Қазақша рефераттар

Ұлы Жібек жолының мәдениеттің өркендеуіне тигізген ықпалы

§ 15. Ұлы Жібек жолының қалыптасуы және тарихи маңызы

Бұл сабақта Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы түсіндіріліп, оның сауданы, шаруашылықты, мәдениетті және халықаралық байланыстарды дамытудағы маңызы талданады. Оқу үдерісінде АКТ мүмкіндіктері, тақырыптық тапсырмалар, тест және жұмыс дәптері материалдары қолданылады.

Сабақтың түрі

Дәстүрлі емес, саяхат сабақ

Типі

Жаңа білімді меңгерту

Әдістері

Флипчарт, тапсырмалар, тест, жұмыс дәптері

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, орыс тілі, ағылшын тілі, дүниежүзі тарихы, география, қазақ әдебиеті

Сабақтың мақсаты

Білімдік

Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру және оның сауда, шаруашылық, халықаралық қарым-қатынасты дамытудағы тарихи маңызын ашу.

Дамытушылық

Ой-өрісті дамыту, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру, деректермен жұмыс істеуге, пікір айтуға, негізгі мәселені табуға және өз бетінше әрекет етуге бағыттау.

Тәрбиелік

Отан тарихындағы мәдени құндылықтарды бағалауға, қастерлеуге және сақтауға баулу.

Жоспар

  • 1

    Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы.

  • 2

    Ұлы Жібек жолының шаруашылықтың дамуына әсері.

  • 3

    Ұлы Жібек жолының мәдениеттің өркендеуіне ықпалы.

  • 4

    Ұлы Жібек жолының халықаралық қарым-қатынасты дамытудағы тарихи маңызы.

Ұлы Жібек жолы: қалыптасуы

Тірек-сызба (қысқаша түсіндірме)

Жібек жолы — негізгі тауар ретінде жібек ерекше орын алған керуен бағыттарының жүйесі.

Шығыс пен Батысты жалғаған бұл кең ауқымды желі 1877 жылы неміс географы Фердинанд фон Рихтгофен еңбектерінде «Ұлы Жібек жолы» атауымен орнықты.

Жолдың бастауы Қытай аумағындағы Хуанхэ өзені аңғарынан басталып, ары қарай Орта Азия арқылы Батысқа ұласты.

Сабақта карта арқылы керуен жолдарының бағыттары көрсетіледі.

Сауда және шаруашылық: не алмасып отырды?

Халықаралық сауда жолы арқылы Орта Азияның атақты асыл тұқымды жылқылары, Шығыс елдерінен піл мен мүйізтұмсық, барыс пен арыстан сияқты сирек жануарлар, сондай-ақ аңшылық пен саятшылыққа қажетті құстар (қаршыға, бүркіт) сатылды. Бұл жолмен мәдени өсімдіктер де кең тарады: жүзімнің түрлері, шабдалы, қауын және Шығыс пен Орта Азияның әртүрлі жемістері саудаға түсті.

Тапсырма: бос орындарды толтыр

«__________ жібек өндіру соншалықты дамыды, жібек сатуда __________ мемлекетімен __________ түсті. Қытайдың кейбір қалаларында олардың отарлары болған. Ал Жібек жолының __________ сілемі — ертедегі астана __________ қаласында жібек __________ орындар жұмыс істеген. Оның дәлелі — ондағы __________ осы уақытқа дейін __________ тілінде жазылған қолжазбаның сақталуы.»

Дұрыс жауап

Соғдыда жібек өндірудің дамығаны сонша, жібек сатуда Қытай мемлекетімен бәсекеге түскен. Қытайдың кейбір қалаларында олардың отарлары болған. Ал Жібек жолының Жапонияға дейін жеткен сілемі — ертедегі астанада жібек өндіретін орындар болған. Оның басты дәлелі — ондағы ғибадатханада осы уақытқа дейін соғды тілінде жазылған қолжазбаның сақталуы.

Көрнекілік: «Жапония — Нара — қолжазба» тақырыбындағы бейнематериал.

Мәдениет және археология: қалалардан табылған айғақтар

Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалардан табылған бұйымдар — өркениеттер тоғысының нақты айғағы. Күміс ыдыстар, фарфор, сәулет ескерткіштерінің іздері саудамен бірге идеялар, шеберлік және рухани дәстүрлердің де тарағанын көрсетеді.

Сұрақ 1

Археологиялық қазба кезінде Византия шеберлерінің қолынан шыққан күміс құмыралар қай қаладан табылған?

