Қазақша рефераттар

Шартты рефлексті зерттеген ғалым кім

Биология пәнінен ашық сабақ жоспары (8-сынып)

Сабақтың тақырыбы

Адамның іс-әрекеті — аса маңызды экологиялық фактор (слайдтармен).

Негізгі ой

Табиғатты қорғау экологиялық сауаттылықтан басталады: адам әрекеті қоршаған ортаға тікелей әсер етеді.

Сабақтың мақсаты

Туған табиғатты аялау мен қорғау оқушының табиғи ортаның біртұтастығын түсінуінен басталады. Экологиялық білім беруде өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру арқылы қоршаған ортаның тазалығын сақтауға, табиғатты қорғауға тәрбиелеу көзделеді.

Білімділік

Экологиялық сауаттылықты қалыптастыру.

Тәрбиелік

Экологиялық мәдениетті дамыту.

Дамытушылық

Оқушылардың өз бетінше жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың барысы

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды түгендеу.
  • Оқу құралдарын тексеру.
  • Сабаққа дайындығын бақылау.

I. Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ-жауап әдісі. «Кім тапқыр?» ойыны арқылы:

  1. Шартсыз рефлекс дегеніміз не?
  2. Шартсыз рефлекстерге мысал келтіріңіз.
  3. Шартты рефлекс дегеніміз не?
  4. Шартты рефлексті зерттеген ғалым кім?

II. Топ ережелерімен таныстыру

Бірлескен жұмыс мәдениетін қалыптастыру: тыңдау, құрметтеу, дәлелмен сөйлеу, уақытты сақтау, нәтижеге бағытталу.

III. Мағынаны ашу кезеңі — Жаңа сабақ

Соңғы жылдары әлемде экологиялық жағдай күрделене түсті. Оның себептері көп болғанымен, негізгі факторлардың басым бөлігі адамның іс-әрекетінен туындайды. Ең өзекті мәселелердің бірі — Жер шарындағы халық санының артуы.

Ресурстарға сұраныс неге өседі?

Халықты азық-түлікпен, жылу энергиясымен, киім-кешекпен және басқа да материалдық игіліктермен қамтамасыз ету үшін табиғи ресурстар көп қажет. ХХ ғасырдан бастап ғылым мен техниканың қарқынды дамуы бұл үдерісті күшейтті, ал оның салдары қоршаған ортаның нашарлауына және адам денсаулығына зиян келтіруге алып келді.

Ең қауіпті мәселе

Әлемдік экологиялық проблемалардың ішіндегі ең қауіптілерінің бірі — биосфераның ластануы.

Ластанудың анықтамасы

Ластану — Жер шарының физикалық, химиялық және биологиялық сапасының төмендеуі, сондай-ақ экожүйелерде күрделі өзгерістердің пайда болуы.

Ластанудың салдары қандай құбылыстарға әкеледі?

Экожүйелердегі теңгерім бұзылғанда ірі дауылдар, су тасқындары, жанартау атқылауы, жер сілкінісі, теңіздер мен мұхиттар деңгейінің көтерілуі немесе төмендеуі, қуаңшылық, өрт сияқты апаттардың жиілігі артуы мүмкін.

Табиғат пен жауапкершілік

Адамның табиғатты өзгертуге бағытталған әрекеті тіршілікке қауіп төндіретін деңгейге жақындады. Табиғат шектен тыс еркіндік пен кездейсоқтықты «кешірмейді»: жіберілген қателіктерге жауап ретінде экологиялық дағдарыстар күшейеді.

Ғаламдық экологиялық қауіптер

  • «Жылу эффектісі» (жаһандық жылыну үрдістері).
  • «Озон тесігі».
  • «Қышқыл жаңбырлар».
  • «Фотохимиялық у түтін» (смог).

Бұл құбылыстар ғаламшардың табиғи тепе-теңдігін бұзып, климаттың өзгеру қаупін күшейтеді. Соңғы жылдары қуаңшылықтың, шөлейттенудің жиілеуі және құрлықтағы су айдындарының тартылуы осының айқын белгілерінің бірі.

