Қазақша рефераттар

Бас киімдер жасау

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пән/сынып
Еңбекке баулу, 4-сынып
Сабақтың тақырыбы
Ұлттық киімдер туралы мәлімет. Бас киімдер жасау
Сабақтың типі
Ашық сабақ
Әдістер
Баяндау, түсіндіру, көрсету
Көрнекіліктер
Слайд, ұлттық киімдердің суреттері, үлгілері
Сілтеме
Еңбек оқулығының әдістемесі

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға ұлттық киімдер туралы түсінік беру, олардың түрлерімен таныстыру.

Дамытушылық

Ұлттық бұйымдарға қызығушылықты арттыру, шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік

Халық өнерін, салт-дәстүрді бағалай білуге, ұқыптылық пен шеберлікке тәрбиелеу.

Топқа бөлу

Сынып оқушылары жыл мезгілдері бойынша төрт топқа бөлінеді:

  • 1-топ

    Күз айында туғандар

  • 2-топ

    Қыс айында туғандар

  • 3-топ

    Көктем айында туғандар

  • 4-топ

    Жаз айында туғандар

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

Оқушылар шеңберге тұрады. Мұғалім келесі оқушыға үлкен жүрекшені ұсынып, бүгінгі күніне сәттілік тілейді. Әр оқушы бір-біріне жылы лебіз айтып, сыныпта жағымды ахуал қалыптастырады.

Қызығушылықты ояту

Қазақ халқының қолөнері көне заманнан бері тарихпен бірге дамып, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан мол мұра. Бұл дәстүрдің бір қыры туысқан Орта Азия халықтарының және орыс халқының қолөнерімен де астасып жатады.

Қолөнердің маңызды салаларының бірі — киім тігу.

Қазақтың ұлттық киімдері әсемдігімен қатар, көшпелі тұрмысқа лайық ыңғайлылығымен де ерекшеленеді. Кейбір үлгілерді үлкендер күнделікті өмірде кисе, енді бірін салтанатты жиындарда, ұзату мен тойларда қолданады (мысалы, қалыңдыққа сәукеле кигізу дәстүрі).

Қазақтың ұлттық киім үлгілері Еуразия даласын мекендеген көшпелі халықтың табиғи ортаға бейімделген өмір салтына сай қалыптасты. Киімнің сымбаты, ою-өрнегі мен әрбір әшекейінде халқымыздың тарихы мен дүниетанымының айрықша ізі бар. Бұл — ұлттық мәдениетіміздің көрінісі.

Мағынаны тану: бас киім

Ерлерге тән бас киімдер

Қазақ дәстүрінде ер мен әйелдің бас киімі бөлек болады. Ерлерге тән бас киімдерге: тақия, бөрік, тымақ, мұрақ (айырқалпақ) жатады. Олар теріден, аң терісінен немесе тыстық матаны сырып тігу арқылы жасалады.

  • Жылы түрлері: елтірі, сеңсең, лақ терісі, пұшпақ сияқты терілермен тысталады, арасына жүн салынып сырылады.
  • Маталары: барқыт, пүліш, атлас, шұға секілді жылы әрі сәнді маталар қолданылады.

Әйелдерге тән бас киімдер

Әйелдер бас киімдеріне: кимешек, жаулық, сәукеле, желек, шәлі, бүркеніш және өзге де түрлер жатады. Көпшілігі жеңіл іштік матадан тігіледі, ал тақия, құндыз бөрік, шошақ бөріктер ең бағалы аң терілерінен жасалады.

Дәстүрлі түсінік

Қазақ ғұрпында бас киім көріктілік пен сән-салтанатты ғана емес, береке мен қадір-қасиетті білдіретін қасиетті киім саналған. «Дос аяғыңа қарайды, дұшпан басыңа қарайды» деген мәтел осы ұғыммен сабақтас.

Бас киімге құрмет және қолданылу ерекшелігі

Бас киімге құрмет көрсету — әдептің бір нышаны. Сыпайылық танытқанда, кешірім сұрағанда немесе ерекше жағдайда бас киімді шешу, кейде бөрікті жерге қою секілді ишаралар бас киімді қастерлеуден туған.

Қазақта қысқы және жазғы бас киімдер бөлек, сондай-ақ той-жиында немесе жорықта киілетін үлгілер де өзгеше болып, әртүрлі тәсілмен тігілген.

Тымақ: қыстың ең жылы бас киімі

Тымақ — қазақта кең тараған қыстық бас киім. Тымақтың түрі көп, соның ішінде ең бағалысы — түлкі тымақ. Оның маңдайы мен құлақтарының ішкі жағына түлкі терісі тігіледі, сырты мақпал, пүліш немесе басқа да асыл маталармен қапталады.

Пішімі

Төбесі төрт немесе алты сай киізден құралып, шошақтау болып келеді.

Жасалу тәсілі

Арасына жүн салып, сырып тігу арқылы жылуды жақсы сақтайды.

Тыстау маталары

Барқыт, пүліш, атлас, шұға — жылы әрі сәнді материалдар.

Автор туралы мәлімет

Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Мұнайшы ауылы, №7 орта мектеп КММ.

Технология пәні мұғалімі: Жанабаева Жаныл Жұмабаевна.