Қазақ халқының ғасырлар бойы жинақтаған бала тәрбиесі хақындағы тәжірибесі ұланғайыр
Ар мен адамзат қамы — ұстаздық мұрат
Ой толғауымды Шәкәрімнің: «Адамдық борыш — ар үшін, Барша адамзат қамы үшін, Серт берген еңбек етем деп, Алдағы атар таң үшін» деген, туған халқы алдындағы азаматтық үнін танытқан өлең жолдарымен бастаймын. Бұл жолдар біздің жүрек соғысымызбен үндесетіндей. Өйткені ұстаз мамандығының өзегі — «алдағы атар таң үшін», яғни болашақ үшін қызмет ету.
Негізгі ой
Бала тәрбиені алдымен отбасынан, кейін мектептен алады. Сондықтан мектептегі тәрбие — қоғамның ертеңіне әсер ететін шешуші күш.
Бағдар
Ұлттық сезім мен ұлттық үрдісті баланың бойына сіңіру — мұғалімнің кәсіби әрі азаматтық міндеті.
Тәлім-тәрбие: халықтық негіздің мәні
Орыстың ұлы педагогы С. Ушинскийдің «Тәлім-тәрбие дәрменсіз болмауы үшін, ол халықтық болуы тиіс» деген пікірі бүгін де өзектілігін жойған жоқ. Демек, әр баланың бойына ұлттық сезім мен рухани негізді дарыту — тәрбиенің берік арқауы.
Ұстаздық рөлім
- Мен — ұстазбын, мұғаліммін, зерттеушімін, жас ұрпақты келешекке жетелейтін тәрбиешімін.
- Информатика пәні мұғалімі әрі сынып жетекшісі ретінде бала тәрбиесіне тікелей араласып келемін.
- Төрт жылдық тәжірибемді түйіндей отырып, халық педагогикасының маңызы күн өткен сайын артып келе жатқанын байқаймын.
- Жүйелі білім мен тәлімді тәрбие беруде ұлттық құндылықтарға сүйену — уақыт талабы.
Қазіргі сын-қатер және ұлттық тәрбиеге бетбұрыс
Қазіргі таңда адамдардың өмірге көзқарасының өзгеруі және қоғамдағы келеңсіз факторлардың (нашақорлық, жезөкшелік, тастанды балалар, қатыгездік және т.б.) орын алуы балалар тәрбиесіне кері әсерін тигізуі мүмкін. Осындай өзекті мәселенің шешім жолдарының бірі — ұлттық тәрбиеге бет бұру.
Мектептегі үрдіс
Халық мұрасына, әсіресе салт-дәстүрге бетбұрыс күшейіп келеді. Оны тәрбиемен ұштастыру — шәкіртті адамгершілікке, шыншылдыққа, әдеп пен ізетке баулудың жолы.
Тұжырым
Халықтық педагогика — даналық мектебі. Ол ұрпақ санасына өмірдің мәнін, ізгіліктің өлшемін, адамдықтың биігін орнықтырады.
Басты бағдар
Ұлттық тәрбиені жан-жақты қолдау — болашақтың сәулесіне нұр шашатын маңызды қадам. Бұл — ертеңге салынған берік іргетас.
Халықтық педагогиканың мақсаты
Халықтық педагогиканың негізгі мақсаты — ата-бабаларымыздан қалған мұра негізінде жас ұрпақты адамгершілікке, ұлтжандылыққа, адал еңбекке, өмірге бейімділікке, әсемдік пен әдемілікті тануға, Отан намысын қорғауға тәрбиелеу. Оқушының ұлттық санасы мен рухы ұлттық білім мен тәрбие арқылы дамиды.
Тәрбие тамыры қайда?
Бұл ілімнің тамыры — халық қазынасында, оның қадір-қасиеті мен білім болмысында. Ол кешегі өткен қариялардан, ғұлама ойшылдардан, шешендер мен билерден, сал-серілерден мирас болып қалған ұлы тәрбие құралы.
Ізгі қасиеттердің қоғамдық өлшемі
Қай халықтың баласы болсын, олардың бір-бірінен айырмасы түбегейлі емес: ешбір ұлт баласын жамандыққа тәрбиелемейді. Барлығы да ізгілікке, жақсылыққа, елін және тілін сүюге, азаматтық болмысқа тірек болатын құндылықтарды ұрпақ бойына сіңіруді көздейді. Ұлттық салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптың заманға сай өрнектері әрдайым жоғары бағаланады.
Әдет пен әдеп
Әдемі әдет пен әсем әдеп, аталық дәстүр мен көркем мінез — ғасырлар бойы қалыптасқан халық педагогикасының адамгершілікке толы үлгі-өнегесі.
