Қазақша рефераттар

Жаңа сабақты бекіту Дидактикалық тапсырма

9-сынып: §51. Рентгендік сәулелер

Ашық сабаққа арналған жоспар және қысқаша теориялық мазмұн. Материал рентгендік сәулелердің ашылу тарихын, табиғатын және қолданылу аясын түсіндіруге бағытталған.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға рентгендік сәулелердің шығу тарихы және қазіргі қолданылу аясы туралы толық мәлімет беру.

Дамытушылық

Теориялық білімді толықтыру, қабілеттерін дамыту және пәнге қызығушылықты арттыру.

Тәрбиелік

Ізденімпаздыққа баулу, өзара пікірді тыңдай білуге және топпен тиімді жұмыс жасауға тәрбиелеу.

Сабақ форматы мен әдістері

Сабақ түрі
Ашық сабақ
Сабақ типі
Жаңа білімді меңгерту
Өту әдістері
Сұрақ-жауап, түсіндірмелі-иллюстративті әдіс, рефлексия
Қолданылатын технология
Ынтымақтастық технологиясы

Көрнекіліктер мен ресурстар

  • Плакаттар және қосымша материалдар
  • Дидактикалық тапсырмалар
  • Бағалау жетондары
  • Слайдтар және видео

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру және дайындықтарын тексеру.
  • Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарды түгендеу.
  • «Миға шабуыл»: «Жарқын түстер» әдісі арқылы сыныпты 3 топқа бөлу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

«Суреттер сөйлейді» әдісі:

  • Стефан–Больцман тәжірибесі
  • Электромагниттік толқындар шкаласы
  • Абсолют қара дене моделі

III. Үй тапсырмасын бекіту

Сөзжұмбақ: «РЕНТГЕН»

  1. Көзге көрінбейтін сәулелердің бірі.
  2. Денелердің сәуле шығарғыштық қабілетін зерттеген ғалым.
  3. Планк тұрақтысы: h = 6,63×10⁻³⁴ Дж·с.
  4. Түскен жарық әсерінен заттан (металдардан және сұйықтардан) электрондардың ұшып шығу құбылысы.
  5. (тапсырма мәтінінде 5-сұрақ көрсетілмеген)
  6. Фотоэффект құбылысын түсіндіру жолын тапқан ғалым.
  7. Тыныштық массасы нөлге тең элементар бөлшек.

IV. Жаңа білімді меңгерту

1895 жылы неміс ғалымы Вильгельм Рентген ауасы сорылған түтіктердегі электр тогын зерттеу кезінде ерекше сәулелердің пайда болатынын байқады. Бұл сәулелер көзге көрінбейді, бірақ кейбір заттарда жарқыл туғызады және жабық фотографиялық пластинканы қарайтады. Осы қасиеттеріне байланысты ол оларды X-сәулелер деп атады. Кейін бұл сәулелер ғалымның құрметіне рентгендік сәулелер аталды.

Негізгі тұжырым

Рентгендік сәулелер — электромагниттік сәулелердің бір түрі. Жиілігі бойынша олар ультракүлгін сәулелер мен гамма-сәулелердің аралығында орналасады.

Рентгендік сәулелер жылдам электрондар затпен тежелген кезде пайда болады: электронның кинетикалық энергиясы сәуле шығару энергиясына айналады. Фотон энергиясы мен жиілік арасындағы байланыс:

ΔE = hν

мұнда h — Планк тұрақтысы, ν — сәуленің жиілігі.

Тежелу барысында электрон кинетикалық энергиясының бір бөлігін жоғалтады; осы энергия рентгендік сәуле фотонының энергиясына түрленеді. Жылдам электрондардың тежелуінен туатын сәулелену тежеулік рентгендік сәулелер деп аталады.

Рентгендік сәулелер рентгендік түтікше деп аталатын арнайы қондырғыда алынады. Зарядталған бөлшекті бір нүктеден екіншісіне қозғалту үшін электр өрісі жұмыс атқарады:

A = qU

A = eU

Өрістің жұмысы есебінен электронның кинетикалық энергиясы артып, жылдамдығы өседі.

Қолданылуы және ғылымдағы орны

Рентген сәулелері ғарыштағы жақын және алыс нысандарда жүріп жатқан үдерістер туралы ақпарат жеткізеді. Сондықтан соңғы жылдары рентгендік астрономия қарқынды дамып келеді.

V. Жаңа сабақты бекіту

Дидактикалық тапсырмалар арқылы жаңа тақырыпты қорытындылау және қолдану дағдыларын бекіту.

VI. Қорытындылау және бағалау

Рентген сәулелері туралы видеоматериал көрсету, талқылау және оқушылардың жұмысына кері байланыс беру. Бағалау жетондары арқылы нәтижені белгілеу.

VII. Рефлексия

«Білім қоржыны» әдісі арқылы оқушылардың түсінгенін, қиындықтарын және ұсыныстарын жинақтау.

VIII. Үй тапсырмасы

  • 40-жаттығу.
  • Ізденіс жұмысы: рентгендік сәулелердің қолданылуы туралы қосымша ақпарат жинап келу.