Қазақша рефераттар

Сабақтың бекіту

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пән / сынып

7-сынып. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы

Тақырып

§5. Оғыз мемлекеті

Сабақтың түрі

Аралас

Әдісі

Интерактивті

Көрнекіліктер

  • Түрік қағанатының картасы
  • Хронологиялық кесте
  • «Оғызнама» дастаны
  • Қалалар мен қолөнер бұйымдарының суреттері

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Оқушыларды Оғыз мемлекетінің пайда болу тарихымен таныстыру.

Міндеттері

  1. IX ғасырдың соңы – XI ғасырдың басында Қазақстанның оңтүстігі мен Сырдария бойында құрылған Оғыз мемлекетінің тарихын, қоғамдық құрылысын және мемлекеттің күшеюіне ықпал еткен саяси жағдайларды сипаттау; шаруашылығы мен қолөнерінің дамуын түсіндіру.
  2. Оғыз мемлекетіне тән ерекшеліктерді өзге түрік мемлекеттерімен салыстыра білу, деректермен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
  3. Қазақ жеріндегі өркениетті мемлекеттер туралы білімді кеңейтіп, ел тарихына деген мақтаныш сезімін қалыптастыру.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқу құралдарының түгелдігін тексеру.
  • Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын сұрау (Қарлұқ қағанаты)

  1. Қарлұқ қағанаты қай жерде құрылды?
  2. Қағанат құрамында қандай тайпалар болды?
  3. Қарлұқ қағанаты сыртқы саяси жағдайын күшейту үшін кімдермен күресті?
  4. Қағанат билігі неліктен Қарахан мемлекетінің қолына өтті?
  5. Қарлұқ қағанаты дәуірінен өз атауын сақтаған қандай қалаларды білесің?
  6. Қарлұқтардың шаруашылығы қандай бағыттарда дамыды?
  7. Қарлұқтар арасында ислам дінін қабылдау қай кезден басталды?

III. Жаңа сабақ жоспары

  1. Оғыз мемлекетінің құрылуы және жер аумағы
  2. Оғыздардың тайпалық құрамы мен қоғамдық құрылысы
  3. Саяси жағдайы
  4. Шаруашылығы
  5. Кәсібі мен қолөнері

Оқу форматы

Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін жаңа тақырып бойынша мәтінмен жұмыс ұйымдастырылады: мәтінді мұқият оқып, негізгі ойды бөліп алу қажет. Одан кейін өзіндік жұмыстарға арналған тапсырмалар беріледі.

  • Картамен жұмыс
  • Кесте толтыру
  • Сөйлемдерді толықтыру

IV. Өзіндік жұмыс

Алғашқы тапсырма: сынып болып Оғыз мемлекетінің құрылуы, жер аумағы, орталығы және әлеуметтік-этникалық құрамы бойынша №1 кестенің қажетті бөлімін толтыру.

Сабақ барысында карта арқылы Оғыз мемлекетінің жер аумағын және орталығын көрсету тапсырылады. Сондай-ақ, оның Қазақстанның қазіргі қай өңірінде орналасқанын анықтауға назар аударылады.

1-тапсырма: Ел басқару жүйесі

Оғыз мемлекетінің ел басқару ерекшеліктеріне сипаттама беріңдер. Төмендегі ұғымдарды толықтырыңдар:

Лауазымдар

  • Жабғу — ________
  • Инал — ________
  • Атабек — ________
  • Сюбашы — ________
  • Күл-еркін — ________

Басқару институттары

  • Халық жиналысы — ________
  • Қаңқаш — ________
  • Ұлы және кіші құрылтай — ________

Жауапты Түрік қағанатының қоғамдық-әкімшілік құрылысымен салыстыра отырып беру ұсынылады.

2-тапсырма: Сыртқы саясат (картамен жұмыс)

Картаны пайдаланып, сұрақтарға нақты жауап жазыңдар:

  • Оғыз мемлекеті қандай мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты?
  • Олар кімдерге қарсы күрес жүргізді?

Мақсат: Оғыз мемлекетінің сыртқы саясаттағы мүддесін және оған жету жолындағы күресті түсіну.

3-тапсырма: Қалаларға салыстырмалы талдау

Оғыз және Қарлұқ мемлекеттеріндегі қалаларды салыстырыңдар:

  1. Қалалардың пайда болуына шаруашылықтың әсері
  2. Қалалар туралы тарихи деректер
  3. Қалалардың орналасқан жері
  4. Бүгінгі күнге дейін атауы сақталған қалалар

Қорытындыны кесте түрінде рәсімдеңдер: «Оғыз мемлекеті — Қарлұқ қағанаты».

Мұғалім тапсырмалардың бірнеше нұсқасын ұсына отырып, оқушылардың материалды жеңіл меңгеруіне бағыт береді және олардың ойлау қабілеті, тапқырлығы, байқағыштығы мен зеректігін дамытуға мүмкіндік жасайды.

V. Сабақты бекіту

  1. Оғыздардың Сырдария өзенінің орта ағысына қоныстануына қандай себептер әсер етті?
  2. Оғыз тайпалық одағының құрылуы мен дамуына қандай жағдайлар ықпал етті?
  3. Оғыздардың қоғамдық құрылысы қандай болды?
  4. Оғыз мемлекеті жаңа жерлерді басып алу мақсатын қалай жүзеге асырды?
  5. Оғыз мемлекетінің әлсіреуіне не себеп болды?
  6. Оғыз мемлекетінің шаруашылығы мен кәсібінің дамуы туралы не білесің?

Қосымша

Тест сұрақтары: 1–10.

VI–VII. Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Оқушылардың жауаптары, кестелері және картамен жұмыс нәтижесі бойынша бағаланады.

Үйге тапсырма

  • §5-параграфты оқу.
  • №1 кестені толықтыру.
  • Тест сұрақтарына дайындалу.

Тест тапсырмалары (үзінді)

  1. X ғасырда Оғыз мемлекетінің астанасы:
    A) Янгикент B) Сауран C) Баласағұн D) Қарақорым E) Сығанақ
  2. Оғыздарда мүлік теңсіздігінің негізі:
    A) Жерге меншік B) Мүлікке меншік C) Малға меншік D) Егін алқаптарына меншік E) Аталғандардың бәрі
  3. XI ғасырда оғыздарды талқандаған тайпа:
    A) Сельжуктер B) Хазар C) Ғұндар D) Меркиттер E) Қыпшақтар
  4. Оғыз тайпасының өзегі қайда қалыптасты?
    A) Жетісуда B) Оңтүстік Қазақстанда C) Сырдарияның төмен ағысында D) Шығыс Қазақстанда E) Батыс Қазақстанда
  5. Оғыз мемлекеті қай ғасырларда өмір сүрді?
    A) VIII–IX ғғ. B) IX–X ғғ. C) IX–XI ғғ. D) X–XII ғғ. E) XII–XIII ғғ.
  6. Оғыз билеушісінің титулы:
    A) Горхан B) Қаған C) Патша D) Ягбу E) Гуньмо
  7. Махмұд Қашқаридің айтуынша «бозоқтар» мен «үшоқтар» болып екі ірі топқа бөлінген:
    A) Қарлұқтар B) Наймандар C) Оғыздар D) Жалайырлар E) Керейлер
  8. Сюбашы лауазымын кім иеленді?
    A) Оғыз әскерінің басшысы B) Діни басшысы C) Оғыз тайпаларының көсемдері D) Ақсүйектер E) Оғыздардың салық жинаушысы