Пресвитериандық шіркеулер
Кіріспе және ұйымдастыру
Іс-шара оқушылармен амандасудан және қысқа бейнебаян көрсетілімінен басталады. Одан кейін оқушыларға ой қозғау сұрақтары қойылады: «Дүние жүзінде қанша дін бар? Қандай діндерді білесіңдер?»
Осы сұрақ арқылы негізгі идея нақтыланады: дәстүрлі діндерден бөлек, қоғамға қауіп төндіретін теріс діни ағымдар да бар екені түсіндіріледі.
Маңызды контекст
Қазақстанда түрлі конфессия өкілдерінің бейбіт қатар өмір сүруіне және өзара тиімді қарым-қатынас жасауына қолайлы жағдай жасалған. Конфессияаралық келісім тәжірибесі көптеген елдерге үлгі. Дегенмен, кейбір адамдар агрессия мен діни радикализмнің қауіпті түрлеріне еріп, азаматтардың қауіпсіздігі мен мемлекеттің тұрақтылығына қатер төндіруі мүмкін.
Діни экстремизм ұғымы
Діни экстремизм — діни дұшпандық пен жек көрушілікті қоздыру мақсатында мемлекеттің аумақтық тұтастығын немесе егемендігін бұзуға, мемлекеттік құрылысты өзгертуге, билікті күшпен басып алуға бағытталған, діни негізделген немесе діни «камуфляждалған» әрекеттер жиынтығы.
Психологиялық аспект: «тартым» қалай жұмыс істейді?
Тренинг 1: «Жылтыр қорап» тәсілі
Сырты көз тартатын қорап таңдалып, ішіне әдемі зат (мысалы, сырға немесе сақина) салынады. Мұғалім қорапты көрсетіп: «Кім көргісі келеді — шығып қарай алады» деп қызығушылықты оятады.
Қорап ішін көруге көбіне қызығушылығы жоғары оқушылар ұмтылады. Осыдан кейін талқылау жүргізіледі: «Сектаға қандай адамдар тезірек ілігуі мүмкін?»
Сектаға ену тәуекелі жоғары адамдар
- Бейтаныс нәрсеге қызығушылығы жоғары адамдар.
- Өзін-өзі бағалауы төмен, ішкі сенімсіздігі бар және оны қорғауға «ашулы дайын» адамдар.
- Әлеуметтік әділетсіздікке алаңдап, жеке өмірлік сәтсіздіктерінің себебін жақындарынан немесе қоғамнан көретін адамдар.
Тренинг 2: «Тыңдау әсері»
Екі оқушы тақтаға шығады. Екеуіне де бір тапсырма беріледі: бірі «қыс» тақырыбында, екіншісі «жаз» тақырыбында шағын әңгіме құрастырады. Бірақ қағаздағы қосымша нұсқаулар әртүрлі:
- 1-оқушы: «Мені мұқият тыңдаңдар!»
- 2-оқушы: «Маған қарамаңдар, көңіл аудармаңдар!»
Талқылау қорытындысы: тыңдалған адамға сөйлеу жеңіл, ал назардан тыс қалған адамға қиын. Осыдан «сектаға кімдер тезірек ілігеді?» деген сұраққа келеміз: тыңдалмаған, жанында сырласатын досы жоқ, жалғыздық сезінетін адамдар.
Құқықтық және азаматтық негіз
Мемлекеттік бағдар
«Қазақстан–2050» стратегиясы — қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты ретінде елдің тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне басымдық береді.
Зайырлылық қағидасы
ҚР Конституциясының 1-бабында Қазақстан зайырлы мемлекет екені бекітілген. Қазақстанда ешбір дін мемлекеттік дін болып танылмайды; дінді таңдау немесе таңдамау — әр азаматтың еркі.
Нормативтік негіз (қысқаша)
- ҚР Конституциясы: 1, 5, 12, 14, 19, 20, 22, 23, 34-баптар
- «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» ҚР Заңы
- «Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңы (2005)
- ҚР Азаматтық кодексі (1994)
- Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы ҚР Заңы (1995, №2198)
- «Терроризмге қарсы күрес туралы» ҚР Заңы (1999)
Діни бірлестіктер туралы дерек
2012 жылғы 25 қазанда 17 конфессияны ұсынған 3 088 діни бірлестік қайта тіркеуден өтті (2008 жылы — 4 551).
Қайта тіркелген конфессиялар (17)
- Ислам
- Православие
- Саентология
- Інжілдің христиан-баптистері
- Католицизм
- Иегова куәгерлері
- Пресвитериандық шіркеулер
- Жетінші күн адвентистері
- Евангелиялық-лютерандық шіркеу
- Әдіскерлер
- Новоапостол шіркеуі
- Кришнаиттер
- Бахаи
- Иудаизм
- Буддизм
- Иисус Христос шіркеуі (ақырғы киелі күндер, мормондар)
- Меннониттер
Манипуляцияға қарсы тұру дағдылары
Тренинг 3: «Көрініс» (желілік компания мысалы)
Екі оқушы ортаға шығып, қысқа көрініс қояды: біреуі екіншісін алдап, желілік компанияға тартуға тырысады. Қалған оқушылар диалогты бақылап, «тартым» әдістерін байқайды.
