бастады. Ең алғашқы кең қолданылған металл — мыс.

Мағынасы

«Энеолит» сөзі «мыс–тас ғасыры» дегенді білдіреді. Дегенмен металл тасты толық алмастырған жоқ: тас құралдар қатар қолданылды.

Энеолит қоғамындағы басты өзгерістер

1

Еңбек бөлінісінің тереңдеуі

Қауым ішінде атқарылатын жұмыстар түрі көбейіп, міндеттер жіктеле түсті.

2

Аталық ру үстемдігінің қалыптасуы

Қоғамдық қатынастарда ер адамның рөлі күшейіп, аталық ру белгілері айқындала бастады.

Қазақстандағы энеолит ескерткіштері

  • Ботай тұрағы (Солтүстік Қазақстан) — энеолиттің ең белгілі ескерткіштерінің бірі.
  • Шебір елді мекені (Маңғыстау) — б.з.б. 3–2 мыңжылдықтармен мерзімделеді.

Негізгі түйін

Адамның жасағаны және тапқанының бәрі еңбек өнімі болып саналады. Энеолитте мыс өңдеу меңгеріліп, тұрмыстық және сәндік бұйымдар жасау кеңейе түсті.

Бекіту: кезеңдерді салыстыру

Кезең Уақыты Негізгі белгілері Қоғам/адам

Палеолит

 б.з.б. 2,5 млн – 12 мың жыл Тас құралдар; аңшылық пен терімшілік; отты пайдалану. Рулық қауым; питекантроп (епті адам).

Мезолит

 б.з.б. 12 мың – 5 мың жыл Садақ пен жебе; микролиттер (ұсақ жаңқа тастардан жасалған құралдар); табиғи-климаттық өзгерістер. Тайпалық бірлестіктер; синантроп (тік жүретін адам); қауым 3 топқа бөлінді: қариялар, ересектер, балалар.

Неолит

 б.з.б. 5 мың – 3 мың жыл Егіншілік; жануарларды, соның ішінде итті қолға үйрету; тұрмыста жаңалықтардың көбеюі. неандерталь туралы түсініктер (мәтіндегі берілім сақталды).

Энеолит

 б.з.б. 3000 – 2800 жыл Мыс құралдардың пайда болуы; тас құралдардың қатар қолданылуы; еңбек бөлінісі; аталық ру үстемдігі. саналы адам, кроманьондық (мәтіндегі берілім сақталды).

Бағалау

Оқушылардың тест нәтижесі, топтық тапсырмаларға қатысуы және жауаптарының толықтығы бойынша бағаланады.

Үй тапсырмасы

  • §15. Тақырыпты оқып келу.
  • Энеолит тақырыбы бойынша тест құрастыру.