Қазақша рефераттар

Егістіктің беткі қабатын суару

Суландыру технологиясы

Бұл сабақта оқушылар ауыл шаруашылығы дақылдарын суландыру тәсілдерін меңгеріп, суармалы жерге қойылатын агротехникалық талаптарды түсінеді. Сонымен қатар жаңбырлатқыш машиналардың түрлері, егістіктің беткі қабатын суару және су шашатын агрегаттардың жұмыс принципі талданады.

Білімдік мақсат

Жаңбырлатқыш машиналардың жасалу жүйесіне қарай түрлерін, егістікті беткі қабаттан суару мен жаңбырлату әдістерін таныстыру.

Дамытушылық мақсат

Оқушылардың еңбекке қызығушылығын арттыру, суармалы жерді игеруге баулу.

Тәрбиелік мақсат

Ұқыптылық пен үнемділікке тәрбиелеу, су ресурсына жауапкершілікпен қарауға бағыттау.

Сабақ ресурстары

  • Интерактивті тақта арқылы түсіндіру
  • Техника түрлерін көрсету және талдау

Пәнаралық байланыс

Алдыңғы сабақ тақырыптарымен қатар сызу, химия, география, тарих және экономика пәндерімен байланыста қарастырылады.

Сабақ түрі: интерактивті.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Кезекші арқылы оқушылардың сабаққа дайындығы тексеріледі, жұмысқа қажетті құралдар ретке келтіріледі.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ 1

Техникалық дақылдарға қандай дақылдар жатады?

қант қызылшасы зығыр картоп мақта күнбағыс

Сұрақ 2

Мақта талшығының өнеркәсіптегі маңызы қандай?

Мақта — талшықты дақылдардың ішінде кең таралғандарының бірі. Мақта талшығы тоқыма өндірісінің негізгі шикізаты болып саналады. Сонымен бірге ол автомобиль жасау мен авиация салаларында да кеңінен қолданылады.

Мақта Қазақстаннан бөлек Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Қырғызстан, Закавказье аймағы, Әзірбайжан, Армения елдерінде де өсіріледі.

Қосымша сұрақ

Қантты неден және қалай өндіреді?

Қант қант қызылшасынан өндіріледі. Қызылша алғаш Қытай мен Үндістанда пайда болғаны айтылады. Қазақстанда қант қызылшасы негізінен Оңтүстік-Шығыс және Батыс Қазақстан аймақтарында өсіріледі. Өңдеу жұмыстары толықтай техника көмегімен жүргізіліп, қажетті технологиялық қоспалар қосу арқылы дайын өнім алынады.

3) Өткен сабақты пысықтау

Алдыңғы сабақта техникалық дақылдарды жинау, олардың қалай өсірілетіні, қандай өнім өндірілетіні, қай аймақтарда өсірілетіні және жинауға қолданылатын техника түрлері қарастырылды. Бұл дақылдарды өсіру үшін су қажет екені белгілі. Су — тіршілік көзі. Сондықтан бүгінгі тақырып суландыру технологиясына арналады.

Суландыру әдістері

Егістіктің беткі қабатын суару

Бұл — топырақты суарудың ең қарапайым әрі қолжетімді тәсілі. Негізгі кемшілігі — судың шығыны көп болады: су топырақ қабаттарына сіңіп кетеді және атызға біркелкі жайылмауы мүмкін.

Назар аударыңыз:

Су біркелкі таралуы үшін атыз (су жүретін алаң) мүмкіндігінше тегіс болуы қажет.

Жаңбырлату әдісі

Жаңбырлатып суару суды үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл әдісте арнайы жаңбырлатқыш машиналар мен қондырғылар қолданылады.

  • Су шығынын азайтады
  • Суару біркелкілеу болады
  • Әртүрлі дақыл мен алқапқа бейімделетін техника түрлері бар

Топырақтың астыңғы қабатын суару

Бұл тәсіл жалпы жіктеуде көрсетіледі, алайда берілген оқу материалында тәжірибеде кең қолданылатын екі әдіске — беткі қабатты суару мен жаңбырлатуға — басымдық беріледі.

Жаңбырлатқыш машиналар мен аппараттар

Шашу қашықтығына қарай түрлері

Жаңбырлатқыш машиналар су шашу қашықтығына қарай үш топқа бөлінеді: алысқа, орташа қашықтыққа және жақыннан шашатын түрлер.

Алысқа шашатын

ДДН-70, ДДА-100 — техникалық дақылдарды, жеміс дақылдарын және жас орман көшеттерін суаруға қолданылады.

Өнімділігі
сағатына 0,85 га

Орташа қашықтыққа шашатын

«Радуга», «Волжанка» — биіктігі 1,5 м-ден аспайтын дәнді және техникалық дақылдарды, сондай-ақ көкөніс, бақша дақылдарын, көпжылдық шөптер мен шабындықтарды суаруға арналған.

Жақыннан шашатын

100 м-ге дейін су шашатын екі консольді ДДА-100МА агрегаты осы топқа жатады. Мұндай құрылғылар жаңбырлатқыш машиналарға, суару құрылғыларына және суару жүйелеріне орнатылады.

Жұмыс принципі (қысқаша)

Суару кезінде су ағысы күйентеге соғылып, оны бір бағытқа қарай айналдырады. Серіппе күйентені бастапқы қалпына қайтарады. Нәтижесінде су айналаға біркелкі шашылып, алқап суландырылады.

Артықшылық/параметр

Су шашу радиусы: 18 м

Арын (екпін)

Гидранттағы су арыны: 0,4 Па

Жиілік

Жаңбырлату жиілігі: 0,27 мм/мин

«Роса» аппараттары

Орта қашықтыққа су шашатын жаңбырлатқыш аппараттар «Роса-1», «Роса-2», «Роса-3» болып бөлінеді. Олар шеңбер және сектор бойымен жұмыс істей алады және үш шүмекпен жабдықталады.

Сабақ барысында аппараттардың сұлбалары интерактивті тақтадан көрсетіліп, әрқайсысы бөлек түсіндіріледі.

Суармалы жерге қойылатын агротехникалық талаптар

  1. 1) Егістік алқаптарды тегістеу

  2. 2) Сортаң (тұзданған) жерді жуу және шаю

  3. 3) Күріш алқабын дайындауда атызды және топырақты тегістеу

  4. 4) Солтүстік және Солтүстік-Шығыс аудандарда 10–120 см тереңдікте жырту

  5. 5) Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс аудандарда 5–6 см сыдыра жырту

  6. 6) Құмды жерлерді 3–4 жылда бір рет 27–29 см терең жырту

  7. 7) Ауыр (қалың қабатты) жерлерді 60 см-ге дейін терең жырту

  8. 8) Әр суарудан кейін топырақтың беткі қабатын қопсыту

Қорытынды және бағалау

Қайталау сұрақтары

  • Суармалы жерлерде қандай агротехникалық шаралар қолданылады?
  • Әртүрлі алқаптарда топырақты суарудың қандай әдістері бар?

Ой сергіту: су туралы мақал-мәтелдер

  • Судың да сұрауы бар.
  • Бұлақ көрсең, көзін аш.
  • Сулы жер — нулы жер.
  • Жаңбырмен жер көгерер, батамен ер көгерер.
  • Көп түкірсе — көл болады.
  • Су — тіршілік көзі.

Үй тапсырмасы

«Ауылшаруашылық машиналары» оқулығы: «Суландыру технологиясы», 377–386-беттер.