Адам: биологиялық және әлеуметтік болмыс

Адамның табиғи және әлеуметтік ортада қатар өмір сүруі оның тіршілігінде биологиялық және әлеуметтік мәннің өзара тығыз байланысын көрсетеді. Табиғатқа әсер ететін саналы әрекеттерді зерттегенде адамның биологиялық ерекшеліктерін де ескеру қажет.

Адам организмінің маңызды ерекшеліктері

  • Жүйке жүйесінің оттекпен және қоректік заттармен жеткілікті қамтамасыз етілуі.
  • Денсаулықтың болуы.
  • Сананың дұрыс қалыптасуы және дамуы.
  • Парасатты ойлауға негіз болатын жағдайлардың сақталуы.

Ақыл ұғымы

Ақыл — адамның физиологиялық және психологиялық жай-күйі, білімі, өмірлік тәжірибені меңгеруі, мәдениеті, рухани дамуы және машығы сияқты факторлардың бірлігі.

Ноосфера ұғымы

Адамның саналы іс-әрекеті нәтижесінде ғылымда «ноосфера» деген ұғым қалыптасты. Ноосфера — адамның саналы әрекеті биосферадағы өзгерістердің негізгі анықтаушы факторына айналған, биосфераның жаңа күйге өткен деңгейі.

Ноосфера — биосфера мен қоғамның өзара байланысынан туындайтын сапалық тұрғыдан жаңа ұйымдасу түрі. Оның дамуы адамзат өркениетінің пайда болуы және қалыптасуымен тығыз байланысты.

Ноосфераның екі бағыттағы көрінісі

  1. Бүкіл биосфераның органикалық өзгеруі.
  2. Биосфера сақтала отырып, одан техносфераның бөлініп, оқшаулануы.

Осы бағыттардың қатар дамуы табиғаттағы өзгерістердің ауқымын ұлғайта береді. Табиғат заңдарын меңгеру мен техниканы дамыту барысында адамзат өз қажеттілігіне сай ноосфералық кеңістікті қалыптастырады.

Қоршаған ортаның ластануына әсер ететін қосымша факторлар

  • Пайдаланылған химиялық заттар және тұрмыстық қалдықтар: орама қағаздар, жұмсалған энергия, азық-түлік өндіру мен тасымалдау, тамақ қалдықтары, ыдыс жууға жұмсалған су және т.б.
  • Газет, кітап және басқа өнімдерді шығаруға кететін қағаз, сондай-ақ оның макулатураға айналуы.
  • Киім мен төсек-орынды жууға жұмсалатын энергия және отын.
  • Жұмысқа және оқу орнына қатынауға жұмсалатын энергия, отын (көлік әсері).
  • Қызмет орындауға қажетті заттар мен ресурстар.

IV. Сергіту сәті

Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары: назарды шоғырландыру, шаршауды азайту, сабаққа қайта белсенді қатысуға ынталандыру.

V. Ой толғаныс

Жазылым тапсырмасы

«Экология және табиғат» тақырыбында эссе жазу. Мақсат: өз көзқарасын дәлелдеп жеткізу, себеп-салдарды көрсету, қоршаған ортаға жеке жауапкершілікті түсіндіру.

Сабақты қорытындылау

«Мен саған, сен маған» ойыны

Оқушылар бір-біріне сұрақ қойып, жауап арқылы негізгі ұғымдарды бекітеді.

Талқылауға ұсынылатын тақырыптар

  • Семей полигоны
  • Арал теңізінің тағдыры
  • Каспий теңізінің экологиясы
  • Балқаш көлінің экологиясы

Бағалау

  • Өзін-өзі бағалау.
  • Мұғалімнің бағалауы.

Үй тапсырмасы

  • «Адамның іс-әрекеті — аса маңызды экологиялық фактор» тақырыбын қайталау.
  • Сөзжұмбақ немесе ребус құрастырып келу.