Қандай өзендер деп ойлайсыңдар
Дүниетану • 4-сынып • Аралас сабақ
Сабақтың тақырыбы: Өзен және көл
Бұл сабақта өзен мен көл ұғымдарының мәнін ашып, олардың табиғат пен адам өміріндегі құндылығын түсіндіреміз. Оқушылар Қазақстанның өзендері мен көлдері туралы бастапқы түсінік қалыптастырып, су ресурстарын тиімді пайдалану мен сақтауға қатысты жауапты көзқарас қалыптастырады.
Сабақтың мақсаты
Өзен және көл ұғымының құндылық ретіндегі мәнін ашу.
Сабақтың міндеттері
- Қазақстанның өзендері мен көлдері туралы бастапқы түсінік қалыптастыру.
- Өзендер мен көлдерді тиімді пайдалану және сақтау жөнінде пікір мен сенім қалыптастыру.
- Өзен-көлдерді қадірлеуге, үнемдеуге тәрбиелеу.
Ұйымдастыру
- Сабақ түрі: жаңа материалды игеру.
- Әдістері: түсіндіру, сұрақ-жауап, кестемен жұмыс.
- Көрнекілігі: оқулық, физикалық карта, кескін карта.
- Пәнаралық байланыс: өзін-өзі тану, дүниетану.
Сабақтың барысы
Басталуы: амандасу және ой шақыру
Мұғалім оқушылармен амандасып, түгендеу жүргізеді. Оқушыларды «шаттық шеңберіне» тұрғызып, сабаққа назар аудартатын жұмбақтар айтылады.
Жұмбақ
Жылт-жылт еткен,
Жырадан өткен.
Жауабы: Су
Жұмбақ
Жер астынан тесіп шығады,
Бұралаңдап серуен құрады.
Жауабы: Бұлақ
Жұмбақ
Басталып мұздықтан жол тартар,
Жарыққа айналып буырқанып,
Сағадан бір шығар.
Жауабы: Өзен
Мұғалім сұрайды: «Неліктен су, бұлақ, өзен туралы жұмбақ жасырылды?» Оқушылардың жауаптарын тыңдап, бүгінгі тақырыппен байланыстырады: өзендер мен көлдер.
Картаға назар және әңгімелесу
Мұғалім өзен туралы өлең жолдарын оқып, картадан өзен-көлдерді көрсетуге бағыттайды. Оқушылар өздерінің бұрынғы білімін еске түсіреді: «Өзен-көлдерді картадан көріп отырсыңдар ма? Оларды қалай таныдыңдар?»
Өлең үзіндісі
Таулардан өзен ағар сарқыраған,
Айнадай сәуле беріп жарқыраған.
Жел соқса, ыстық соқса бір қалыпта,
Аралап тау мен тасты арқыраған.
Ойлануға сұрақ
«Жер шарының қанша бөлігін су алып жатыр?»
Оқушылардың жауабы: үштен бірі.
Нақты дерек
Қазақстан аумағында көлемі әртүрлі 40-тан астам өзен бар екені айтылады. Мысалдар: Ертіс, Есіл, Жайық, Тобыл, Сырдария, Іле, Нұра.
Өзендер мен көлдер қай өңірде орналасқан?
Шығыс
Зайсан, Марқакөл, Ертіс
Батыс
Каспий, Арал, Жайық
Оңтүстік
Алакөл, Балқаш, Сырдария, Іле
Солтүстік
Нұра, Есіл
Қосымша сұрақ: «Көлдер немен толығады?»
Жауап: көлдерге өзендер құяды, жауын-шашын және жер асты сулары да әсер етеді.
Бекіту: кітаппен жұмыс
Ы. Алтынсариннің «Таза бұлақ» әңгімесін оқып, мәтіндегі негізгі ойды талқылау ұсынылады.
Талқылау сұрағы
«Әй, жолаушы, болсаң осы бұлақтай бол!» деген жазудың мәнін түсіндіріңдер: адам да бұлақтай таза, пайдалы, мейірімді болуы керек.
Топтық тапсырма
Оқулықтағы кейіпкерлерді рөлге бөліп оқу:
- I топ — бірінші жолаушы
- II топ — екінші жолаушы
- III топ — үшінші жолаушы
Картамен жұмыс
Қалаларды және өздерің тұратын жерді картадан көрсетіп, жақын маңдағы су көздерімен байланыстырыңдар.
Қозғалыс сәті: «Тамшыдан бұлтқа дейін»
Оқушылар қимыл-қозғалыс арқылы судың айналымын бейнелейді: тамшы, арық, көлшік, бу, бұлт, жаңбыр.
Өлең-қимыл нұсқаулығы
- 1. Тамшы болып тамайық, (бір орында секіру)
- 2. Арықпен бірге ағайық. (екі-екіден бірігу)
- 3. Көлшік болып жиналып, (көлшік болып жиналу)
- 4. Күнге қолды бұлғайық. (төрт-төрттен бірігу)
-
5. Күн көзімен құрғайық,
6. Бу боп аспан төрінде бұлттар санын құрайық. (төрт-төрттен бірігу) - 7. Бұлттан жаңбыр сөгілер, (қайта жеке-жеке тарау)
- 8. Жер әлемге төгілер. (орнында секіру)