  • Талғар
  • Тараз
  • Түркістан

Дұрыс жауап: Талғар

Сұрақ 2

Қытайдың әсем фарфор ыдыстары Қазақстандағы қай ортағасырлық қалалардан табылған?

  • Тараз, Испиджаб, Отырар
  • Талғар, Тараз, Отырар
  • Талғар, Испиджаб, Отырар

Дұрыс жауап: Талғар, Испиджаб, Отырар

Сұрақ 3

Әртүрлі діни нанымдарға байланысты мешіт-медреселердің орындары қай қалалардан табылған?

  • Тараз, Баласағұн, Испиджаб
  • Отырар, Тараз, Испиджаб
  • Тараз, Испиджаб, Талғар

Дұрыс жауап: Тараз, Баласағұн, Испиджаб

Халықаралық қарым-қатынас: дипломатия және сый-сияпат

Сәйкестендіру (негізгі деректер)

138 жыл — Қытай императоры У-Ди атынан Батыс елдеріне елшілік жіберілді.

568 жыл — Түрік қағанаты мен Византия арасында дипломатиялық байланыстар нығайды.

Мемлекетаралық қатынаста жібектен жасалған әшекейлі киімдер сыйлық ретінде жіберіліп отырды.

Қытай императоры, Иран шахы және өзге билеушілер арасында байланыс орнап, сауда дипломатиямен ұштасқан.

Бекіту: 10 сұрақтан тұратын тест

  1. Жібек сауда жолына «ұлы» сөзінің қосылу себебі:
    Шығыс пен Батысты байланыстырды Ежелгі жол болғандықтан Үлкен сауда жолы болуынан
  2. Жібек жолы басталатын аймақ:
    Ыстықкөл өңірі Қытай жеріндегі Хуанхэ өзенінің аңғары Византия елі
  3. Қытайдан алғаш рет жібек артқан керуендер Батысқа шыққан кезең:
    б.з.б. III ғ. ортасы б.з.б. II ғ. ортасы б.з.б. I ғ. ортасы
  4. Жібек жолы арқылы ерте кезден тараған, бүгінге дейін базарда сатылатын өнімдер:
    Шабдалы мен қауын Жүзім мен қызанақ Қытай (болгар) бұрышы
  5. Жібек өндіруді дамытып, Қытаймен бәсекеге түскен ел:
    Соғды Парсы Араб
  6. Византия шеберлерінің күміс құмыралары табылған қала:
    Талғар Тараз Отырар
  7. Жібек жолы халықаралық қарым-қатынас тұрғысынан дами бастаған кезең:
    б.з.б. II ғ. ортасы б.з.б. I ғ. ортасы б.з.б. III ғ. ортасы
  8. 138 жылы жіберілген елшілік қайтып оралды:
    13 жыл кейін 15 жыл кейін 12 жыл кейін
  9. Қытай императоры жібектен жасалған әшекейлі киімдерді сыйлық ретінде жіберді:
    Түрік сұлтанына Парсы патшасына Иран шахына
  10. Ұлы Жібек жолы қатынасының әлсіреуіне әсер еткен басты оқиға:
    ХІV ғ. бастап теңіз жолының ашылуы ХVІІ ғ. бастап теңіз жолдарының кеңінен ашылуы ХVІ ғ. бастап теңіз жолының ашылуы

Қызықты қорытынды

Тақырыпта кездесетін ғасырларды қосып, қорытынды жасау тапсырмасы беріледі. Теңіз жолдарының ашылуы біртіндеп құрлықтағы керуен қатынасын әлсіретіп, Ұлы Жібек жолының тарихи рөлін өзгертті.

Қорытынды ой

Ұлы Жібек жолы — Азиядан Еуропаға ұласқан, шексіз дала мен асқар тауларды кесіп өткен әлемдік өркениеттің жарқын көрінісі. Бұл жолмен тек тауар ғана емес, білім, өнер, дін, дипломатия және технология да тарады.

Шығыс пен Батыстың, Еуропа мен Азияның түйіскен өңірінде әртүрлі мәдениеттердің тоғысуына қолайлы жағдай қалыптасты. Қазақстан аумағындағы отырықшы қала халқы мен көшпелі тайпалар көрші және алыс елдермен байланыс орната отырып, адамзат өркениетіне лайықты мәдени мұра қалдырды.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары, тапсырмалар мен тест нәтижелері бойынша жүргізіледі.

Үй тапсырмасы

§ 15. Қосымша мәліметтер мен деректер жинап әкелу.