Қазақша рефераттар

Өлеңді өлең құрылысына талдау

Сабақтың мазмұны мен бағыт-бағдары

Бұл сабақ жоспары 8-сынып бағдарламасына сай Мағжан Жұмабаевтың «Түркістан» өлеңін оқытуға арналған. Негізгі назар — өлеңдегі перзенттік сезім, отаншылдық рух және тарихи-мәдени кеңістік туралы ойды ашуға бағытталады.

Сілтеме

Қ. Әбдезұлы, Г. Д. Рыскелдиев, С. Ч. Тұрсынғалиева. 8-сынып оқулығы. Қолданылатын материалдар: слайдтар, сабақ жоспары.

Жалпы мақсат

  • Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығымен таныстыру, ақындық даралығын ұғындыру.

  • «Түркістан» өлеңіндегі тақырыптарды ашып, оқушыларды ойлануға және жауаптарын тиянақты жеткізуге дағдыландыру.

  • Тіл байлығын дамыту, тілін, елін, жерін сүюге тәрбиелеу.

Міндеттер

Қызығушылықты ояту

Сабаққа ынта қалыптастыру, эмоциялық дайындық арқылы оқуды жеңіл бастау.

Алдыңғы біліммен ұштастыру

Оқушылардың бар білімін тірек етіп, жаңа тақырыпқа табиғи көшу.

Ой қорытынды жасау

Тұжырым айту, дәлелдеу және пікірін жүйелі жеткізу дағдысын дамыту.

Коммуникацияны күшейту

Тыңдау, талқылау, өз ойын айту мәдениетін орнықтыру.

Күтілетін нәтиже

  • Оқушылардың өз бетімен оқып-білу мүмкіндігін ескере отырып, дерекпен жұмыс істеуі артады.

  • Әр оқушының жеке пікірі тыңдалып, өзіндік ой айтуға жағдай жасалады.

  • Мағжан туралы пікірлерді талдау арқылы ақынның көркемдік шеберлігіне қатысты қорытынды жасайды.

Алдын ала тапсырма

Интернет дереккөздерінен Мағжан Жұмабаев туралы қосымша мәлімет жинақтау.

Сабақтың өту барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі (1–5 минут)

  • Психологиялық дайындық, сәлемдесу.

  • Ежелгі қалалардың суреттерін құрастыру арқылы топқа бөлу.

2) Үй тапсырмасын тексеру (6 минут)

«Ай мен Айша» шығармасы бойынша сұрақ-жауап жүргізіледі. Оқушылар Шерхан Мұртазаның жазушылық шеберлігі туралы жазылған ойтолғауларды оқып, пікір білдіреді.

3) Жаңа сабақ: ой қозғау

Алты Алашқа құрбан болған ақ жаны,
Ақындықтың мұздай мөлдір маржаны.
Жұмабайдың Мағжаны деп таны да,
Ұлы Абайдың ұрпағы деп басыңды и!

Бүгін біз сырлы да нәзік жырларымен ерекшеленген дара тұлға — Мағжан Жұмабаевтың өмірі және «Түркістан» өлеңімен танысамыз.

І. Білу: оқулықпен жұмыс

Оқулықтағы Мағжан Жұмабаев туралы мәтінді түсініп оқып, тірек-сызба құрастырылады.

Мағжан Жұмабаев туралы қысқаша деректер

Туған жылы

1893

Туған жері

Солтүстік Қазақстан өңірі (тарихи деректерде Ақмола губерниясы ретінде кездеседі)

Қызметі

Ақын, аудармашы, қоғам қайраткері

Білімі

1913–1916: Омбы мұғалімдер семинариясы

Тілдері

Араб, орыс, парсы, түркі тілдері

Шығармалары

1922: «Батыр Баян» дастаны

Оқу орны

1928: Мәскеу, Брюсов атындағы көркем әдебиет институты (дерек ретінде беріледі)

Тарихи дерек

1938: атылды

Алғашқы танымы

Уфа, «Ғалия» медресесі; ауыл молдасынан оқығаны айтылады

Топтық жұмыс форматы

Сынып 3 топқа бөлінеді: Орындаушы, Сыншы, Қорғаушы.

  • М. Жұмабаевтың өмірі

  • М. Жұмабаевтың шығармашылығы

  • Мағжан туралы айтылған нақыл ойлар мен пікірлер

ІІ. Түсіну: «Түркістан» өлеңінің идеялық өзегі

«Түркістан» — «елім, жерім, ерім» деп соққан ақын жүрегінен туған отаншылдық жырдың шынайы әрі көркем үлгісі. Мағжан өз тілін, дінін, мәдениетін, тарихын, жер-суын терең таныған ақын ретінде Түркістанды рухани өзек, тарихи жадтың тірегі етіп көтереді.

Тарихпен кіріктіру

Түркістан — тарихы терең, ежелгі қалалардың бірі. Тұран ұғымы қазақтың өткенімен, тағдырымен, мәдениетімен сабақтас.

Көрнекілік

Тақтадан көне Түркістан суреттері көрсетіледі, оқулықтағы «Таным дерек» айдарындағы мәліметпен танысады.

Мәдени мән

Түркістанның 1500 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО деңгейінде 2000 жылы 19 қазанда аталып өтті. Бұл — өңірдің тарихи тамырының тереңдігін айғақтайтын дерек.

Сұрақтар арқылы ойландыру

  • Түркістан туралы не білеміз?

  • Түркістанның көне атаулары қандай?

  • Тұран ұғымы нені білдіреді?

Өлеңмен жұмыс

  • Мазмұнымен танысу

    Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды, негізгі ойға назар аударылады.

  • Тақырыптық ізденіс

    Мәтіннен өлеңдегі географиялық атауларды, тарихи тұлғаларды, ғұлама ойшылдарды табады.

Қажет тұстарын өлеңнен тауып оқиды. Түркістан топырағынан шыққан ұлылар туралы қосымша материал жинақтаған оқушылар баяндайды.

ІІІ. Қолдану: көркемдік талдау

Көркем тіл құралдары

Өлеңнен метафора, эпитет, теңеу түрлерін табу және олардың әсерін түсіндіру.

Өлең құрылысы

Өлеңнің буын, ұйқас, тармақ, шумақ жүйесіне талдау жасап, құрылым мен мағынаның байланысын пайымдау.

Бекіту сұрақтары

Түркістан неге киелі жер саналады?

Тарихи-рухани мәнін дәлелдермен түсіндіру.

Тұран деп қай өңірлер аталады?

Өлеңдегі және тарихи деректегі қолданысын салыстыру.

«Қара шаңырақ» ұғымын қалай түсінесің?

Дәстүр, ұрпақ сабақтастығы және символдық мағынасы.

Өлеңнің тақырыбы мен идеясы қандай?

Тақырып — не туралы, идея — қандай ойға үндейді?

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау (2 минут)

Бағалау парағы арқылы топтық және жеке белсенділік, жауаптың дәлдігі мен негізділігі ескеріледі.

Үйге тапсырма

  • Өлеңді мәнерлеп оқу.

  • «Шаңырақ» ойыны бойынша үш бағанды кесте жасап, өлеңдегі деректерді толтыру.