Негізгі ой: «Тегін ірімшік тек қақпанда болады» — кез келген «тым жақсы ұсынысқа» сын көзбен қарау қажет.
Өзіңізге қоятын бақылау сұрақтары
- «Мен осы адамға ұқсап, күні бойы көшеде жүріп, адамдарды тартқым келе ме?»
- «Оларға менің жетістіктерімнен қандай пайда бар?»
- «Олар маған қандай мақсатпен “көмектесіп” жүр?»
- Бейтаныс, тым сыпайы әрі ығыр қылатын байланысқа түспеу.
- Ығыр қылатын адамнан әдебиет алмау және кездесуге келіспеу.
- Мекенжайды, телефон нөмірін қалдырмау.
Қауіпсіздік формуласы
Ең тиімді қорғаныс — бастапқы ұстанымнан айнымай, өз позицияңызды нақты сақтау. Ол үшін заңды білу, діни ағымдар туралы сындарлы ақпарат оқу, философиялық ойлауды дамыту маңызды.
Тыйым салынған ұйымдар туралы ескерту
Іс-шарада Қазақстан аумағында тыйым салынған діни бірлестіктер және экстремистік сипаттағы ұйымдар туралы да ақпарат беріледі. Бұл бөлімнің мақсаты — нақты атауларды жаттату емес, оқушылардың құқықтық жауапкершілік пен қауіп-қатерді бағалау дағдысын күшейту.
Сот шешімдері негізінде тыйым салынған ұйымдар (үзінді)
- ҚР Жоғарғы Соты (15.10.2004): Аль-Каида; Шығыс Түркістан ислам қозғалысы; Өзбекстан ислам қозғалысы; «Конгра-Гел» (Курд халқының конгрессі).
- ҚР Жоғарғы Соты (15.03.2005): Асбат аль-Ансар; «Ағайынды мұсылмандар»; «Талибан»; «Боз гурд»; «Жамаат моджахедов Орталық Азия»; «Лашкар-е-Тайба»; «Әлеуметтік қоғам реформалары».
- Астана қаласы соты (17.11.2006): «АУМ Синрикё»; «Шығыс Түркістан азаттығы ұйымы».
- Астана қаласы соты (05.03.2008): «Түркістан ислам партиясы».
Ескерту: аталған тізім — іс-шара мәтініндегі үзінді. Ресми өзекті ақпаратты тек мемлекеттік және сот органдарының жарияланымдарынан нақтылау қажет.
Қосымша мысалдар
Шетелдік тыйым салынған ұйым ретінде көрсетілген: «Хизб-ут-Тахрир» (Астана қаласы сотының 28.03.2005 ж. шешімі бойынша).
ҚР аумағында тыйым салынған оккульттік-мистикалық ұйымдар: «АЛЛЯ-АЯТ», «АТА ЖОЛЫ».
Қарым-қатынас дағдылары: «Жоқ» деп айта білу
Тренинг 4: «Жоқ» деп айтуға үйрен
Қатысушылар екі шағын топқа бөлінеді. Бірінші топ әртүрлі эмоциялық күймен «Жоқ» деп айтуға тырысады, ал екінші топ дауыс ырғағына қарап, айтушының қандай эмоцияда тұрғанын анықтайды.
Нәтиже: қысымға түссеңіз де, айқын әрі сенімді шекара қою — қауіпсіз мінез-құлықтың өзегі.
Манипуляцияның «жақсы жағын ғана көрсету» әдісі
Тренинг 5: «Махаббат» ұғымы арқылы талдау
Оқушылар «Махаббат деген не?» деген сұраққа жауап ретінде бір-бірін қайталамай, стикерге бір ғана сөз жазып, жүрекше пішініндегі плакатқа жапсырады. Кейін талқылау жүргізіледі: махаббаттың қай қыры айтылды, тағы қандай түрлері бар?
Бұл жаттығу манипуляцияның бір қырын көрсетеді: теріс ағымға тарту кезінде бастапқыда тек жақсы жақтар айтылады, ал уақыт өте келе жағымсыз қырлары ашылады.
Қорытынды және рефлексия
Жіп арқылы қорытынды жасау
Соңында оқушыларға сұрақ қойылады: «Теріс діни ағымға түспеу үшін нақты не істер едің?»
Бір оқушы жіпті ұстап өз жауабын айтады да, жіпті келесі оқушыға береді. Осылайша әрқайсысы нақты әрекет ұсыну арқылы ойды бекітеді: сыни ойлау, заңды білу, жеке шекараны қорғау, ақпаратты тексеру, қауіпсіз байланыс мәдениеті.
Бұл бөлім сабақтың негізгі нәтижесін бекітеді: қауіпсіздік — тек ақпаратта емес, күнделікті таңдауда және тұрақты дағдыда.