Қайқаус деген кім
Сабақтың тақырыбы
Ата-ананы құрметтеу туралы. «Қабуснама», Қайқаус.
Сабақ типі
Жаңа білімді меңгерту
Ұйымдастыру түрі
Дамыта оқыту, іздену, зерттеу
Көрнекілігі
Нақыл сөздер, бейнеролик, тақырыпқа сай слайдтар
Сабақтың мақсаттары
Білімдік мақсат
- Мәтінді оқу, талдау, негізгі ойды ашу.
- Оқушылардың ата-анаға құрметі мен қамқорлық сезімін арттыру.
- Ішкі сезім мен тебіреністі ояту.
Дамытушылық мақсат
- Байланыстырып сөйлеу дағдысын дамыту.
- Қисынды ойлау қабілетін жетілдіру.
- Білімге қызығушылықты, жанашырлық пен қамқорлықты күшейту.
Тәрбиелік мақсат
- Әке-шешені, бауырларды қадірлеуге, құрбыларды сыйлауға үйрету.
- Мейірімділікке, парасаттылыққа, адалдыққа, имандылыққа тәрбиелеу.
Әдістері
Сабақтың құрылымы: мақалдар желісі
-
1
Жеті атасын білген ұл — жеті жұрттың қамын жер.
Өткен сабақты пысықтау.
-
2
Атадан — өсиет.
Жаңа сабаққа кіріспе.
-
3
Қарттарым — қазынам.
Бейнешолу арқылы ой қозғау.
-
4
Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келер.
Ой-тұжырым, қорытынды пікір.
Үй тапсырмасын тексеру
Б. Момышұлының «Ұшқан ұя» шығармасы бойынша мазмұндау және талқылау.
1-сұрақ
Б. Момышұлы бала кезінде қандай болды?
2-сұрақ
Б. Момышұлы ержеткен кезінде қандай болды?
3-сұрақ
Б. Момышұлы кім? Ол туралы не білесіңдер?
Ой қорыту: жұмбақтар
Айтары мол ғұлама, көп жасаған бұл адам. Әкесі ол көкеңнің, білер оны сұраған. Ол кім? ▾
Жауабы: ата.
Өте мейірімді, ақ шашты. Дәмді тағамдар пісіреді, бізге жылы қолғап, шұлық тоқиды, ұйықтар алдында ән немесе ертегі айтып береді. Ол кім? ▾
Жауабы: әже.
«Бала, бала, бала» деп, түнде шошып оянған. Түн ұйқысын төрт бөліп, түнде бесік таянған. Ол кім? ▾
Жауабы: ана.
Ол — асқар тау. Отбасының қорғаушысы, асыраушысы. Ол кім? ▾
Жауабы: әке.
Қорытынды сұрақ
Бұлардың барлығы нені құрайды?
Жауабы: отбасы. Отбасындағы ұл-қыз ең алдымен ата-ананы құрметтеуі керек.
Жаңа сабақ: «Қабуснама» және Қайқаус
Оқушы сұрақтары
- «Қабуснама» деген не?
- Қайқаус деген кім?
«Қабуснама» туралы
«Қабуснама» — 1082–1083 жылдары парсы тілінде жазылған, педагогикалық мәні зор туынды. Кітапта адамның дүниеге келген сәтінен бастап өмірінің соңына дейінгі дұрыс өмір сүру жолдары баяндалады.
Қайқаус туралы
Бұл еңбектің авторы — Кайқаус. Ол Каспий теңізінің оңтүстігінде мекендеген Гилан өңіріндегі ұсақ феодал отбасында 1021–1022 жылдары дүниеге келген. Қайқаус 63 жасында «Қабуснаманы» өз ұлы Гиланшахқа арнап жазған.
Автордың ойы: «Менің дүниедегі жиып-терген ең қымбат асыл заттарым — саған арнап жазған осы үгіт-насихат кітабым».
Қайқаус өз заманында білімдар, табиғаттану мен музыкаға құштар тұлға болған. Еңбек көптеген тілдерге аударылған: түрік, ұйғыр, неміс, өзбек, француз, орыс, ағылшын, қазақ, татар және т.б. Өзбек тілінен қазақ тіліне аударған — Тұрсынәлі Айнабеков.
Оқулықпен жұмыс
- Электронды оқулықтан мәтін желісін тыңдау.
- Оқулықтан ілесе оқу және белгілеу.
- Оқып болған соң — талдау және пікір алмасу.
Сөздік жұмысы
- Перзент
- бала
- Парасат
- сана, ақыл-ой
- Қаяу
- реніш
Мәтінді мағыналық бөліктерге бөлу
- Ата-ананы құрметтеу.
- Ата-анаңды ешқашан ренжітпеу.
- Ата-анаңа не істесең, перзентің де саған соны жасайтыны.
Ой қозғау
Мәтіндегі ойлармен үндес қандай шығармалармен таныстыңдар? Қай тұста ұқсастық байқадыңдар?
Бейнеролик және ой толғаныс
Талқылау сұрағы: «Сен ата-анаңды қалай құрметтейсің?»
Оқушылар өз ойларын айтады, мысал келтіреді, өмірлік тәжірибесімен байланыстырады.
Шығармашылық тапсырмалар
Мақал-мәтел айту
Ата-ана, бала, отбасы туралы мақал-мәтелдер айтып, мағынасын түсіндіру.
Сәйкестендіру
Анаға қарап қыз өсер
Әкеге қарап ұл өсер
Ата — бәйтерек
Бала — жапырақ
Атаңа не істесең
Алдыңа сол келер
Теңеу сөздер (жазба жұмысы)
«Ата-анаңды неге теңейсің?» тақырыбында теңеу сөздер жазу.
Аяулы анам…
Қадірлі әкем…
Әлпештеген әжем…
Еркелеткен атам…
Қорытынды
Негізгі ой
Ата-ананы құрметтеу — тек әдеп емес, өмірлік жауапкершілік. Ата-анаға мейірім көрсеткен адам өз болашағына да ізгілік дәнін егеді: «Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келер».
Үйге тапсырма
- Мәтінді оқу.
- «Менің отбасым» тақырыбында шағын шығарма жазу.
Бағалау
Оқушылардың мәтінді түсінуі, пікір айтуы, тапсырмаларды орындауы және белсенділігі бойынша бағаланады.