Қалқанша безінің құрылысын жоспарға сай жазыңдар
Сабақтың тақырыбы
Биология, 8-сынып: Гормондар және бездер (презентациямен).
Мақсаты
Ажыратып анықтау
Эндокриндік және аралас бездердің ағзадағы орналасуын ажыратып, дұрыс анықтай алады.
Түсіндіру
Бездердің негізгі қызметтерін түсіндіре алады.
Гомеостаз
Гомеостаз ұғымын анықтап, гомеостазға қатысатын гормондарға мысал келтіреді.
Пәнге қатысты лексика мен терминология
Сабақ түрі
Зерттеушілік қабілеттерді қолдану арқылы білімді бекітуге бағытталған сабақ.
Сабақ барысы
1) Матрица арқылы білімді тексеру
Жеке жұмыс ұйымдастырылады. Матрицалық орындар арқылы оқушылардың бұрынғы білімдері тексеріліп, ұпай қойылады.
2) «Миға шабуыл»: әдеби мәтіннен диагнозға шығу
И. С. Тургеневтің «Живые мощи» әңгімесінде мынадай белгілер суреттеледі: басы салбыраған, денесінде қола түстес дақтар пайда болған, мұрны жіңішкерген, ерні көрінбейді, тісі ағарады, көзі жүдеулі. Кейіпкер «тірі аруаққа» ұқсайды.
Сұрақ: Тургенев қандай ауруды сипаттаған? Бұл аурудың себебі неде?
Оқушылар талқылайды, жауаптары тыңдалады.
Жауабы: Аддисон ауруы (қола ауру). Бүйрекүсті безі сыртқы және ішкі қабаттан тұрады: ішкі қабаты адреналин бөледі, ал сыртқы қабатында кортикоидтер түзіледі. Кортикоид гормондары жетіспегенде Аддисон ауруы дамуы мүмкін.
3) Білімді саралау: топтық жұмыс
Оқушылар бездердің атаулары арқылы үш топқа бөлінеді. Әр топ өз тапсырмасын жоспар бойынша орындайды.
1-топ: Ұйқы безі
- Ағзадағы орны
- Құрылысы
- Ұйқы безінің аралас без екенін (ішкі секреция қызметін) дәлелдеңдер
2-топ: Қалқанша безі
- Ағзадағы орналасуы
- Құрылысы мен пішіні
- Жуық өлшемі
- Қалқанша безі бөлетін гормон қалай аталады?
- Қызметі бұзылғанда қандай аурулар пайда болады?
3-топ: Гипофиз
Суретке сүйене отырып, жоспар бойынша мәлімет дайындаңдар:
- Ағзадағы орны
- Құрылысы мен пішіні
- Қызметі бұзылғанда пайда болатын ауру түрлері
4) «Диагноз қоя аламыз ба?»
Топта талқылап, әр персонажға сипаттама беріп, мүмкін болатын ауру түрлерін анықтайды.
Мысал: «Маша мен аю» мультфильмінде Машаның көзі шектен тыс бақырайған. Бұл белгі бойынша бақшаңкөз (экзофтальм) диагнозын ұсынуға болады.
5) Қалқанша без гормоны: қай кезде көп, қай кезде аз?
Екі «пациенттің» белгілерін салыстырып, қалқанша без гормондарының бөлінуі қайсысында жоғары, қайсысында төмен екенін анықтаңдар.
1-пациент
- ұйқысыздық
- ашушаңдық
- өзін-өзі ұстай алмау
2-пациент
- әлсіздік
- енжарлық
- тез шаршау
Тапсырмаларды талқылап, топтар өз шешімдерін ұсынады.
6) Есеп: тәжірибе нәтижесін түсіндіру
XIX ғасырдың соңында физиологтар Минковский мен фон Меринг ас қорыту жүйесінің қызметін зерттеді. Эксперимент барысында иттің ұйқы безі алынып тасталды.
Бір күні қызметші ота жасалған иттің кіші дәретіне шыбындардың көп үймелейтінін байқайды. Бұл факт физиологтарға қызық көрінеді.
Сұрақ: Ғалымдар қандай қорытындыға келді? Өз ойларыңды дәлелдеңдер.
Топтар талқылап, жауаптарын айтады.
7) Қалыптастырушы бағалау және рефлексия
Тақырып меңгерілген соң, оқу мақсатына сай қалыптастырушы бағалау тапсырмалары орындалады.
Сабақ соңында рефлексия жүргізіледі: оқушылар стикерге бүгін не түсінгенін, қандай сұрағы барын жазып қалдырады.
Үй тапсырмасы
- Бездер мен гормондар туралы қосымша ақпарат іздеу.
- Глоссарий жазу.