Қазақша рефераттар

Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту жұмыстарының оқыту тәсілдері

Оқушының қажеттілігін қалыптастырудағы мектептің әсері

Оқушылардың өздігінен жұмыс істеу мәселесі мұғалім тәжірибесінде жиі кездеседі. География сабақтарында картаға қатысты тақырыптарды тек теориялық деңгейде қарапайым өту оқушыда терең әрі тұрақты білім қалыптастыра бермейді. Өйткені әр оқушы кеңістіктік бейнені бірдей елестете алмайды.

Сондықтан кескін картамен және түрлі тақырыптық карталармен жүйелі жұмыс істетіп, білім мен дағдыларды жаттықтыратын әдістерді қолдану тиімді. Алайда жоғары сыныптарға өткенде сызу пәнінің қысқартылуы, АКТ-ны кеңінен қолдану талабы да әсер етеді: қолмен орындауға негізделген жұмыстарға оқушыны қызықтыру қиындай түседі. Дегенмен жағымды жағы да бар: физикалық география курсына 2 сағат бөлінуі практикалық әрекеттерге уақыт қарастыруға мүмкіндік береді.

Осындай жағдайда мұғалім оқушыларды ынталандыратын жолдарды іздейді. Мен үшін тиімді тәсілдердің бірі — пластилинмен жұмыс. Бұл жұмыс балаларды қызықтырып қана қоймай, саусақ икемділігін дамыта отырып, форма мен түсті сәйкестендіру, ойлау және сөйлеу дағдыларын жетілдіреді. Сонымен қатар бақылағыштықты күшейтіп, қиял кеңістігін ұлғайтады.

Кезінде А. С. Макаренко: «Адамның тіршілік әрекетіне ең жақын, қажетті материалдар — саз, ағаш, қағаз және т.б. Себебі солардан біз өзімізге қажетті құндылық пен мәдениетті жасаймыз... олардың ішінде шексіз шығармашылық қиял жатыр», — деп жазған.

[1, 7-б.]

Пластилинмен жұмыс барысында бала тек объектіні қарап қоймай, оны сезінеді. Сезім мүшелері неғұрлым белсенді қатысса, ақпаратты бейнелеу арқылы қабылдау да соғұрлым артады. Нәтижесінде әр оқушы өз көзқарасын, ойын, ұстанымын нақты көрсете алады.

Бұл тәсілдің тағы бір артықшылығы — пластилин қатпайды. Егер нәтиже ойдағыдай шықпаса, қайта бұзып, жаңадан жасауға болады. Осылайша қателесуден қорықпай, тәжірибе жасау мәдениеті қалыптасады.

Мақсат пен міндеттер

Менің оқушылармен пластилин арқылы жұмыс істеудегі мақсатым — география сабақтарында оқушылардың белсенділігін, танымдық және шығармашылық қабілеттерін арттыру.

  • Практикалық және өздік жұмыстарды орындау барысында білім сапасын арттыру.
  • Практикалық және өздік жұмыстар арқылы шығармашылықты дамыту.
  • Орта буындағы оқушылардың география пәніне қызығушылығын күшейту.

Негізгі бөлім

Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту: оқыту тәсілдері

Мүсіндеуді әдістемелік тәсіл ретінде көптеген танымал педагогтар қолданған: Мария Монтессори, В. А. Сухомлинский, А. С. Макаренко, психолог Н. С. Лейтес және басқалар (мысалы: «Умственные способности и возраст», М., 1971).

Бұл тәсілдің білім беру технологияларымен байланысы:

  • Кіріктірілген оқыту технологиясының маңызды бөлігі.
  • Денсаулықты сақтай отырып оқытуға сәйкес (қимыл, сенсорика, ұсақ моторика).
  • Жобалау жұмысына жақын: оқушы еңбегінің нәтижесінде нақты өнім (мысалы, рельеф, климат т.б. карталар) пайда болады.

Пластилинмен тиімді жұмыс істеу үшін оның шығу тарихын қысқаша білу де пайдалы. Пластилинді алғаш ойлап тапқан — Англиядағы өнер мектебінің оқытушысы Вильям Харбут. 1900 жылы пластилин Мәскеуде өндіріліп, кең тарай бастады. Оның құрамы тазартылған саздан, восктен, майлардан, бояғыштардан және кептіруден сақтайтын қоспалардан тұрады. Материал жеңіл, түс таңдауы көп және бірнеше рет қолдануға ыңғайлы.

Қазіргі таңда пластилин түрлері тек түсіне ғана емес, қасиеттеріне қарай да ерекшеленеді. Мысалы, Германияда шығарылатын формопласт: дайын мүсінді қайнаған суға салса, гипс тәрізді қатаяды, бірақ қайта қолдануға келмейді. Ал Crayola түрлері өте қанық түстерімен және ерекше қасиеттерімен танымал.

Пластилинмен жұмыс істеу түрлері

1) Ауқымды (көлемді) жұмыс

  • Конструкциялық: әртүрлі бөлшектерді біріктіру арқылы жасау.
  • Пластикалық: әріптер, геометриялық фигуралар және т.б. қалыптау.

2) Жазықтық жұмыс

  • Сурет салу: дайын суретке пластилин түстерін таңдап жағып шығу (алдымен негіз дайындалады).
  • Аппликация: алдымен фон жасалып, кейін бөлек түстерден жасалған бейнелер жапсырылады.
  • Барельеф: бедерлі бейне жасау.
  • Стекамен өрнектеу: пластилин бетіне құралмен сызып сурет түсіру.
  • Жгуттармен/домалақтармен мозаика: фонға жапсырып, мозаикаға ұқсас композиция құрау.

Тәрбиелік және психологиялық әсері

Осындай тәсілдерді қолдану оқушының жеке тұлға болып қалыптасуына тікелей ықпал етеді. Іс-әрекет барысында ол өзін ересек сезінеді, жауапкершілігі артып, ынтасы оянады. Жұппен немесе топпен жұмыс істегенде өзара көмектесу қажеттілігі туып, бір-бірін түсіну және қолдау мәдениеті қалыптасады.

Жалпы жұмыс үдерісінде эстетикалық талғам, ұқыптылық, нәтижеге ұмтылу сияқты қасиеттер тәрбиеленеді. Мұндай дағдылар оқушының болашақта қай салада қызмет етсе де құнды болады.

Психологтардың пікірінше, баланың қол қозғалысы мен икемі оның физикалық әрі жүйкелік-психологиялық дамуының маңызды көрсеткіші. Қол қимылы неғұрлым белсенді болса, жүйке жүйесінің жұмыс деңгейі соғұрлым жоғары болады. Қолдың қимылы ми қызметімен тығыз байланысты: оң қол — сол жақ ми жарты шарымен, ал сол қол — оң жақ ми жарты шарымен көбірек үйлеседі.