Ақтөбе қаласындағы 33 қазақ орта мектебініңхимия - биология пәндерінің мұғалімі Жумина Г. ННасыбай ату - зиянды Бала - біздің болашағымыз - деп халық даналығы айтқан
Жастар денсаулығы — ел болашағы
Ақтөбе қаласындағы №33 қазақ орта мектебінің химия–биология пәндерінің мұғалімі Жұмина Г.Н. халық даналығын еске салады: «Бала — біздің болашағымыз». Еліміздің ертеңі — жас ұрпақтың денсаулығына тікелей байланысты.
Сондықтан дәрігерлер, ұстаздар және жалпы жұртшылық болып, жастардың, әсіресе жасөспірімдердің, залалды әдеттерден аулақ болуы үшін жүйелі түрде жұмыс істеуіміз қажет. Зиянды дағдының жиіркенішті қырын да, ағзаға тигізер зардабын да нақты әрі түсінікті тілмен жеткізейік.
«Жаңылыспайтын жан жоқ, сүрінбейтін тұяқ жоқ» — бір сәттік алдамшы қызықтың жетегіне кеткен жасөспірім де дұрыс түсіндіру мен қолдаудың арқасында өз ерік-күшін жинап, тура жолға қайта түсе алады.
Насыбай: «әдет» емес, тәуелділікке апаратын жол
Бұрын үлкен ауылдардың өзінде насыбай ататын бірлі-жарым ғана қария кездесетін. Насыбайы таусылса, ерте тұрып атқа мініп, көрші ауылға арнайы барып алатын. Ал бүгінгі күні насыбай қолданушылардың саны көбейіп, жасы да тым жасарып кетті. Тіпті насыбай ататын әжелер де бар.
Насыбай да темекі мен есірткі секілді: бір бастаған адамға қою қиын. Адам біртіндеп психологиялық тәуелділікке түседі.
Алғашқы әсері — алдамшы
Насыбай атқан адам алғашында ашық-жарқын, әңгімешіл болып көрінуі мүмкін. Көтеріңкі көңіл күй көбіне шамамен жарты сағатқа ғана созылады.
Уақыт өте жиілейді
Екі-үш ай өткен соң насыбай ату жиілей береді: кейбірі күніне 8–10 ретке дейін қолданады. Тәуелділік күшейген сайын ауызда ұстау уақыты да ұзарады.
Мінез бен қабілетке әсері
- Жұмыс қабілеті төмендейді, болмашыға ренжігіш әрі ашуланшақ болады.
- Оқу мен негізгі іске ынта әлсірейді, ойы үнемі насыбайға ауып тұрады.
- Отбасында сөз көтермей, ызақорлық танытады.
Тоқтатқан сәттегі белгілер
Насыбай таусылып, қайта табылғанша кей адамда бас ауыру, көңіл күйдің түсуі байқалады. Жүрек қағысы жиілеп, әлсізденеді. Ұйқысы қашып, тәбеті төмендейді.
Денсаулыққа қауіпті салдары
Ескерту
Онколог дәрігерлердің айтуынша, насыбайды үзбей 10 жылдан аса қолданған адамдарда ауыз қуысының қатерлі ісігінің пайда болу қаупі бар.
Айтылатын дерекке сүйенсек, ауыз сілекейімен ішке кеткен 3–4 грамм насыбай ит пен мысыққа өлімге әкелуі мүмкін. Ал ағзасы әлі толық жетілмеген жасөспірім үшін оның зияны мен қаупі тіпті ауыр.
Алдын алу: мектеп, отбасы, қоғамның ортақ міндеті
Жасөспірімдерді зиянды әдеттерден сақтандыру үшін, әсіресе мұғалімдер, мектепте, балалар үйінде, мектеп-интернаттарда үздіксіз түсіндіру және насихат жұмысын жүргізуі тиіс.
Ата-анамен жүйелі жұмыс
«Қиын бала — қиын ата-анадан шығады» деген пікір де бар. Сондықтан алдымен ата-аналармен тұрақты түрде әңгімелесіп, жиналыстар өткізіп, баланың ортасын, мінез-құлқын, бос уақытын бірге бақылап, бір бағытта әрекет ету маңызды.