Қонақжайлық және имандылық
Халқымыздың қонақжайлылығы, кең пейілділігі, көпшілдігі, дос көңілділігі — әлеуметтік имандылықтың белгісі. Иманды адам өзгеге жақсылық ойлайды, қамқорлық жасауға дайын тұрады, әркімге ізетпен, инабатпен қарайды.
Мейірімділік — адамгершіліктің шыңы
Иманы кәміл адам мейірімді болады. Мейірімділік — адам бойындағы қасиетті сезім. Ата мейірімі, әке мейірімі, ана мейірімі — ұлағатты ұғымдар, адамгершіліктің асқар шыңы.
Мектеп — баланың жүрегіне жол табатын орта
Тәрбиенің сан салалы, күрделі мәселелеріне терең бойлауға мүмкіндік беретін, күнделікті қарапайым дағдылар арқылы бала жүрегіне жол табатын алғашқы білім ордасы — мектеп. Жас ұрпақты тәрбиелеуші ретінде түйгенім: адамды тәрбиелеу үшін тәрбиеленушіні жан-жақты тану қажет, оның жан дүниесін зерттеу — міндет.
Ушинский ұстанымы
С. Ушинскийдің «Оқушыларға жан-жақты тәрбие беру үшін, оны жан-жақты зерттеп білу керек» деген сөзі педагогикалық мақсат қоюға және оқу-тәрбие жұмысын нәтижелі жүргізуге әрдайым бағдар береді.
Мұғалім тұлғасы және кәсіби мәдениет
Мұғалім — баланың жеке тұлғасын қалыптастырушы, тәлім-тәрбие өнегесінің бастаушысы, жарқын үлгісі. Ол бала қиялын самғатып, арманын биіктететін негізгі тұлға. Бүгінгі жас өркеннің ертеңгі әлеуметтік-саяси қоғам мүшесі ретінде қалыптасуында тәрбиенің маңызы айрықша.
Басты міндет
Қоғамдағы озық тәрбиелік дәстүрлерді пайдаланып, шәкіртті биік адамгершілік қасиеттерге баулу — мұғалімнің басты міндеті.
Кәсіби талап
Мұғалім жан-жақты жетілген, білімді, әдістемелік-шығармашылық әлеуеті жоғары болуы тиіс; халықтық дәстүр, әдет-ғұрып, салт-сана ерекшеліктерін кәсіби деңгейде меңгеруі қажет.
Өлшем
Кәсіби білік-дағдылар — мұғалімнің жеке кәсіби-педагогикалық мәдениетінің өлшемі. Ол жеке мәдени деңгеймен, адамгершілікпен, ізденімпаздықпен және зерттеушілікпен астасады.
Мұғалім кәсіби білімін үздіксіз жетілдіргенде ғана оқушының танымдық және шығармашылық қабілетін дамытып, ғылымға деген қызығушылығын қалыптастыра алады.
Сынып жетекшісі ретінде көздейтін мақсат
Сынып жетекшісі ретінде алдымда отырған жас жеткіншектерді ертеңгі күні білімді, адамгершілігі мол, қоғамымызды өркендетуге қабілеті мен қарымы жететін азамат, дербес тұлға етіп тәрбиелеуді мақсат етемін. Ол үшін оларды өз бетімен білім алуға, терең ойлауға, ойын анық әрі дұрыс жеткізе білуге үйретуім керек.
Тәрбие жұмысымның тірегі
Қазақ халқының ғасырлар бойы жинақтаған бала тәрбиесі туралы тәжірибесі ұланғайыр: елін, жерін, халқын сүю; рухани асыл қазынаны қадірлеу; жақсыдан үйреніп, жаманнан жирену; әдептілік пен кішіпейілділікке ұмтылу; үлкенді сыйлап, кішіні құрметтеу. Осы қағидаларды ескере отырып, тәрбие жұмысымды халықтық педагогика негізінде жүргіземін.
Қорытынды: ұлттық рух — бәсекеге қабілетті ұрпақ негізі
Адамның рухани байлығы қашанда мол болуы тиіс. Біз ұрпағымыздың зерделі, ойлы, ақылды болып, көркем гүлдей жайнап өсе беруін қалаймыз. Құнарлы жерде өскен мәуелі ағаштың тамыры секілді, мектепте берілген ұлттық тәрбие мен білімнің нәрін бойына сіңіріп өскен баланың өмірге бейімділігі де, зерделілігі де жоғары болады.
Ұлттық рухани байлықты бойына сіңірген, «Мен қазақпын» деп айта алатын ұрпақ өз бойындағы ізгі қасиеттерді өмірде дұрыс пайдалануға бейім келеді. Ал жан дүниесі ұлттық рухани ізгіліктерге бай жас ұландар еліміздің бәсекеге қабілетті елдер қатарына ұмтылысында жол бастайды.