Қазақша рефераттар

Көпжасушалы жасыл балдырлар

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пәні мен сыныбы

Биология, 7-сынып

Сабақтың тақырыбы

Көпжасушалы жасыл балдырлар

Мақсаттар

  • Білімділік: көпжасушалы жасыл балдырлардың түрлері туралы білімді кеңейту және тереңдету; тірек-сызбалар арқылы негізгі ұғымдарды қалыптастыру.
  • Дамытушылық: қосымша материалмен жұмыс істеу дағдысын дамыту; сөздік қорын және ой-өрісін кеңейту.
  • Тәрбиелік: табиғатты сүюге, оның байлығы мен берекелі тіршілігін қорғауға тәрбиелеу.

Құрал-жабдықтар

  • Тірек-сызбалар
  • Интерактивті тақта, слайд-суреттер
  • 6–7-сынып биология оқулығы

Әдіс-тәсілдер

Әңгіме, баяндау, сұрақ-жауап, топтастыру, тест, ребус.

Сабақ барысы

  1. 1 Ұйымдастыру
  2. 2 Үй тапсырмасын сұрау және бекіту
  3. 3 Жаңа сабақты түсіндіру
  4. 4 Үйге тапсырма беру

І. Миға шабуыл

Оқушылардың алдыңғы білімін белсендіру үшін төмендегі сұрақтар қойылады:

  1. 1 Балдырлар қайда тіршілік етеді? Олардың қандай түрлерін білесің?
  2. 2 Балдырлар қалай көбейеді?
  3. 3 Қандай біржасушалы балдырларды білесің?
  4. 4 Біржасушалы балдырлардың құрылысы қандай?
  5. 5 Біржасушалы балдырлардың ғылымда, техникада және халық шаруашылығында маңызы қандай?
  6. 6 Балдырдан микропрепаратты қалай дайындауға болады? Не білесің?

Балдырлардың тіршілік ететін ортасы

  • Суда (тұщы су, теңіз суы)
  • Ағаш діңінде (ылғалды жерде)
  • Ылғалды топырақта

Біржасушалы жасыл балдырларға мысалдар

Хлорококк Хламидомонада Хлорелла Таллом (дене құрылысының атауы)

ІІ. «Білгенге не жетсін!» — БҮҮ кестесі

Оқушылар тақырып бойынша өз ойларын жүйелеу үшін БҮҮ кестесін толтырады:

Білетінім

Тақырыпқа қатысты бұрыннан білетін ұғымдар мен деректер.

Үйренгенім

Сабақ барысында меңгерілген жаңа мәліметтер.

Үйренгім келеді

Қосымша зерттеп-білуге қызықтыратын сұрақтар.

Жаңа тақырып: көпжасушалы жасыл балдырлар

Тұщы су қоймаларында және теңіздерде жасыл түс беретін біржасушалы және көпжасушалы балдырлардың сан алуан түрі тіршілік етеді. Ғалымдар табиғатта жасыл балдырлардың шамамен 13 мың түрі бар деп есептейді.

Жасыл балдырлар: жіктелуі

Біржасушалы

  • Хлорелла
  • Хламидомонада
  • Хлорококк

Көпжасушалы

  • Спирогира
  • Кладофора
  • Ульва
  • Каулерпа
  • Улотрикс

Негізгі ұғым

Балдыр денесі көбіне таллом (тамыр, сабақ, жапыраққа жіктелмеген дене) түрінде болады.

Кілт идея: жасыл балдырлар фотосинтез арқылы органикалық зат түзеді және суға оттегін бөледі.

Спирогира

Спирогира — жіпшелері бір қатарға орналасқан, ұзынша жасушалардан құралған көпжасушалы балдыр. Ол өзге балдырлармен бірігіп, суға жасыл рең береді. Қолға ұстағанда жібектей жұмсақ сезіледі.

Құрылысының ерекшеліктері

  • Жасушалары ірі, микроскоппен анық көрінеді.
  • Цитоплазма ядроны қоршап, цитоплазмалық жіпшелер арқылы байланысады.
  • Жіпшелер арасын вакуоль шырыны толтырады.
  • Хроматофорлары 1, 2 немесе одан да көп болуы мүмкін.
  • Таспа тәрізді хроматофоры жасушада оралма (спираль) түрінде орналасады. Атауы осы белгіге байланысты.

Өсімді (жыныссыз) көбею

Жіпшенің бірнеше бөлікке үзілуі немесе жеке жасушалардың бөлінуі арқылы жүреді. Әр бөлік кейін толық жіпшеге айналады.

Жынысты көбею

Жіптердегі екі жасушаның цитоплазмалары қосылуы арқылы жүзеге асады.

Улотрикс

Улотрикс — көпжасушалы жіп тәрізді жасыл балдырлардың тағы бір өкілі. Ол көбіне ағын су түбіндегі заттарға бекініп өседі және су түбіндегі қайыр-балшықтың бетін жауып жатады.

Спирогирадан айырмашылығы

Улотрикстің әрбір жасушасындағы жасыл хроматофор жалпақ білезік (сақина) тәрізді болады.

Көбею түрлері

  • Жыныссыз көбею
  • Жынысты көбею

Қоректенуі

Күн сәулесінің қатысуымен хроматофорлар арқылы суда еріген көмірқышқыл газын сіңіріп, органикалық зат түзеді.

Балдырлардың табиғаттағы маңызы

  • Фотосинтез нәтижесінде суға оттегін бөледі; оттегімен судағы ағзалар тыныс алады.
  • Су жануарлары үшін тіршілік ортасы және қорек болады.
  • Балдырлар мен басқа су ағзаларының қалдықтары шіріп, құнарлы тұнба түзеді.
  • Тұнбаның құнарлы заты тыңайтқыш ретінде егістікке пайдаланылуы мүмкін.

ІІІ. Дәптермен жұмыс

Тақтадағы тірек-сызбаларды дәптерге көшіріп, негізгі ұғымдарды қысқаша қорытындылаңдар.

Еске сақтау үшін

Орта

Су, ылғалды топырақ, ағаш діңі

Құрылыс

Таллом, хроматофор

Маңызы

Оттегі бөледі, қорек және орта, тұнба түзеді

IV. Сергіту сәті

Ребус

Жауабы: «Балдырлы көлде балық көп»

V. Білімді тексеру

Тест тапсырмалары

Оқушылардың тақырыпты түсіну деңгейі тест арқылы бағаланады.

Бекіту

«Ақыл — дария, білім — теңіз» қағидасымен сабақ қорытындыланып, негізгі тұжырымдар бірлесе айтылады.

Топтастыру және Венн диаграммасы

Біржасушалы

Мысалдар: хлорелла, хламидомонада, хлорококк.

Ұқсастығы

Фотосинтез жасайды, хроматофоры бар, су экожүйесінде маңызды рөл атқарады.

Көпжасушалы

Мысалдар: спирогира, улотрикс, ульва, кладофора.

VI. Бағалау

Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және тест нәтижелері бойынша бағалау жүргізіледі.

VII. Үй тапсырмасы

Тапсырма

«Көпжасушалы балдырлар» тақырыбын оқу, түсінгеніңді ауызша айту, негізгі ұғымдарды қысқаша жазып келу.